Phase IV (1974)

Indrukwekkende film die voor een deel een voorloper blijkt te zijn van Microcosmos en de aanpak deed me wat denken aan The Andromeda Strain. Het einde heeft iets weg van 2001: A Space Odyssey en de muziek is gewoon prachtig! Een bijzondere kijkervaring.

Vreemd bizar SF-werkje over de strijd tussen enkele wetenschappers en een kolonie mieren die opeens reuze intelligent zijn geworden door een zeldzame constellatie in het universum.

't is 1974 dus de makers snoepten schijnbaar regelmatig uit de 2001 en LSD-pot.

Voor die tijd ongelooflijke close-ups van de mieren en andere insecten (maar hou wel rekening met wat sadistisch insecten-leed).

Klein beetje last van wat veroudering. De computers en printers zijn voor deze tijd aardig antiek.

Geen ijzersterke klassieker, maar op z'n minst een intrigerende film-ervaring.

Wellicht de meest stijlvolle natuurgeïnspireerde horrorfilm uit de jaren '70 - in de jaren '80 valt die eer Razorback te beurt. Twee wetenschappers isoleren zich in de prairie om een kolonie vraatzuchtige mieren te bestuderen. Maar het onderzoek verloopt niet zoals gepland en het lijkt erop dat er zich een strijd op leven en dood ontvouwt. Phase IV is een atypische film, in die zin dat er veel sekwensen zomaar uit een natuurdocumentaire geknipt lijken. Shots van de ondergaande zon of een diepblauwe lucht met witte schaapwolkjes die niets met de plot van doen hebben, geven het geheel een experimenteel, bijna psychedelisch karakter. De organische muziek en indrukwekkende macrofotografie met vele slowmotion shots bekrachtigen dit vermoeden. Maar Phase IV is daarnaast ook beklemmend, met name door de nakende ondergang van de mensheid die gaandeweg gesugereerd wordt.

Deze film heb ik als klein kind in de jaren 70 gezien bij mijn oma op een Duitse TV zender. Ondanks dat het heel lang geleden is dat ik deze film heb gezien kan ik nog een aantal dingen herinneren. Ik vond het destijds een fascinerende, boeiende en ook wel een spannende sciencefiction film. Het verhaal zat goed in elkaar en toen de mieren (die vond ik toen best eng) het laboratorium begonnen te saboteren werd het spannend. Ook vond ik het geniaal toen de meren met bouwsels de zonnewarmte op het laboratorium deden richtte. Hoe de film precies afliep weet ik helaas niet meer. Maar omdat deze film me nog altijd is bijgebleven zal ik toch een stem uitbrengen.

Bijzondere film mede door de documentaire stijl in het begin en bepaalde natuurshots tijdens de film. Daarbij zorgen ook de fascinerende beelden van de mieren voor een realistische weergave waarbij je als kijker je soms meer waant in een documentaire dan de genrefilm zich zelf voorstelt. Maar gaandeweg gaat het gevoel wat weg doordat je meer band krijgt met de drie hoofdpersonages en hoe ze proberen om te gaan met deze vijandige mieren. Dikke pluim voor de techniek, het geduld van de opnames en de passende muziek. 7/10

Aangenaam verrast door deze film. In het begin was het in documentaire stijl, wat zeer mooi was. Denk aan de film Microcosmos. Terwijl die film pas ±20 jaar later zal worden gemaakt. Dit geef gelijk aan waarom dit zo bijzonder is. Enfin het gaat dus over intelligente mieren in een woestijn. Dit verhaal zit erg goed in elkaar. De Phase IV waarnaar de titel verwijst krijgen we niet te zien. Maar de suggestie over de aankomende ondergang van de mensheid is eigenlijk nog beter! Daarnaast was er een erg goede soundtrack.

Wie de trage introductie van deze film doorkomt heeft het ergste in ieder geval gehad. Een aanvankelijk intrigerende montage van werkende mieren duurt echter 10 minuten en pas dán komt er iets van een expositie terwijl we 3 minuten lang kijken naar een rijdende landrover. Hoewel er wat interessante ideeën in deze film zitten is het basisgegeven wat aan de dwaze kant, bovendien vallen de acteerprestaties van Nigel Davenport en Michael Murphy ook wat tegen. En ja, de regisseur is écht Saul Bass, de meester van de openingsequenties.

De poster van Phase IV is een stuk spectaculairder en explosiever dan de inhoudelijke film, maar dat is grafisch ontwerper Saul Bass makkelijk vergeven. Mede dankzij z'n uiterst geduldige en experimentele regiebenadering wordt zijn debuutfilm (en tevens zijn enigste film) regelmatig voorzien van een aparte, maar indrukwekkende sfeerzetting. Met name de visuele kwaliteit van de film valt op, waarbij Bass regelmatig met beelden op de proppen komt die bijzonder modern ogen. Jammerlijk is het matige acteerwerk van zowel Michael Murphy als Lynne Frederick, maar daarvan valt een deel te wijten aan de uiterst ondermaats geschreven dialogen. Hierdoor voelt Phase IV soms aan als een erg slimme film die aan elkaar wordt gepraat door een lompe boer, maar dat mag de inhoudelijke pret niet drukken. Persoonlijk vond ik de eerste 10 minuten evenals het enigszins raadselachtige einde erg sterk gekozen en de algemene benadering zeer fris. Dat een film als deze echter niet voor iedereen is weggelegd wordt al vanaf de eerste minuut duidelijk.

Mooie beelden, maar dodelijk saai. Zowat alle scènes duren drie keer langer dan nodig om de vaart erin te houden. Horror? Geen sprake van. De poster zet je op een dwaalspoor. Er zijn nagenoeg geen kills. Van een spetterende finale ontbreekt helaas elk spoor. De film gaat integendeel uit als een kaars. Ik zou zeggen: mijn eerste en meteen ook laatste Saul Bass. De goede man dacht er blijkbaar net zo over en hield het in zijn regiecarrière bij deze ene film.

Deze eco-horror of speculatieve S.F herzien op de bluray van 101BlackLabel. Hier staat tevens het originele einde van Saul Bass op, die jarenlang als verloren werd beschouwd. Mijn voorkeur gaat ook uit naar dit einde.

Prachtig geschoten close-up beelden in micro fotografie. Ook de passende soundtrack deed wat met me. Blijft geweldig hoe de mieren op ingenieuze wijze het koepelvormige lab aanvallen en zich opofferen voor het grotere doel. Toch wel een klein meesterwerkje.