Ashes in the Snow (2018)

Het voelt een beetje gênant aan om een film met zoveel gruwelijke ontberingen en tragiek een mooie film te noemen, maar ik weet helaas geen betere verwoording voor mijn gevoelens na het zien van deze film. Topdramatiek van de eerste tot de laatste minuut over een inktzwarte periode in de geschiedenis van Litouwen.

Met haar verwonderd rondkijkende, grote ronde ogen is Bel Powley (The Diary of a Teenage Girl) ideaal gecast.

Mensen, die zich aangesproken voelen door dit drama, mag ik wijzen op de al even beklijvende, Litouwse film Ekskursante (2013) met een enigszins soortgelijk thema.

Historisch drama dat handelt over de gewelddadige annexatie van de Baltische staten door de Sovjet-Unie. De soldaten dragen ditmaal de uniformen van het Rode Leger in plaats van nazi-Duitsland, maar er is verder de bekende grimmigheid over menselijke uitbuiting en de gedwongen werkkampen in Siberië. Helaas voelt dit vreugdeloze verhaal van overleven en onrecht veel te leeg om ook echt goed de emoties te beïnvloeden.De personage worden maar slecht uitgewerkt en missen nogal wat achtergrond informatie. Gruwelijkheden worden er zo goed als niet getoond. Bel Powley is wel erg goed gecast als Lina Vilkas. Maar wanneer alles is gezegd en gedaan, weten we nog steeds bijna niets over Lina, of waarom haar verhaal meer is dan een sombere geschiedenis.

Net als "Joolstein" vonden ook wij dat Lina Vilkas goed werd neergezet door Bel Powley, in feite draagt zij een groot deel van de film en blijft ook in de herinnering van de film hangen.

Grappig is trouwens dat ze een 16-jarige speelt, terwijl haar echte leeftijd in het 2018 al 26 jaar was.

Dat er voor sommigen geen genoeg gruwelen in de film worden getoond is een kwestie van meningsverschil met ons want ook door een ijskoude zee waden of in een ijskoud verblijf overwinteren is een gruwel.

Ook de zinloze doden die vallen omdat ze volgens een commandant niet in het juiste gareel lopen, valt daaronder. Mensen uit andere staten, zelfs uit Rusland zelf, werden als ze eenmaal in deze hel waren beland, niet meer beschouwd als mensen door broeder Stalin en zijn gevolg.

Een redelijke film die meer uitgebouwd had kunnen worden, ook al omdat er niet zoveel van dit soort van films over deze periode zijn. Ondanks de kritiek toch een 7.

"Kretzsky: What work can be done in such a place? "
"Komarov: Work that supports our greater efforts in defeating our enemies."

Deze Drama / Oorlog film heb ik puur en alleen gekeken vanwege het meespelen van de Noorse actrice Lisa Loven Kongsli die ik eergisteren zag in de Biografie / Drama film "Nr. 24 (2024)" en welke ik een mooie vrouw vond. Daarom wilde ik nog een film van haar zien.

"Ashes in the Snow" vertelt het verhaal van een jonge tiener genaamd Lina (Bel Powley), die samen met haar moeder Elena (Lisa Loven Kongsli) en haar broertje Jonas (Tom Sweet), vanuit haar geboorteland Litouwen naar een Sovjet-Goelag in Siberië wordt gedeporteerd tijdens de bezetting van het Baltische gebied door Stalin tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze is een aspirant-kunstenaar en documenteert in het geheim haar aangrijpende reis met haar tekeningen.

Hoewel "Ashes in the Snow" misschien wat saai en traag kan overkomen, is het wel gewoon een goede film en het is inderdaad vooral ellende wat je te zien krijgt, op de eerste minuten, het einde en misschien wat sporadische momenten (zoals flashbacks van Lina, het vieren van Kerstmis en de relatie die Lina heeft met de jongen Andrius) in het gevangenkamp in Siberië. Het verhaal speelt zich af tijdens de Tweede Wereldoorlog en de meeste (en terecht) schilderen de Duitsers af als de ultieme schurken, maar velen zijn geneigd de rol van de Sovjet-Unie tijdens en na de Tweede Wereldoorlog te vergeten als de schurken die de Koude Oorlog hebben vormgegeven. Dit verhaal werpt daar een licht op en laat zien dat Jozef Stalin niet onderdoet voor Adolf Hitler.

De film opent met onderstaande tekst:

"During World War II, as Allied troops battled Nazi Germany, the Soviet Union forcibly occupied much of Eastern Europe. The nation of Lithuania was among those seized by Joseph Stalin's Red Army. Innocent men, woman and children were declared enemies of the Sovies regime."

Waarna we beginnen in Litouwen in 1941 en kennis maken met de 16-jarige Lina, welke een veelbelovende kunstenaar is m.b.t. tekenen en wiens vader Kostas (Sam Hazeldine), een universiteitsprofessor, ervan verdacht wordt tegen de Sovjets te werken. Verder maken we ook kennis met Lina's moeder Elena en haar broertje Jonas. Ze ontvangt ook een brief van een kunstschool of ze wel of niet is toegelaten, maar ze wilt die pas openen in het samenzijn van haar vader. Op een nacht wordt het merendeel van het gezin gearresteerd, te weten Lina (die de brief meeneemt), haar moeder en haar broertje, en worden ze via een vrachtwagen en een trein (waarin ze maar liefst zes weken verblijven) geladen en afgevoerd naar een gevangenkamp in Siberië vervoerd.

De commandant daar, de ijskoude en keiharde Komarov (Peter Franzén), veroordeelt hen tot dwangarbeid onder ondraaglijke omstandigheden, waarbij ze dag in dag uit met hun blote handen bieten uit de bevroren modder graven en dat o.a. met toezicht van de Russische soldaat / bewaker Kretzsky (Martin Wallström) met Oekraïense roots (zijn moeder), die door de andere russen niet wordt aangezien als één van hen en daardoor regelmatig geplaagd wordt. Vooral door de vervelende Greshnev (Greg Kolpakchi), waarop Kretzsky op een gegeven moment wraak neemt door hem in elkaar te slaan.

De karakters spreken voornamelijk Engels, hoewel de Russische regels in het Russisch zijn. Omdat het een Amerikaanse / Litouwse film is, was er waarschijnlijk geen andere manier om het taalprobleem te omzeilen. Maar het leidt wel af en je kunt nooit helemaal vergeten dat je naar acteurs in vuile kleding kijkt die Engels praten met Oost-Europese accenten. Regisseur Marius A Markevicius toont op gevoelige wijze Lina’s vernedering en afgrijzen als de tiener in het gevangenkamp aankomt na circa 30 minuten en we naakte vrouwen en kinderen te zien krijgen die zich in het openbaar aan het wassen zijn.

Als de gevangenen na weken in een krappe treinwagon zonder toiletten of water aankomen, krijgen ze de opdracht zich naakt uit te kleden om zich te wassen. Lina is geschokt door het vooruitzicht zich in het openbaar uit te kleden, vooral omdat de jongen die ze leuk vindt, te weten Andrius (Jonah Hauer-King) vlakbij staat. Regisseur Markevicius dienst ook niet terug voor brutaliteit, want tijdens verontrustende scènes worden gevangenen gewoon doodgeschoten door het hoofd (zoals een jonge moeder die in de trein haar baby heeft verloren en een vrouw die bieten heeft verstopt in haar kleding en een vrouw die probeert te vluchten) en het wordt ook expliciet getoond en ook krijg je een poging tot verkrachting te zien, want de Russische soldaat / bewaker Kretzsky heeft namelijk een oogje laten vallen op Elena, die niets van hem moet weten, ondanks zijn soms goede bedoelingen.

Het verhaal speelt zich grotendeels af in het gevangenkamp in Siberië en wat je daar allemaal te zien krijgt is niet bepaald rooskleurig (daar wordt ook LIna's getekende geheime kaart van de reis verbrandt). Maar het kan nog veel erger als na circa 70 minuten het gevangenkamp in de zomer van 1942 ontmanteld wordt en Lina samen met haar moeder, broertje en andere mensen (Andrius moet dan achterblijven) onder leiding van Kretzsky (die is namelijk gepromoveerd geworden door commandant Komarov, waarbij ook mijn openingsdialoog wordt gezegd, maar je kan het beter zien als een degradatie) overgeplaatst worden via een lange reis per trein en boot naar een verlaten gebied (met alleen maar zand en duingras) in de Laptevzee nabij de poolcirkel.

En daar is het pas echt ellende! Zeg maar gerust "de hel". Daar moeten ze een kamp vanuit het niets bouwen met hout om de aankomende strenge, lange en ijskoude winter te kunnen doorstaan en wordt moeder Elena en vele anderen ook zwak en ziek tijdens de winter van 1943. Op Elena's sterf bed krijgt Lina dan van haar moeder te horen dat haar vader gedood is door de Russen (dat heeft men namelijk tegen Elena al gezegd in het gevangenenkamp in Siberië, maar dat heeft ze verzwegen voor de kinderen die namelijk denken dat hun vader hen komt redden) en sterft ze uiteindelijk na circa 87 minuten met het bijzijn van haar kinderen.

Vlak van te voren opent Lina wel nog de brief van de kunstschool en krijgen we te weten dat ze was aangenomen. Uiteindelijk sterft ook Kretzsky, die een soort van Komarov is geworden, die zichzelf heeft opgehangen en van te voren via een getypte brief Lina (die na de dood van haar moeder eisen kwam stellen aan Kretzsky) en haar broertje Jonas amnestie heeft verleend. We zien beiden dan nog naar een boot lopen en krijgen we nog een fictief happy end te zien m.b.t. Lina, waarna de film na 95 minuten is afgelopen en we onderstaande tekst nog te zien krijgen.

"From 1930 to 1950 millions of innocent people were exiled to Siberia by Joseph Stalin and the Soviet regime. Families were torn apart and countless lives were lost. Those who survived remained under Communist rule for half a century. After 50 years of struggle, many of the Soviet-occupied nations redeclared their independence and helped bring down the 'Iron Curtain'. For some, the fight for freedom still continues..."

Dat klopt natuurlijk (zie Oekraïne) en daarna krijgen we nog via tekeningen de belangrijkste cast van de film te zien. Visueel gezien is "Ashes in the Snow" best een indrukwekkende productie. De grimmige maar opvallende decors worden welsprekend vastgelegd door regisseur Markevicius en de camera's en het het desolate Siberische landschap wordt een krachtig personage in het drama. En wanneer Lina en haar familie gedwongen worden te verhuizen naar een nog grimmiger locatie, komt hun pijn overtuigend tot uiting.

Ook de cast doet het gewoon goed en zeker hoofdrolspeelster Bel Powley, een buitengewoon getalenteerde actrice, als Lina met haar opvallende grote ogen. En ook de mooie Noorse actrice Lisa Loven Kongsli zet goede prestaties neer als Lina's moeder, die niet helemaal hetzelfde uithoudingsvermogen heeft als de jongere Lina. De Zweedse acteur Martin Wallström als Kretzsky speelt een complex karakter. Hij is een Oekraïense soldaat onder de Russen, en hoewel hij gedwongen wordt de bevelen van zijn superieuren uit te voeren, voelt hij zich nooit volledig geaccepteerd door zijn collega's en officieren. Hij ontwikkeld ook een zekere mate van sympathie voor Elena en Lina, hoewel zijn verdeelde loyaliteit ervoor zorgt dat hij nooit aan de eisen van plicht of geweten zal kunnen voldoen. Kretzsky is een tragisch figuur en Martin Wallström speelt hem sterk.

Al met al is "Ashes in the Snow" een geschiedenisles die zeker de moeite waard is om te kijken, ondanks dat je vrijwel alleen maar ellende te zien krijgt.