Marketa Lazarová (1967)

Zonde dat deze film zo onbekend en weinig gezien is (alleen op MM?).

Marketa Lazarova is visueel absoluut één van de sterkste films die ik ooit gezien heb. Voeg daar een lichtelijk briljante soundtrack bij en het kan nauwelijks nog stuk. Je moet wel tegen heel wat ge-'aaah' kunnen, maar mij stoorde het nauwelijks en vond het enorm sfeervol. Het zorgde ervoor dat de film zeer spiritueel aanvoelde en vergrootte de onderdompeling. Ondanks het wat warrige (zeker in het begin) verhaal, is het uiteindelijk nog redelijk rechtlijnig. De toevoeging van hier en daar wat abstractere beeldtaal zorgde voor een verhoging van de intensiteit. Ik vond het misschien iets te framentarisch, maar als je weet dat het volgende stuk weer even mooi gaat zijn dan het vorige, is dat nauwelijks een minpunt te noemen.

Zeer bijzondere belevenis in ieder geval en een aanrader voor liefhebbers van bovengenoemde regisseurs en films. Ook het gebruik van dieren als symbolische? toevoegingen, deden me meermaals aan Tarkovsky denken. (Paard, honden). Ondanks dat ik het nog niet helemaal kon vatten en door de visuele pracht wat teveel was afgeleid van de dialogen, is dit waarschijnlijk de film die mij het meest overdonderde bij een eerste viewing, na Stalker, Satantango en Mat i Syn. Groots, licht spiritueel en contemplatief Meesterwerk. 5*

Natuurlijk speelt de film zich in de middeleeuwen af en zou je de film op basis daarvan kunnen vergelijken met Andrei Rublov. Meerdere overeenkomsten zijn ook gemakkelijk te vinden, zoals het gebruik van zwaar gestileerde zwart - wit beelden en de droomsequenties. Toch blijft Marketa Lazarova een vreemde eend in de bijt. Maar wie geduld heeft zal inderdaad beloond worden.

Marketa Lazarova swingt dan immers gewoon meer de pan uit doordat het camerawerk dynamischer ( vanuit meerdere invalshoeken ) oogt en de symboliek wat natuurlijker overkomt omdat alles uit de natuurlijke context van de middeleeuwen af te leiden is daar waar in Andrei Rublov erbij gehaalde symboliek in de vorm van schilderijen bij gezocht wordt wat op mij als te geforceerd en te afstandelijk overkwam wat een volledige onderdompeling onmogelijk maakte.

Daarbij presenteert Marketa Lazarova zijn hoofdstukindeling op het scherm, wat tevens leidt tot een ritmische kleine terugkoppeling waarbij je weet dat de volgende scene filmisch gebracht gaat worden omdat de camera zich bij uitstek voortbeweegt tijdens het begin van een hoofdstuk, waarna er zich later conversaties of droomsequenties aandienen.

Echt volop genoten van de sfeer in deze film. Van de taferelen die zich afspeelden buiten de kastelen, in het natuurlandschap dat zo puur was dat een blote vrouw hier symbool voor leek te staan, tot de hongerige honden, de monniken die met een kuikentje in hun hand de heuvel opliepen en de surrealistische ontwaking van Marketa in het bos ' daar waar de lichtsinval het bos in zijn greep hield ' en de hel ver weg leek.

De muziek voelde in het begin niet helemaal goed maar kwam er later helemaal bovenop. Enige minpunt is eigenlijk dat de mannen in de film soms wat te bruusk en luidruchtig zijn al is dat waarschijnlijk volledig waarheidsgetrouw als je de film afzet tegenover de echte middeleeuwen. De mengelmoes aan talen die er voorbij kwamen vond ik dan weer enorm sfeerversterkend. Veel eigenzinniger dan Andrei Rublov die wat rechtlijniger en geforceerder van opzet is. 4*

Zeker jammer! Sowieso worden hier sommige Tsjechoslowaakse cineasten wat weinig bekeken! Ik noem maar: František Vláčil (11 stemmen), Jan Hřebejk (29), Juraj Jakubisko (16). Weinig. Jammer, want ze hebben toch voor de filmliefhebber veel te bieden.

Wat deze film zoveel minder zou moeten maken als Andrej Rublev (ook mooi, daar niet van), begrijp ik ook niet. Deze film heeft als voordelen dat deze wat beter te begrijpen valt/lijkt en dat deze dynamischer en minder traag is. Wel duurt het als geheel wat mij betreft iets tè lang.

Maar ook hier vaak spectaculaire beelden (het verdrinkende paard vond ik b.v. opvallend!) en prachtige landschappen en lokaties waar het verhaal zich in afspeelt.

Goed dat Second Run deze film heeft uitgebracht. Het IJzeren Gordijn is weggerukt, maar ligt nu in een hoek blijkbaar bovenop een aantal films?

Een erg mooie film, deze Marketa Lazarová, die vooral opvalt door zijn uitstekende cinematografie, waarbij de dynamsiche camera alles op wonderschone wijze vastlegt.

Het verhaal doet inhoudelijk inderdaad erg aan Tarkovsky’s, Andrei Rublyov denken, maar visueel zag ik vooral overeenkomst met Ivan’s Childhood. Ook hier prachtig gefilmde opnames van de landschappen en de bossen, waarbij het op momenten gewoon genieten is van de beelden. Het veelal winterse landschap, met besneeuwde weiden en vlaktes geeft op dat gebied nog een soort van extra dimensie. Zo zie ik het graag.

Inhoudelijk heeft de film een sterk spiritueel getinte boodschap. De strijd tussen Christenen en heidenen wordt hier sterk belicht door mannen en ruiters op paarden, die tevens zorgen voor een Middeleeuws-achtige sfeer. Ondanks dat het verhaal redelijk rechtlijnig is, met daarbij een opdeling in verschillende hoofdstukken met bijbehorende titels, is en blijft het toch goed opletten geblazen. Er zit namelijk ook behoorlijk wat symboliek in het verhaal, waardoor je je toch goed moet inspannen om alles goed te kunnen volgen. Bij een film met deze speelduur gaat dat op den duur wat vermoeien, maar dat is niet erg.

Die symboliek, vooral door het gebruik van dieren, vond ik erg mooi. Samen met de prachtige cinematografie en de spirituele boodschap, zijn dit toch wel de allersterkste punten van deze film. De muziek vond ik trouwens nogal wisselend. Soms mooi, maar soms ook niet, en op die momenten was het dan ook net iets te nadrukkelijk aanwezig. Verder is erg weinig op aan te merken, en moet ik concluderen dat dit, na Obchod na Korze en Ucho, wederom een erg sterke film is van Tsjecho-Slowaakse makelij. En het is trouwens ook zeker een aanrader voor mensen, die het werk van regisseurs als Tarkovsky, Dreyer en Tarr goed vinden.

4,0*

Films als Marketa Lazarová blijven wat moeilijk te beoordelen. Vergeleken met het ook vrij recent geleden geziene The Color of Pomegranates is dit een enorm simpele film, maar buiten dat om is dit toch gewoon weer erg ontoegankelijk. Het verhaal is alleen in de grootste lijnen te volgen en dan dingen als de psychologie van personages en hun motieven kun je compleet vergeten. Waarom bijvoorbeeld die Alexandra die Christian vermoord is mij een raadsel. Niets wat daarvoor afspeelde maakt dit logisch. Dat Marketa Lazarová zelf voor het grootste deel van de speelduur een klein bijrolletje is komt dan bijna als normaal over.

Dus als narratieve film werkt dit niet en het moet dus indruk maken als een lyrisch geheel. Maar een geheel werd het nooit. Ik vond de fragmentarische stijl die ook het verhaal verstoord ook teveel op de stijl toegepast worden. Ondanks lange shots en scènes had ik te veel het gevoel van "en nu dit, en nu dit, en nu dit". Een soort stilistisch ritme ontbrak om echt indruk te maken. Dat en het punt dat de film me doet denken aan een mix tussen Andrey Rublyov en vooral Shadows of Our Forgotten Ancestors. Ik mis een bepaalde connectie met die films op de een of andere manier. Misschien is het de overdreven gewichtige toon die vaak in de buurt komt van zelfparodie of toch gewoon de ontoegankelijke stijl gekoppeld aan vage narratieven. Sowieso botert het zelden tussen mij en films uit Oost-Europa en Rusland, vooral de wat oudere dan, en ik weet niet precies waardoor dit komt.

Marketa Lazarová steekt er dan nog wat boven uit. Net als bij Colors of the Pomegranates kan ik makkelijk zien wat hier zo bijzonder aan is (al is die andere film duidelijk de meer unieke) en wordt ik er soms ook door gepakt. De ruwe en bevreemdende sfeer zijn het grote pluspunt, waarbij alles geregeld neigt naar een soort middeleeuws surrealisme. Is dit spiritueel? Lijkt me meer een film over een plaats waar spiritualiteit al lang verdwenen is, ondanks de achtergrondmuziek. Het laatste uur is vooral vrij indrukwekkend, zei het op een wat objectieve manier, in plaats van dat ik er echt door gegrepen werd. Favoriet waren toch wel de scènes tegen het einde met Marketa in het klooster. Heel aparte sfeer wordt daar gecreëerd. De wandeltocht van Christian na de grote slag is bijna even indrukwekkend. Dan maakt de film toch wel even iets los, zelfs al is het maar kort.

Het is zeker een bovengemiddelde film, maar niet een van het type dat ik snel nog eens zal aanzetten.
3,5*

Indrukwekkend mooie film, dit dankzij de mooie beelden in schitterend zwart/wit, een prachtige score en een zeer mooie Marketa, die eigenlijk veel te weinig in beeld kwam. Scènes die er voor mij bovenuit springen zijn die scènes met die aanrennende honden en de zeer mooie erotische scène van Marketa bij die heilige boom. Ik heb Marketa Lazarová eigenlijk ervaren als een film die je gewoon moet ondergaan, waar je alles gewoon op je af moet laten komen en je niet te veel moet focussen op het verhaal. Want met het verhaal, daar kon ik niet veel mee. Om de prachtige Middeleeuwse sfeer die in deze film geschapen werd, daarvan moet deze film het voor mij helemaal hebben.

4,0*

Ik heb me ook gewaagd aan Tsjechisch' beste film zo wordt gezegd. Ik zag hem integraal op Youtube met Engelse ondertitels. Het vergt toch wel wat van je en het hield me lang tegen om het ruim twee en een half uur durende film aan te vatten. Ik ben misschien niet zo lyrisch als sommige fanaten hier, maar begrijp wel waarom deze film in de cinefiele wereld zo gelauwerd wordt.

Cinematografisch bijzonder sterk. Erg sfeervol gebracht met het decor dat tot in de puntjes verzorgd is. Een dreigend en uitzichtloze grijze wereld die Middeleeuwen. Mooi verpakt in de sneeuw al dan niet met een roedel wolven eromheen.

Diverse camerastijlen worden gebruikt om het beeldverhaal te brengen. Van close-ups, vergezichten en diverse standpunten. Een soort Middeleeuws epos van rabauwen waarbij ook religie centraal staat: heidenen versus christenen. Ik was niet altijd even goed mee met het verhaal en kon niet elke actie volgen, maar de beelden lieten vaak voor zich spreken. Het deed me qua stijl ook wat denken aan Tarr's Satantango die ik in 2023 voor het eerst zag.

In de herziening en voor de tweede keer in de bios. Dit keer bij Kino op 35mm en dat bleek nogal uniek. Omdat de enige 35 mm kopie die in de wereld beschikbaar is met Engelse ondertitels eigenlijk op een niet uitlenen lijst staat van het Tsjechische filminstituut, maar ze per ongeluk de kopie nadat Kino ernaar vroeg toch naar ze hebben opgestuurd. Normaal is deze film alleen digitaal te zien in de wereld. Ik hou van het leven dat in een 35 mm kopie zit.

Dit keer zat er toch net wat minder in dan de eerste keer (Eye 2015) maar ik heb vooral gelet op het camerawerk dat echt geweldig is. Het gevoel voor gezichten. De getekende oudere mensen versus de onschuld van de jonge mensen waaronder Marketa zelf. En de muziek ook vooral. Die is ook erg bijzonder en zeldzaam mooi.

De film gaat aan de oppervlakte over de poging van de machthebbers het volk te bewegen tot het christendom. Maar er is veel meer strijd. Mysticisme vs realiteit, Twijfel vs zeker weten, zelfbeschikking vs opgelegde regels, oud vs jong, oprecht vs onoprecht. Het verhaal laat het als een sleuteltijd voelen in de Europese beschaving en deed mij toch onwillekeurig nadenken over hoe alles was gelopen als dingen anders waren gegaan. Hoogtepunt is misschien wel het gebed met de beelden van de strijd gecombineerd tegen het einde.

Ik blijf op 4,5.