De Vliegende Hollander (1995)

Heerlijke film vol gekkigheden, subtiele grapjes, smerigheid, poezie, maar vooral nostalgie. Nino Manfredi in de eerste helft steelt de show als Campanelli 'De Speelman', terwijl René van 't Hof het stokje overneemt als hilarische dwerg ('we doen net alsof we komedianten zijn') die het maar niet lukt 'De Hollander' te doden.

Ik zag overigens een versie van ongeveer 200 minuten (een 4-delige tv-serie?), waardoor het verhaal wellicht minder verknipt 'lijkt' dan de bioscoopversie. Ik heb in ieder geval genoten en veel gelachen, de lage score hier is net als de film haast absurdistisch te noemen: 3,5*.

Het enige waar de film in slaagt is het opwekken van een gepaste sfeer bij het verhaal. Geen geromantiseerd verhaal, maar de hardheid van het boerenleven dat vrij relatisch wordt weergegeven.

Alleen is het nogal mager qua verhaal, men teert enkel op dat sfeerbeeld. Ook het acteerwerk is triestig. Ik heb Veerle Dobbelaere zelfs beter zien acteren in reclamespots. Heel bizar ook om te zien dat in een Nederlands thema het gros van de rollen wordt gespeeld door Vlamingen. De Italiaanse speelman bracht wel een leuke verfrissing in de film. Ik ken als Vlaming niet echt de legende van de Vliegende Hollander, dus of het verhaal hier goed weergegeven wordt kan ik niet echt zeggen. Is die Campanelli een historisch figuur of een legende of zo? Raar dat die Italiaan in Nederland tijdens de Spaanse bezetting tussen Vlamingen zich ontfermt over de zoon van de Vliegende Hollander.

En het zal wel aan mij liggen, maar of dat nu geloofwaardig is of niet, de dosis vuiligheid en mest (om het deftig uit te drukken) maken het niet echt aangenaam om naar de film te kijken.

Verder zitten er serieus wat plotholen in het verhaal, maar als ik de commentaar lees van Mug moet er idd een langere versie van bestaan. Misschien dat die de moeite is, maar deze film is niet voor mij besteed. Weinig dialoog en enkel een sfeertje van een periode/biotoop waar ik niet echt op zoek naar ben in films.

Deze film is duidelijk van een veel hoger niveau als alle eerdere films van Jos Stelling. Hier zit een echt verhaal in, en deze film is ook veel meer doordacht en veel beter voorbereid. En nu zitten er ook eindelijk echte dialogen in, die kloppen en die goed worden geacteerd. Het enige minpuntje is nu nog de lengte en het tempo van de film. Maar voor Nederlandse begrippen is dit wel een grote spektakelfilm die ook zeker wel wat weg heeft van de Terry Gilliam films.

De legende van de vliegende Hollander gaat over een arrogante Nederlandse kapitein die ondanks slecht weer tijdens Pasen de oversteek maakte van Kaap de Goede hoop. Toen zijn mannen protesteerden gooide hij er enkele overboord en riep "God of de duivel... de Kaap vaar ik om, al moet ik varen tot het laatste oordeel". Als straf liet God hem voor eeuwig de zeeën bevaren als spookkapitein. Het is een verhaal verzonnen door Britse schrijvers in de gouden eeuw toen de het Britse imperium stinkend jaloers was op hun overzeese buren. Door de titel zou je misschien denken dat deze film een verfilming van het spookverhaal is, maar niets is minder waar.

De film verteld het verhaal van een Hollandse bastaardzoon die opgroeit in Vlaanderen. Een Italiaanse magiër/verteller verteld hem dat zijn vader de beroemde Vliegende Hollander is, een onverschrokken zeekapitein. De Hollander is vast besloten naar zee te gaan en volgt de rivier naar het noorden waar hij door de Geuzen wordt opgepakt.

De Vliegende Hollander is een erg aparte film. Aan de ene kant is het heel tragikomisch en maakt de film een soort Shakespeare-achtige indruk van een theatervoorstelling, maar aan de andere kant is de setting bijzonder realistisch en is alles visueel bijzonder goed verzorgt. De Italiaanse acteur Nino Manfredi breekt de zogenaamde vierde muur door als een soort verteller te fungeren, opmerkelijk genoeg sterft deze verteller halverwege het verhaal. De film zit vol van de heerlijk lelijke middeleeuwse koppen. Daniel Emilfork (La cité des enfants perdus) speelt bijvoorbeeld een Inquisiteur. René Groothof speelt de Hollander maar heeft eigenlijk nauwelijks tekst. Veerle Dobbelaere, René van ’t Hof en Gerard Thoolen hadden ook leuke rollen.

Overigens komt het erg vreemd over als er Nederlands wordt gesproken in de film doordat er ook veel Italiaans, Frans en Spaans wordt gesproken in de eerste helft van de film. De manier waarop deze anderstaligen met elkaar communiceren is heel knullig in beeld gebracht. Een Italiaan praat Italiaans en een Vlaming Vlaams en op een of andere manier begrijpen ze elkaar toch allemaal. Euhm, volgens mij werken talen zo niet.

De historische setting van De Vliegende Hollander is bijzonder mooi. Mooie locatie-opnames en een aantal erg geslaagde en sfeervolle shots. Naast de sterke sets en kostuums is ook de muziek erg mooi, waardoor het productieniveau erg hoog overkomt. De muziek is verzorgt door de Italiaanse componist Nicola Piovani (La vita è bella).

De Vliegende Hollander was destijds de duurste Nederlandse film ooit, maar heeft eigenlijk nauwelijks wat opgebracht. Onterecht vind ik, want de film is toch wel zo bijzonder dat hij op zijn minst herrinert mag worden vandaag de dag.

Het verhaal is eigenlijk niet heel bijzonder en door de tragikomische-aspecten komt het ook allemaal niet helemaal over. Met de sage van de vliegende Hollander heeft het allemaal weinig te maken, maar de film is wel een mooi drama over het leven van peasants in de Goude Eeuw. Door de geslaagde sfeer en setting het bekijken meer dan waard. Ben ook nieuwsgierig geworden naar de andere historische films van Jos Stelling.