God's Country (1985)

Malle laat met veel respect het dagelijks leven zien van een ogenschijnlijk perfect dorpje in het Amerika van eind jaren '70 begin jaren '80. Hij weet daarbij de juiste vragen te stellen. Onder het oppervlak zijn de eerste scheurtjes echter al zichtbaar in dit "perfecte" plaatje. Zes jaar later is het allemaal een stuk negatiever.

Verrassend actueel ook nog.

Goeie quote van IMDB:

Het is een beetje jammer dat het tweede stuk, gefilmd in 1985 niet langer is en nog wat dieper graaft. Want de quote van IMDB die hierboven staat is absoluut waar. Tegelijk is het ook een film die als double bill zou kunnen met een boek, de klassieker Hoe God verdween uit Jorwerd van Geert Mak, want de film raakt ook stevig aan de teloorgang van de landbouw, wat een van de grootste veranderingen van de 20e eeuw is. Een levensstijl voor de meerderheid van de mensen voor tienduizenden jaren vervormt in een enorm tempo tot bedrijven die alleen nog maar bestaan bij de gratie van schaalvergroting.

Knappe film die aan heel veel thema's raakt door gewoon een doorsnee Amerikaans dorp te portretteren zoals er duizenden zijn. Een stuk of 5000 inwoners. Wit, grotendeels conservatief en republikeins, vrij religieus, gemoedelijk, ons kent ons en een heel vertrouwde omgeving als je daar tegen kunt. Er is een motel en een diner. Een winkel die van alles en nog wat verkoopt, een verpleegtehuis en een postkantoor. Main street-USA, het is hoe een heel groot deel van de Amerikanen woont.

Dit is een film die beter is in 2020 dan in 1986. In de context van wat erna gebeurde zie je meer dan je toen zag. Ach, laat ik maar naar boven afronden.

Nadat Malle eind jaren 70 van de Public Broadcasting Service (PBS) een vrijbrief had gekregen om een tv-documentaire te maken over een onderwerp naar zijn keuze wist hij het wel. Het zou de blik van een Europese buitenstaander zijn op een nieuw en volkomen Amerikaans fenomeen: de ‘indoor shopping mall.’ Malle on malls, je zou bijna zeggen dat het voorbestemd was. Maar al snel kwam hij erachter dat ieder winkelcentrum gebruikmaakte van zogenaamde ‘muzak’, achtergrondmuziek die de ‘klantervaring’ zou moeten verbeteren. Oefenopnames bleken een ramp te zijn. Bij iedere cut die gemaakt moest worden liep de muziek niet meer gelijk en dat leverde een uitermate hinderlijke kijkervaring op. Managers van de winkelcentra waren daarnaast niet bereid om de muziek op draaidagen uit te zetten: bad for business. De geplande docu zou er nooit van komen…

(Gelukkig is er wel een prachtige documentaire gemaakt door Bradford Thomason en Brett Whitcomb over het einde van ‘the American mall’, zie daarvoor Jasper Mall (2020).)

Bij het zoeken van een nieuw onderwerp – het geld van PBS moest toch op – reden Malle en zijn crew door Glencoe, Minnesota, een kleine boerengemeenschap 60 kilometer ten westen van Minneapolis. En dat bleek een schot in de roos. Hoe zou een Europese buitenstaander zo’n kleine, agrarische en religieuze Amerikaanse gemeenschap ervaren?

God’s Country (1985) is prachtige en ogenschijnlijk simpele registratie van de levens van doorsnee burgers uit een klein dorpje. Maar schijn bedriegt. Malle laat namelijk zien, zonder daar zelf te veel woorden aan vuil te maken, wat een ‘community’ kan zijn, op verschillende niveaus en door het volgen van verschillende mensen. Een dorp, maar ook een kerk, ‘de familie,’ een familiebedrijf, het huwelijk, ouderen. Wat het echt interessant maakt, in mijn ogen, is dat hij laat zien wat een community is tegen een achtergrond van kapitalisme. Want hoewel het boerenbestaan graag romantisch wordt voorgesteld, vooral als we het over ‘vroeger’ hebben, was er zelfs in 1979 niks idyllisch aan ‘het boeren.’ Omdat Malle te veel projecten tegelijk had lopen, kwam hij in 1985 terug om te kijken hoe het ging met de mensen die hij zes jaar eerder sprak.

Steve, ‘de bachelor,’ is duidelijk: mijn baan komt eerst, daarna een mogelijke partner. Zes jaar later is hij nog steeds vrijgezel. Jim, in 1979 een 28-jarige boer, zegt dat hij zijn eigen baas is, maar hij moet wel iedere dag werken. Jim is getrouwd met Bev en samen hebben ze drie kinderen. Bev is meer een ‘homemaker’ en partner van Jim dan een huisvrouw. Ze droomde over een leven als stewardess, maar die dromen zijn even in de ijskast gezet. “Nowadays people marry at a later age,” reflecteert ze, “because everything is so expensive.” Ze zijn gedwongen om continu uit te breiden om winstgevend te blijven als bedrijf. Andere bedrijven krijgen geen leningen en gaan kopje onder. Zes jaar later, in 1985, zijn Bev en Jim 20 jaar ouder.

Malle laat een aantal fascinerende vrouwen zien in dit toch wel redelijk conservatieve stadje te noemen. Zo komt Bev aan het woord, maar ook Millie en Jean maken indruk en zijn een stuk progressiever dan hun stadsgenoten. Millie wilde altijd al in de showbusiness werken, maar ze kreeg vijf kinderen en ging in de lokale politiek. Nu schrijft en maakt ze toneelstukken, “Much ado about corn” is de titel van zo’n stuk. Jean spreekt openlijk over homoseksualiteit in een klein dorp, ze heeft afstand genomen van haar geloof (katholiek), en heeft in het verleden een baby afgestaan ter adoptie. Ze heeft twee banen om rond te kunnen komen en deelt haar woning met een huisgenoot. Stuk voor stuk prachtige vrouwen.

Een bijzonder schrijnend stuk speelt zich af in het verzorgingshuis voor ouderen. Een oudere man die Malle tegenkomt op straat zegt dat hij liever “in the graveyard” zou zijn dan in het verzorgingshuis. “You’ll have plenty of time for that,” antwoordt Malle. Als we een kijkje in het tehuis nemen zien we in elkaar gezakte ouderen, wezensloos voor zich uit starend in de recreatieruimte. Niemand spreekt. Op de achtergrond horen we reclames (tortilla chips, lekker!, kopen!). Zelfs hier – bewust of onbewust – blijft het kapitalisme zich opdringen.

God’s Country is een van de mooiste documentaires die ik ken en door schandalig weinig mensen gezien. Jij kunt hier verandering in brengen, kijken!