The Devils (1971)

Whehe, ik kon hier de humor wel van inzien. The Devils is shock-cinema op zijn best: ontblote nonnen, masturberen op een Jezusbeeld, diverse martelscenens en een gevecht met een dode krokodil als wapen. Het keek wel aardig weg, af en toe wat ongemakkelijk maar soit. Vreemd dat ik nog nooit van deze film gehoord had, want controversieel is dit zeker!

Deze film sinds lange tijd weer herzien. Nou ja, herzien, volgens mij moet het destijds een kopie zijn geweest waarin nogal wat scènes uit zijn verwijderd, want bepaalde heftige scènes kon ik mij toch echt niet herinneren dat ik die ooit gezien heb. En die scènes logen er toch echt niet om.
Toch had ik aanvankelijk niet het idee dat ik naar een drama zat te kijken. Sommige scènes waren zo komisch dat ik dacht dat ik te doen had met een film met Monthy Python. De scène van de totaal geflipte koning Lodewijk XIII die op rennende hugenoten verkleed als vogels stond te schieten deed mij toch echt rollebollen van het lachen. Ook hoe van die kardinaal Richelieu een karikatuur gemaakt werd en dan natuurlijk die scène met die dode krokodil, dit soort scènes verwacht je toch alleen maar in een film met zoals ik al zei Monty Python. En dan heb ik het nog niet gehad over die scène met die hysterische naakt rondlopende nonnen.
Tot zover het komische. Naar het einde toe werd deze film toch duidelijk meer serieus drama. De scène van Grandier op de brandstapel vond ik zelfs heel heftig. Ja, als we de wiki mogen geloven schijnt deze film grotendeels op feiten gebaseerd te zijn. Dat maakt de marteldood van die priester in zijn geheel nog meer beklemmend.
Toen deze film uitkwam las ik dat hij in meerdere landen was verboden en dat er ook flink in geknipt was. Dat natuurlijk vanwege het controversiële onderwerp. Tja, de Rooms Katholieke Kerk die in de jaren zeventig nog best veel macht had, werd in deze film natuurlijk genadeloos onderuit gehaald. Maar ja, macht corrumpeert nu eenmaal. Of die nu in handen is van de kerk is of welk ander instituut, macht leidt altijd tot misbruik van datgene waarvoor die instituten oorspronkelijk voor stonden. Dat werd o.a. al prachtig beschreven in de Grootinquisiteur van Dostojevsky. Wat dat betreft, vertelt deze film helemaal niets nieuws.

4,0*

De jaren zeventig was de tijd, waarin regelmatig een choquerende film verscheen en “The Devils” mag zich zonder twijfel tot die groep rekenen. Choquerend staat echter niet automatisch gelijk aan goed, want ik vond dit persoonlijk niet zo best.

Het verhaal is nogal rommelig en de scenes die voorbijkomen zijn nogal losstaand. Alle rare, bizarre momenten zijn al wel zo’n beetje door anderen benoemd. Het is allemaal serieus bedoeld, maar soms oogt het allemaal als een parodie. Het grote probleem is echter dat het in eerste instantie erg lelijke cinema is. Visueel is het niet mooi, maar daarvoor is het waarschijnlijk ook niet bedoeld. In tweede instantie is het allemaal erg vervelend om naar te kijkend. Ik kon niet echt lachen om de naakte nonnen, de dode krokodil en alle andere onzin die voorbij kwam. Het enige leuke is dat de Rooms Katholieke Kerk weer eens lekker onderuit gehaald wordt, maar ik ken films, waarop dat op een veel betere en vooral ook leukere manier gedaan wordt.

Niet mijn film dit dus. Zoiets proberen is zeker bewonderenswaardig, maar ik kan er maar weinig positieve elementen in ontdekken.

1,5*

Zo. Dat was niet niks.

Fascinerend. Visionair. Bizar. Irritant. Intrigerend. Provocerend. Confronterend. Film- en censuurgeschiedenis.

Geweldige Oliver Reed en Vanessa Redgrave, Fenomenale sets van Jarman (van wie ik heel nodig een film moet zien) en al met al quite the trip indeed. Visueel dik in orde en een soms indringende soundtrack.

De BFI restored 2 disc dvd heeft een uitstekende transfer en extra's, en is zijn 10 pond wat mij betreft zeker waard. Onbegrijpelijk dat ingerekend een studio als Warner Zo moeilijk doet over deze film, en zelfs verhindert dat andere partijen een uncut dvd of blu-ray uitbrengen. Google maar eens op Devils en Kermode (de critic die de weggesneden scènes vondt en zich hard heeft gemaakt voor een rerelease) en je ziet hoelang dit al loopt.

Een bijzondere ervaring, die zeker niet iedereen zal bevallen.

Ik wist het bijna op voorhand al, maar het hoge cijfer trok me toch over de streep hem op te zetten. Religieuze horror's, of meer drama zelfs in dit geval, zijn niet mijn ding. Het eerste uur is vooral een enorm geraaskal over God en andere Bijbelse nonsens die met dure woorden worden verteld. Wat er zich op de achtergrond afspeelde tussen de hoge piefen van het plaatsje was ook oninteressant.

De rol van Oliver Reed als zonderende priester is dan nog wel redelijk. Behoorlijk wat naakt, al is het allemaal niet echt mooi. Een leuke scene was wel waarin de nonnen veranderden in op seks beluste maniakken en diverse kerkmaterialen onteerden. Maar het gevoel dat overheerste was een irritant, overvol kippenhok met een incompetente fanfareband op de achtergrond die voor begeleidende muziek moest zorgen. Soms zo over de top dat het op een persiflage leek.

Het laatste half uur wordt zowaar wat beter, al staat het bol van de vervelende personages. Je krijgt wel een beetje met Grandier te doen, hij gedraagt zich tenslotte gewoon als mens. Ik geloof ook best dat het waargebeurd is, want toen waren de mensen al net zo gek als nu. Destijds verbannen in diverse landen wegens de controversie, wat zeker te begrijpen valt. Maar in de huidige tijd niet meer schokkend en wat er dan resteert is slechts een saaie, nare, langdradige film.

Tweede Russell.

Tommy zette destijds al een beetje de verwachtingen voor de film, maar eigenlijk was ik verder niet heel geïnteresseerd in deze film. The Devils werd me aangeraden door een aantal kennissen, en bovendien had deze film best een status. Op voorhand lijkt een dergelijke film die zich vooral richt op visueel verwennerij een natte droom voor mij, maar dat was het niet.

Het is moeilijk om te ontkennen dat Russell geen enkele aandacht besteed aan het visuele aspect van deze film, want als geheel ziet het er eigenaardig uit. De sets zien er bijna hedendaags uit en de look van de film intrigeert direct, maar verder kent deze film ook een hoop elementen die het als geheel afremmen. Een voorbeeld van zo'n element is de personages, maar dan ook echt alle personages.

Als ze geen stompzinnige dialogen uitkermen, dan is het wel geschreeuw. De hele film is luid en dit creëert soms onnodige chaos. Ik snap dat een film zoals deze een beetje chaos nodig heeft soms, maar tijdens het eerste uur is al dat lawaai vooral nadelig. Het voelt vooral aan als een rommelig gebeuren, en de chaos werkt totaal niet in het voordeel.

Bovendien is de rare focus op naaktheid hier en daar en de film in zijn geheel vooral vervelend, zeker tijdens het eerste uur. Ik wist na afloop nog steeds niet of er überhaupt een introductie was, of een opbouw. Dat is wel bijzonder, maar niet voordelig. Ik had liever dat een film zoals deze die iets meer de rust pakt, want voor nu leek het vooral alsof de makers geen idee waar ze mee bezig waren en zichzelf verloren in de chaos.

Wel maakt de film een behoorlijke draai in de tweede helft, waar de chaos plots voordelig werkt en de film verandert in een intense achtbaanrit die het cijfer een behoorlijke boost geeft. Ik mis nog wel passend camerawerk, maar verder zijn de sets overweldigend, net als het geluid en het geweld. The Devils is een harde, nare film, maar wordt afgeremd door een hoop elementen die een echt meesterwerk in de weg zitten.

Een historisch drama dat de horror van toen weergeeft. Machtsspelletjes waarbij een ideologie/religie gebruikt wordt om andersdenken letterlijk de mond te snoeren. En dit voorafgegaan door onnoemelijk lijden. Ik kan me voorstellen dat de katholieke kerk met deze film niet gelukkig was. Maar het is gewoon één van de vele zwarte bladzijden uit haar geschiedenis. Meesterlijk in beeld gebracht door Ken Russell en zijn DoP. De score van Davies bij de grovere scenes klinkt als bad trip psychedelica. Onderhevig aan de mode van begin jaren zeventig dus maar toch heel passend. Oliver Reed schittert als de priester die naast zijn ‘zonden’ toch ook een man van de rede is. De rest van de cast - zowel bezetenen als inquisiteurs - blinken uit in overtuigende godsdienstwaanzin. Dit is een soort 'beeldende' geschiedenis die je niet meekrijgt op school. Achter al die gruwelijke heksenvervolgingen schuilden uiteindelijk wel mensen van vlees en bloed.