The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford (2007)

Wie stiekem hoopt op 'eerst schieten dan praten' komt in deze western bedrogen uit. In deze slow burner neemt Andrew Dominik namelijk uitgebreid de tijd om Jesse James en Robert Ford vooral als mensen met gebreken neer te zetten. Tikkeltje traag, maar dat wordt prima gecompenseerd door sterk acteerwerk, fraaie beelden en sfeervolle muziek.

Prima biografie (want dat is het, veel meer dan een Western) over de laatste weken van Jesse James en zijn moordenaar. Prima geacteerd. Opvallend weinig stemmen toch voor zo'n goede film.

Een wel héél ongefundeerde aanname als je het mij vraagt. Dit hangt er toch maar puur vanaf hoe iemand geraakt wordt en waardoor? The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford is ook een van míjn favoriete Westerns, ondanks dat ik de klassiekers die jij noemt ook ontzettend kan waarderen. Ik raakte een beetje moe van het genre totdat ik zo'n zestien jaar geleden Butch Cassidy and the Sundance Kid voor het eerst zag. Eveneens een zeer onconventioneel pareltje in het genre.

Maar sindsdien is ook mijn waardering voor de Sergio Leone films weer teruggekomen. Soms denk ik weleens dat hij meer uit het materiaal had kunnen halen, bijvoorbeeld door zich meer te focussen op ware gebeurtenissen. Dan zie ik ze echter weer en heb ik juist helemaal niet het gevoel dat ik iets mis.

Deze film werkt voor mij omdat ik word opgeslokt door de sfeer. Veel mensen vinden de speelduur te lang, maar ik wil me er juist niet van loskoppelen. En ook omdat het hoofdpersonage 'het juiste' wil doen, maar dan wel gebaseerd op compleet egoïstische gronden. In plaats van in gewetensnood te verkeren - hoewel, op het einde gebeurt dat, maar veel te laat - verwacht hij dat iedereen in de rij staat om hem te feliciteren en bedanken. Hij heeft er geen idee van hoe de wereld in elkaar zit. Bob Ford vind ik een geweldig personage vol gebreken. Ik voel met hem mee, maar wanneer ik me dan afvraag waarom, kom ik zelf in gewetensnood. Hij is de personificatie van Judas, die volgens de overlevering wel deed wat gedaan moest worden, maar alleen voor een grote som geld. Daar kwam voor Bob ook nog roem bij kijken, terwijl men hem alleen maar zou haten om wat hij deed. En het mooie aan de film is dat de titel precies omgekeerd zou moeten zijn: Jesse James was de lafaard die een karaktermoord pleegde op Bob.

Natuurlijk snap ik het dat mensen dit dan nog een te lange zit vinden en dat het verhaal in een korter tijdsbestek verteld had kunnen worden. Maar de schitterende fotografie van Roger Deakins, gekoppeld aan de fenomenale soundtrack van Nick Cave en Warren Ellis, plus de geleerde en tragische vertelstem van Hugh Ross houden mij aan de buis gekluisterd.

De typische Westerns met de stoere, zwijgende mannen die wachten op de ander en/of de klokslag totdat ze hun revolver trekken en de dodelijke conclusie die daarop volgt, begon me op een gegeven moment wat te vervelen. Had ik allemaal wel gezien. Maar zoals gezegd hebben dergelijke films mij toch weer voor zich gewonnen. Want ik ben gaan letten op de opbouw naar zo'n confrontatie toe, die is veelal meesterlijk en meeslepend. En ook deze individuele titels zijn een prachtig samenspel met indrukwekkende beelden en een onvergetelijke symfonie van Maestro Morricone en/of zijn tijdgenoten.

Nee, The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford volgt een dergelijk stramien niet maar is een lange biografie. Ik kan me voorstellen dat eenieder die een Western denkt te gaan zien bedrogen uit komt. Maar ik kreeg de film simpelweg aangeraden door mijn broer en daar ben ik maar wat blij om. De eerste keer dat ik 'm zag was wegens omstandigheden in delen, maar herzieningen trokken me alleen maar verder over de streep.

Woensdag deze film nog maar even voor de herkijk gedaan, en waar ik al een positief gevoel had bij deze film is dat nog meer versterkt na deze kijkbeurt. Want wat een schoonheid van een film is dit toch die op bijna poetische, dichterlijke wijze wordt gebracht. Centraal staan verschillende dingen zoals de hardheid, de ontbering, vooral ook geloof en bijgeloof in die tijd, is men in de kringen van Jesse vol van wantrouwen en wordt er weinig tijd verspild aan het afscheid nemen van dierbaren. We moeten door en het is een strijd te overleven is een gevoel dat doorsijpelt in de film net als het tempo en de lange dialogen, storend volgens velen, maar in mijn beleving juist toepasselijk voor het leven in die tijd want men had geen haast, in ieder geval niet zoals we dat nu kennen.

Filmisch is het geheel prachtig, neem bijvoorbeeld de treinroof in het begin waar het licht wordt gebroken door de bomen en daar tussenin de leden van de bende staan, of de vele mooie natuur shots veelal tegen het licht in of verschillende mooie zonsondergangen. Er wordt in die zin prachtig gewerkt met kleur en licht en het is begrijpelijk dat de cameraman van dienst een golden Globe of in ieder geval nominatie in de wacht sleepte. Voeg daar een opmerkelijk sterkte en ruime cast aan toe, met een buitengewoon sterke Brad Pitt als wel Casey Affleck, en de prachtige muziek van Nick Cave en je hebt toch al heel wat. En dan heb ik het nog niet eens over het verhaal gehad.

Want wat is dit toch eigenlijk een apart verhaal, en wat wordt er goed de tijd genomen om dit intrigerende en tragische verhaal langzaam op te bouwen. Wie de trekker overhaalt is duidelijk, maar wie is nu het werkelijke slachtoffer van deze langdurige affaire waar de naïve Ford slechts de voetsporen van zijn idool wil volgen en daarna verstrikt raakt en wellicht moet vrezen voor zijn eigen leven. En ook daar staat de boel weer bol van tragiek, want wat kukkelt de held met zijn eigen enge gedrag hard van zijn sokkel, daarnaast is het leven onzeker met doden links en rechts en wantrouwen jegens iedereen, en wat wordt die finale fantastisch opgebouwd, want het staat bol van de spanning tussen de drie. Buiten dat is de film een interessante karakterschets rond de grillige James maar natuurlijk nog meer rond Robert Ford die vooral hoon ontving en daarna de zwaarste rekening moest betalen. Onvoorstelbaar dat zo'n griezel als James kennelijk een volksheld was, maar dat was hij ook voor Ford waarna de laatste met de lelijke waarheid te maken kreeg. Wat een tragische man, wat een tragisch lot. En dat omschrijft dit dubbele gelaagde drama meer dan prima waar de laatste minuten zelfs een wrange smaak in de mond achterlaten. Ik zeg een half ster erbij.

Gisteravond herbezien. 'Langdurige' film, so to speak, om te presenteren in het huidige ADHD tijdperk van kijkers met een zeer beperkte concentratiespanne. Ik vond het een prachtige film die recht doet aan het post-burgeroorlog tijdperk in het mid-westen. Mensen met hun verwachtingen hoe verder te komen in de gemeenschap, hoe te overleven: ergens tussen schoenenverkoper en treinrover in. Natuur speelde toen nog een dominante rol; is ook goed en voelbaar weergegeven. Casey Affleck kreeg een (niet onterechte) Oscar nominatie voor zijn rol van Bob Ford, wat ik wel een beetje gek vind tegenover de maniakaal magistrale rol van Brad Pitt als Jesse James.