Philosophy of a Knife (2008)

Niet echt spoilers hieronder, maar wie de film onbevangen wil zien, raad ik aan niet verder te lezen, en de film ook zonder de, overigens tamelijk irritante, inleiding van de makers te kijken.

Nogal heftige film. Wat is het? Documentaire, “waar gebeurd”, vermaak, drama, ideeënfilm?

Een deel van de film is documentaire met beeldencollage, duidelijk aanwezige soundtrack en voice-over. Het plaatst het geheel in een bredere historische context waarbij het perspectief van Aziaten gekozen is. In het eerste uur info over de conflicten tussen Rusland, China en Japan voor en tot in de tweede wereldoorlog, in het laatste uur de gebeurtenissen erna, toegespitst op rechtzaken, of het uitblijven daarvan. Daar doorheen nog vertellingen van de secundaire getuige Anatoly Protasov. Die zijn in kleur, de rest is zwart-wit, alles is 4:3.

Wie de film als gore-porno wil kijken kan meteen een uur (gok ik) doorspoelen. Dan is de film inmiddels in de gevangenis doorgedrongen en de kijker wordt voor de uren die volgen (speelduur van mijn dvd was 4,5 uur) gebombardeerd met zeer indringende beelden van de meest gruwelijke experimenten. De documentaire houdt hier eigenlijk ook op, of je moet al tevreden zijn met een opsomming van hetgeen men zoal deed; Erg veel info over het wetenschappelijk gehalte of resultaten krijg je niet.

De film bevat beelden die onder het heftigste vallen van wat ik ooit gezien heb, met als bijzonderheid dat de beelden eigenlijk niet binnen een plot vallen, geen gruwelijke hoogtepunten zijn in een spannende horror, maar doel op zich lijken.

Tijdens het eerste deel van de film (ergens rond 2 uur is een aftiteling, maar eigenlijk is het één lange film) heb ik die scènes vooral als filmkunst gezien. Uiteraard kijk je meer ontspannen naar het plukken van bloemen dan naar het vakkundig verwijderen van een gebit, tand voor tand, maar Iskanov geeft er wel een geweldige vorm aan, niet in het minst door de immer aanwezige zeer bepalende soundtrack van Alexander Shevchenkois. Die maakt het mogelijk om scènes vanuit de muziek te begrijpen. Geschreeuw van een slachtoffer wordt dan ook opeens deel van een score die nog het meest aan industrial doet denken.

De hele visuele stijl van Iskanov werkte bij mij beduidend beter dan in zijn vorige films, is rustiger en beheerster, meer gericht op een doel. De film brengt je in een audiovisuele ruimte waarin het, het klinkt wat raar, aangenaam vertoeven was en waarin ik kon gniffelen om de manier waarop Iskanov de kijker op de pijnbank legt.

Zeer expliciete beelden worden afgewisseld met shots van instrumenten, buitenopnames met veel sneeuw en shots van ogen. Mooie ogen, die vaak niet meer zijn dan dat, ogen die kijken, instrumenteel. Maar net in die ogen vindt iets plaats dat je met wat goede wil plot van de film kunt noemen en waarbij Iskanov niet op lijdende slachtoffers focust, maar net op degenen die de experimenten uitvoeren, of moeten uitvoeren.

Espresso gemaakt en meteen tweede deel gekeken. Aanvankelijk op dezelfde voet, maar uiteindelijk wint de inhoud van de beukende beelden het toch. Verhoogde hartslag en spierspanning, veel verzitten en mezelf steviger vastpakken, vaag gevoel van misselijkheid.

Gore-porno wordt het niet. Er is geen sprake van sadisme, maar van een functioneel uitvoeren. Uiteraard lijden de slachtoffers, maar ook daar ligt het accent niet op. Het is meer dat ik, het waargebeurd ver overstijgend, in een uitermate akelige nachtmerrie terechtkwam, een diffuse toestand waarin vorm, inhoud en protesterend lichaam samenvalt met een gebroken verstand dat nog wanhopig probeert om rubber in plaats van huid te zien.

Ideeënfilm. Enkele elementen in de film brengen je op een punt te erkennen dat er vanuit een bepaalde optiek weldegelijk rationele argumenten te bedenken zijn voor de experimenten. Ik moest daarbij niet aan Mengele – (spannend muziekje) Engel des Doods - denken, maar aan het Amerika van Busch, Cheney en Rumsfeld. Hun met martelen beoogde goed is gelijk aan dat van de experimenten: het winnen van een oorlog en het redden van mensenlevens. Goed en kwaad zijn slechts posities binnen optieken.

Uiteindelijk stopt ook het bombardement aan gruwelijkheden, de oorlog eindigt en het voelt of de film afgelopen is. Helaas volgt er dan nog ongeveer een uur docu gedeelte met voice over en vooral veel Anatoly Protasov aan het woord. Het plotgedeelte wordt nog afgerond en onderstreept: “er bestaan geen monsters”.

Ik heb dat uur lam geslagen uitgezeten. Ik had veel meer behoefte stil te staan bij hetgeen ik beleefd had en had aan dat gevoel toe moeten geven. Ondanks deze overweging kan ik, voor mezelf, vaststellen dat de lange speelduur zeer functioneel was.

Voelt erg banaal aan om hier een punt voor te geven.

Heel bijzondere film over de Japanse Unit 731 met veel meer stijl en historische context dan bijvoorbeeld Men Behind The Sun. Philosophy of a Knife gaat verder waar oorlogsdocumentaires ophouden, door de experimenten recht in je gezicht te laten zien, niet geschikt dus voor gevoelige kijkers. Er is al het een en ander mooi over geschreven hierboven, maar ik heb toch de behoefte m'n indruk neer te pennen.

De vele experimenten (stuk of vijftien gok ik) zijn gruwelijk en vaak met veel opspattend bloed, maar in veel gevallen duidelijk nep als je genoeg afstand kunt nemen (en door de manier van filmen). Ik moet zeggen dat er films zijn met meer realistische effecten, maar het schokkende van Philosophy of a Knife is ook het waargebeurde, en de beelden van talloze lijken die me (logischerwijs) deden denken aan foto's van WOII-concentratiekampen in geschiedenisboeken.

De proeven op de gezonde gevangenen zijn geïnspireerd door de Duitse experimenten en aangewakkerd door een gebrek aan oorlogsmiddelen. Ze testen hoe het menselijk lichaam reageert op (lijstje van experimenten): fysieke wapens, bacteriën, röntgenstraling, chemische stoffen, geslachtsziekten, elektriciteit, vrieskou, decompressie en meer van dat soort ongein, sick and twisted.

Wat minstens zo opvalt is de filmstijl. De gestileerde zwartwitte beelden worden afgewisseld met archiefmateriaal over de oorlog. Voice-overs en interviews geven gedetailleerde informatie over de experimenten en de context van de oorlog. De proefkonijnen komen één voor één aan de beurt in de ziekenhuisachtige kamers, en zijn vrij emotieloos totdat ze de proef ondervinden. Bij de dokters is geen spoortje van empathie te bespeuren, en ze zijn net als de slachtoffers voorwerpen (niemand zegt een woord) die plichtmatig te werk gaan.

De score vind ik echt fantastisch, een soort industriële underground techno, die al vanaf de erg mooie openingcredits te horen is. Deed me samen met de zwartwitbeelden en close ups denken aan Pi. De soundeffecten zijn net zo indringend als de beelden zelf. Bij elke close-up van apparaten en medische instrumenten is het bijbehorende geluid te horen, verwerkt in de muziek, net als overdreven harde ranzige geluiden van bijvoorbeeld het lostrekken van huid.

Vierenhalf uur vind ik wel veel te lang. De beelden en score worden op den duur erg eentonig. Vreemd genoeg slaat de verveling toe; in de eerste twee uur heb je het eigenlijk wel gezien tenzij je (interessante) feiten over de afloop van de oorlog en Unit 731 wilt weten.

Shocking in een gelikt jasje, daar komt het op neer. Pijnlijk te zien waartoe oorlogsindoctrinatie in staat is. Een film die je niet snel vergeet, en ik ben wel benieuwd naar meer werk van Iskanov, de filmstijl van Philosophy bevalt me erg goed. De making of is trouwens ook interessant.

God created Heaven. Man created Hell.

Terechte slogan hierboven want dit is waarschijnlijk een van de meest gore films die ik in mijn hele leven heb zitten te kijken. Het onderwerp sprak me erg aan dus ik besloot de film te bekijken. Tel daarbij ook op dat ik onder de indruk was van de soundtrack die ik al van te voren luisterde. De trailer zag er sfeervol uit dus ik dacht: waarom niet? De film begint met een geweldig intro dat de sfeer goed neerzet. Vervolgens krijgen we een geschiedenisles over het ontstaan van Unit 731 met hulp van een oude, Russische man. Ik vond het wel een sympathieke vent eigenlijk. Hij sprak overigens wel érg kalm en neutraal over wat er gebeurde in Unit 731 en af en toe moest hij ook lachen (niet om 731 gelukkig) Best wel bijzonder dat een man die de oorlog met eigen ogen heeft meegemaakt zo objectief en slim overkwam (ook al had hij duidelijk kritiek op de VS)Deze redelijk kalme proloog duurt een half uur voordat de eerste martelscène komt. Een ongewenste abortie namelijk. Het was niet prettig om te zien maar echt extreem erg vond ik het niet. De foetus die uit de ongelukkige dame werd gehaald werd zag er ook niet echt bepaald realistisch uit.

Ik kan me veel van de rest niet zo goed herinneren, vooral part 1 niet echt, ik plaats ook liever mijn mening dan dat ik de hele film ga verpesten voor mensen die het nog niet gezien hebben. Een audiovisuele trip? Een opvolging van bruut geweld en ontmenselijking? Ik weet niet echt hoe ik deze half docu, half film zou moeten beschrijven. Het gemiddelde is ook een beetje vreemd. De enige recensies die gegeven zijn gaven beide 4 sterren. En dat is zo'n beetje het hoogste. Ik neem aan dat Bottleneck en -fal ook meer ervaren filmkenners zijn dan de meeste hier (waaronder ik) en hun meer gewend zijn aan ontoegankelijke films. Nou zou ik deze film/docu niet echt ontoegankelijk noemen, maar eerder als 'like it or dislike it'. Het is geen film die je kijkt voor entertainment, dat zeker. Je moet wel een erg zieke ziel zijn om naar 3 uur martelscènes te kijken en de film als entertainment te bestempelen. Dit vinden vele mensen de grootste 'downer' van deze film/docu. Je vind namelijk de film echt een kutfilm omdat het alleen bestaat uit martelingen en geen andere substantie heeft (na er alleen goed uit zien en een zeer goede soundtrack hebben) of je vind het een geniale portrettering van martelingen en waarbij mensen tot toe in staat zijn. Ik vond het een audiovisueel geweldige film. En het is de langste film die ik ooit gezien heb. En het heeft geen één minuut verveeld. En dat beschouw ik als een hele prestatie aangezien ik persoonlijk snel verveeld raak bij films. De film heeft een vliegensvlug tempo qua montage soms en nadat je getuige was van afgrijselijke (waargebeurde) martelingen komen de gedeeltes waarbij de oude Rus je overige informatie schaft over toentertijd en zijn ervaringen met de Japanners in Mantsjoerije als een manier van de film om te zeggen: 'je hebt dit arsenaal van angstaanjagende beelden getrotseerd, gefeliciteerd'. De film is gruwelijk, monsterlijk en angstaanjagend, ja. Maar ik had het net iets erger verwacht voor een of andere reden. Want tijdens het kijken had ik nooit het idee 'ik neem even een pauze, hoor' Want denk ik toch wel een beetje de bedoeling van de film was. Om me in een nachtmerrie te sleuren. Wat niet gelukt was.

Grafisch en audiovisueel gezien is de film echt dik in orde. Een van de beste industrial soundtracks die ik ooit heb gehoord (ik ben sowieso een fan van industrial en noise) De zwart-wit beelden die erg 'schoon' overkomen totdat de camera besproeit wordt met bloed en als er close-ups worden gemaakt van ledematen die verwijderd worden en ingewanden die uitpuilen voelt het helemaal niet meer zo clean. Ook de cameravoering is goed te doen. Hoe de beelden versneld worden als een oude film is misschien een beetje cheap maar werkt geweldig. Wat ik wel jammer vond aan de film was dat vage, neppe verhaal met die Japanner die verliefd werd op een Russische vrouw in gevangenschap. Is dat nou nodig? Voegt het iets toe? De kans dat het trouwens waargebeurd is is extreem klein, te ongeloofwaardig voor woorden. Alle pogingen tot verhaal mislukken en ook die Japanse assistente kon me geen ruk boeien. Het mocht er wel uit gelaten worden. Het laatste uur was een flinke opluchting van alle martelingen, vooral het begin van part 2 was het meest heftige gedeelte en ik kreeg zelfs een vieze smaak in mijn muil. Ik denk ook dat die scène waarbij je allemaal naakte lijken op elkaar ziet gestapeld , man en vrouw, kind en volwassene , met hun gezichten die immense pijn uitdrukken. Dat zal ik denk ik nooit meer vergeten. Waren het echte lijken trouwens die gebruikt werden? Het zou me niet eens verbazen Ook al zou de film technisch Snuff zijn dan (wat het niet is)

De meest misselijkmakende scène was maar mijn mening toen een vrouw naakt op een stoel werd neergezet om te kijken waar de kakkerlak die eerder via haar vagina in haar lichaam werd gestopt naartoe ging. Toen vervolgens het vel van haar hoofd werd gescalpeerd om te kijken hoe de kakkerlak weer ontsnapte via haar mond. En dat was nog niet genoeg, ze gingen daarna nog het afgesneden gezicht opnieuw op haar gezicht doen en er een foto van maken. Wat was het nut daarvan eigenlijk? Bij elk ander onderzoek werd het duidelijk gemaakt waarom het plaatsvond of je kon er gewoon zelf achter komen waarom, maar serieus, what the fuck?! Weinig dingen zijn onvergeeflijk naar mijn mening is 731 is één van die dingen. Toen ik de eerste keer hoorde van 731 dacht ik dat het nep was. Zo iets zou toch niet kunnen? Maar later bleek het anders, en ik waardeer deze docu-film dan ook zeer omdat het zonder twijfel laat zien wat er in 731 werd uitgevoerd. Het is niet prettig, maar wel de waarheid. En het einde van de film kwam ook met een sterke en terechte boodschap. Dat zo iets dergelijks nooit meer mag gebeuren.

*3.5

Philosophy of a Knife bestaat niet voor niets uit 2 delen. Zo moet je 'm dus ook kijken, dan hoef je niet gelijk 4 uur achter elkaar op de bank naar de TV te zitten staren. En dat is bij deze film ook maar goed ook. Het is soms allemaal wat veel tegelijk namelijk. De grainy zwart-wit beelden die in 'n rap tempo aan je voorbij flikkeren, samen met de nogal oorverdovende geluidseffecten en sommige martelscenes zijn in combinatie met elkaar wat heftig soms. Het is allemaal niet geweldig, en al helemaal niet goed qua acteerwerk maar ach... daarvoor ga je deze film ook niet aanzetten.

2,5*

5/10 (IMDB)