D'Est (1993)

Wat zie ik, nog maar 1 stem voor deze klassieker van contemplatieve cinema auteur Akerman die wordt geroemd door Rosenbaum in zijn essential cinema en ongetwijfeld ook wordt gememoreerd door Cousins? Daar moeten sommigen achteraan!

Goed, en attendant je ne sais quoi in het oost'n, itt wat hierboven wordt gesuggereerd speelt de film niet geheel in de net uit mekaar gedonderde USSR maar beginnen we des zomers in de voormalige DDR, gaan dan naar Polen en betreden na een minuut of 20 het voormalige evil empire, waar het inmiddels herfst is , om in de loop van de winter door de troosteloosheid aldaar te cruisen tot...de lente aanbreekt misschien ?

De Jeanne Dielman- achtige stiil hierboven geeft een ietwat misleidend beeld van de gehele stijl, want hoewel er wel degelijk veel van dit soort precies geframede stiils in zitten die doen denken aan schilderijen- meest naturalistisch 19-eeuwse leek me- vallen toch vooral de tracking shots op. Tracking shots van lieden die zich doelloos voort lijken te bewegen richting nergens en worden gevolgd door een in een auto bevestigde camera, maar meer van lieden die nog troostelozer staan te wachten, wachten en wachten.

Hoogtepunt daarbij vormt precies het midden van de film, waar we worden getracteerd op een 360 graden pan- jazeker, de enige- van een minuut of 5 die ons langs een stationshal voert en die niet geheel toevallig begint met een gozer op een cul de jatte( duidelijk geensceneerd dus) en voortvloeit in een eindeloos lang durend dolly shot van tig wachtrijen bestaande uit zittende verloren zielen( duurde eigenlijk een minuut of 5, leek wel 5 jaar).

Normaliter hou ik niet zo van dit soort contemplatieve cinema, maar hier werkte het door, kweenie, een soort eigen ritme/dynamiek die me wel beviel en waar duidelijk over is nagedacht, zoals ik al zei is het scharnierpunt met die pan precies halverwege.

Zoals gekend geen voice-over, af en toe horen we wat murmelende Russen en we horen vrij veel muziek, alles diegetisch uiteraard en inclusief een concert waar een mevrouw een cellosonate van Chaikovskij speelt.

staat al een tijd op de lijst

maar zeker dank weer voor de inspirerende woorden!

wow, tegenvallertje toch wel... en dat voor de film die sommigen de absoluut beste van Akerman vinden...

Het begint zeer veel belovend met statische shots, schilderachtig inderdaad, af en toe doorsneden door mensen of auto's; waarbij ik direct weer associaties had met die ene film van Benning die ik tot nu toe gezien heb, Small Roads, door het ritme en ook wel met Duras door de verstilling. Dit wordt echter niet vastgehouden. Het grootste deel van de film bestaat uit tracking shots van mensen "bij de bushalte", al dan niet geensceneerd. Akerman deed dit soort shots eerder en interessanter in News from Home (1977) en Sergei Loznitsa deed het later beter (maar wel heel opvallend hetzelfde eigenlijk) na in Peyzazh (2003) . Soms deden de groepen mensen me ook even denken aan de mysterieuze opening in La Vie Nouvelle (2002) en ben benieuwd of deze film wellicht wat dat betreft inspirerend was voor Grandrieux. Maar wat al heel snel vooral opviel en begon te irriteren is hoe iedereen zo onopvallend mogelijk in de camera loopt te gluren of juist heel opvallend niet in beeld wil komen... misschien expres gedaan, of onoverkomelijk bij dit soort film (zag gisteren bij ¡Vivan las Antipodas! (2011) ook een paar opvallende 'hee, een camera!" blikken), maar ik miste hoe dan ook de point daarvan een beetje... en dan wordt het toch wel een lange zit...

opvallend hoe 1993 het jaar van de artistieke Oost-Europa doc blijkt te zijn geweest. Eerder dit weekend zag ik Les enfants jouent à la Russie (1993) 3*, Belovy (1993) 3,5* overigens van de regisseur van de eerder genoemde Antipodas film en ik ga straks beginnen aan Ladoni (1993) . Ik vermoed en hoop dat ik het beste voor het laatst heb bewaard...

Naar alle films die je noemt (al een tijdje) erg benieuwd (behalve La Vie Nouvelle dan), en vooral Ladoni ja! Second Run moet daar een aardige uitgave van hebben.

Vanwege de voorwaarden heb ik noodgedwongen op Akermans film Là-Bas gestemd voor de toplijst contemplatieve cinema. Eigenlijk behoort D'Est in een dergelijke lijst thuis.

Walter Benjamin stelde in zijn essay 'Het kunstwerk in het tijdperk van zijn technische reproduceerbaarheid' het verschil tussen schilderkunst en film voor als het verschil tussen een medium dat contemplatie uitlokt (schilderkunst), en een medium dat door zijn aard vooral verstrooit of afleidt (film). Volgens deze redenering is film een continue stroom van stimuli. Door montage en schokeffecten is het dermate immersief, dat de kijker vooral passief de film ondergaat. Een schilderij is onveranderlijk, waardoor de kijker zijn verbeeldingskracht en contemplatie actief het werk interpreteert. Is contemplatieve cinema dan een contradictio in terminis?

Akerman bewijst met deze film het tegendeel. Belangrijke middelen waarmee een film de kijker kan uitnodigen tot contemplatie zijn de long-take, diepe focus fotografie en non-narrativiteit. De kijker kan op die manier zijn vrijheid van interpretatie terugwinnen die het is verloren bij de dominante, op montage georiënteerde cinema. Doordat de filmmaker bovengenoemde middelen zo goed heeft ingezet, zijn voor de kijker de ideale omstandigheden gecreëerd om zijn verbeelding in te zetten bij het proces van betekenisgeving. Als ik hier een polemiek schreef, zou ik zelfs beweren dat door het ritme en de beweging van de schier oneindige rijders, deze film zelfs een geschiktere bron van contemplatie is dan welk schilderij aan de witte museumwand dan ook. De dispositie van de cinema is juist in zijn aard geschikt voor contemplatie. Maar vanwege die aard kan cinema echter ook snel omslaan naar een immersieve, overdonderende en verdovende ervaring.

D'Est was mijn eerste kennismaking met Chantal Akerman en meteen een schot in de roos. Wat me meteen opviel was de vele tegenstellingen: Wachten / Lopend, Pratend / Stilzwijgend, Ochtend / Avond, Vrouw / Man, Binnen / Buiten, Stilstaand / Rijdend, Warm / Koud, Schijn / Werkelijkheid, et cetera. Betoverende Cinema.

Zag gisteravond uit deze Box Sud maar die is een stuk conventioneler. De talking heads zijn Akerman-onwaardig en deden me op de een of andere manier denken aan Times Like Deese (Maarten Schmidt en Thomas Doebele). De film kent wel een overweldigend point of view-(eind)shot maar voelt uiteindelijk toch wat te standaard aan. Op naar De l'autre Côté en Là-Bas.