Atlas Shrugged: Part I (2011)

tamelijk aparte film, waarbij je je even in een andere mindset moet brengen voor wat betreft de staat van de wereld; de film richt zich voornamelijk op een wereldmonopolie van een staal- en treintransportbedrijf.
feitelijk draait het om een politiek spel, die niet altijd even lekker uitgewerkt wordt. het had best een stuk dieper gemogen. het vleugje mysterie wat toegevoegd wordt (who is John Galt) is ietsje te kinderlijk opgebouwd.
de sfeer en het gevoel is op zich prima, maar niet bijzonder. het thema leent zich daar wel voor, daarom dat er waarschijnlijk al letterlijk een vervolg ingecalculeerd werd. als dit inderdaad het eerste van een tweeluik is (en dus niet perse een 'nieuwe kijk'), ben ik toch wel erg benieuwd.

en oja, de synopsis die hierboven staat is nogal theatraal en geeft bovendien een scheef beeld van de inhoud.

De klassieker van Ayn Rand die het vooral in de VS goed blijft doen krijgt niet de verfilming die het wat haar status betreft verdient, want dit goedkoop ogende eerste deel lijkt meer op een TV film dan een bioscoopwaardig werk, en aangezien ik de hele trilogie heb gezien kan ik alvast melden dat het er later niet beter op gaat worden. In dit eerste deel maken we kennis met de hoofdfiguren, industriële giganten Dagny Taggart en Henry Rearden, die tegen de tijdsgeest in een spoorbaan aanleggen waarbij ze de corrupte politici die het niet zo op hebben met het grootkapitaal trotseren.

De onderliggende filosofie van Rand's objectivisme neemt echter nog niet zo de overhand als in de latere delen, en de charmante Schilling en Bowler slaan zich moeiteloos door de soms wat onbeholpen dialogen en wat al te lange socialite-evenementen en soap-achtige verwikkelingen in hun strijd tegen de red tape van het abjecte Washington. Nadat de spoorlijn in gebruik wordt genomen verzandt de film echter in het totale niets, ja het is allemaal een opzet naar de volgende delen maar je moet maar net zin hebben die dan ook op te snorren.

Ondanks de lage productie value niet vervelend om naar te kijken en er zit natuurlijk een beetje libertariër in ons allen. Helaas wel meteen het beste deel van de trilogie.

Hoewel het beter kon, is de miniserie Atlas Shrugged is zeker de moeite voor wie oprecht geinteresseerd is in het gedachtengoed van Ayn Rand en dus geen genoegen neemt met de karikatuur die er meestal van gemaakt wordt. Het is haar magnum opus geweest en een bijzonder dikke pil om te verfilmen. Om het geheel samen te vatten binnen een miniserie van bij elkaar 4,5 uur betekent dat nogal wat sprongen gemaakt zijn. Verder ziet het er uit als een (prima verzorgde) tv-productie dus verwacht geen Hollywood productienivo van de bovenste plank.

Daarnaast is de volgende waarschuwing op zijn plaats: elk deel heeft andere acteurs voor dezelfde karakters. Dit was helaas niet te voorkomen door het krappe tijdschema waarin men de films moest maken. Het is zeker raar, maar tegelijkertijd moet ik zeggen dat de casting voor elk deel uitstekend is en dat elke acteur bijzonder goed gekozen is en de belangrijkste karakters vaak direct te herkennen zijn. Veel gezichten zijn ook wel herkenbaar omdat ze vaker in vooral series gespeeld hebben.

De belangrijkste karakters in de eerste twee delen zijn de protagonist Dagny Taggart, eigenaar van een spoorbedrijf en de staalproducent Hank Rearden. Zij proberen het hoofd boven water te houden in een Amerika waarin de staat zich steeds meer bemoeit met de economie en deze door die bemoeienis grondig aan het slopen is, uiteraard onder het mom van het algemene belang. En wie Amerika wat beter volgt weet dat dit sloopbeleid al heel lang aan de gang is en dat de omvang van de overheid er gigantisch is.

Centraal in Atlas Shrugged staat de vraag of je anderen mag dwingen om te leven ten dienste van anderen. En of het niet vals is om mensen die dat niet willen als egoistisch af te schilderen. Het gaat om fundamentele rechten, die maar al te vaak verward worden met materiele aanspraken.

Collectivisme is in Atlas Shrugged de grote sloophamer en de ondernemers zijn het zat om hun bedrijf ten onder te zien gaan door maatregelen van de staat. Zij zijn Atlas, ze dragen de wereld maar willen dat niet meer omdat ze kapot gemaakt worden. Het verzet krijgt een naam: John Galt. Steeds meer grote namen verdwijnen op geheimzinnige manier.

In het eerste deel gaat het vooral om de eigenzinnige Dagny die door de even standvastige Rearden een nieuwe spoorweg laat bouwen met zijn bijzondere metaal. Het project staat symbool voor die weliswaar uit eigen belang worden gerealiseerd maar waar velen van profiteren. Het symbiotische daarvan wordt gecontrasteerd met het parasitaire van minder getalenteerde mensen die vooral in achterkamertjes hun zaakjes regelen en meer leunen op de macht door hun connecties dan op hun eigen bijdrage aan de wereld. Maar het project kent veel tegenslagen, niet in de laatste plaats door instituties die meer in de weg zitten dan het volk dienen.

Mooi symbolisch is de ketting van Hank Rearden. Zijn vrouw waardeert iets wat echt product is van Rearden's talent niet en wil gewoon iets wat meer status heeft. De gluiperigheid van Dagny's broer komt al wat naar voren, hoewel die in de volgende delen meer in beeld komt.

Tot in het einde der tijden zullen socialisten walgen van Ayn Rand en haar gedachtengoed bestrijden met een valse voorstelling ervan .Natuurlijk omdat ze hopen dat hun systeem na 1000 mislukkingen en het instorten van de sociaal democratie (schaarste blijft een lastig concept voor de fans hiervan) toch echt een keer eindelijk wel zal werken. Maar ook omdat ze in de regel te lui zijn om zich serieus in de nuances in Rand's filosofie te verdiepen. Hoe stampvoetender linkse sufhoofden met kinderlijk geschreeuw tekeer gaan tegen Rand, hoe meer gratis reclame het gedachtengoed krijgt. Hoe stompzinniger de doorzichtige karikatuur alle nuances uitvlakt, hoe meer nieuwsgierigheid ervoor wordt opgewekt.

Wie echt die nuances wil leren zal niet genoeg hebben aan de miniserie of het boek. Zo kan men in the Virtue of Selfishness lezen dat juist wie egoistisch handelt ten koste van een ander, een socialistische parasiet is en daarmee onethisch aangezien dat soort egoisme niet als rationeel wordt gezien, een belangrijk vereiste. Maar de miniserie is een aardige introductie.