Les Filles d'Olfa (2023)

Four Daughters (2024) #IFFR

Niet verrassend, inderdaad het gaat over een moeder met haar dochters, maar toch is de docu vanwege de vorm waarin het verhaal verteld wordt uniek. En dat zorgt dan weer voor mooie verhalen die inzicht geven in de verstandhoudingen.

Na het treurige familieverhaal volgt dan het slot dat alles verduidelijkt.

Een interessante Q & A volgde waarbij de regisseur en producer de vragen en de regie zelf maar in handen namen. Hieruit blijkt dat de regisseur eerst de insteek had een normale docu te maken. Tot haar verbazing is het zowaar een erkende therapievorm door mensen hun ervaring te laten herbeleven op toneel! In mijn ogen een geslaagd experiment. Vier weken heeft dat gekost nadat ze contact had gehad met de in de media verguisde moeder.

Heeft het de familie zelf ook wat gebracht? De regisseur was daar duidelijk over. Zij genieten nu van het succes van de film maar zijn tijdens het film ook dichter bij elkaar komen te staan.

Vraag uit het publiek: wordt het clichébeeld van de Arabische vrouw hier bevestigd. Regisseur: “ik ben niet bang voor clichés en zoals Hitchcock al zei: je kan beter starten met een cliché dan er mee eindigen”.

Olfa Hamrouni en haar twee jongste dochters Eya en Tayssir spelen zichzelf in een reconstructie van de familiegeschiedenis. De oudste dochter Ghofrane en Rahma zijn “ten prooi gevallen aan de wolf” en worden gespeeld door respectievelijk Ichrak Matar en Nour Karaoui en Hind Sabri neemt de rol van Olfa op zich in de meest emotionele scènes. Majrd Mastoura speelt alle mannen. Stap voor stap, laagje voor laagje ontdekken we wat er is gebeurd met Ghofrane en Rahma en hoe ze de levens van hun moeder en hun zusjes beïnvloedden. Het gebruik van professionele acteurs is een absolute bonus, vooral door de band die ze opbouwen met Olfa, Eya en Tayssir. Daardoor ligt de nadruk niet alleen op de pijn van het verleden, maar ook op de goede herinneringen en op de onderlinge band. Er wordt in gelijke mate gelachen en gehuild en de emoties zijn duidelijk oprecht.

Langdradige en eentonige semi-docu. Had makkelijk drie kwartier korter gekund. Bood ook geen enkel interessant inzicht dat ik de laatste pakweg tien jaar al niet eerder mezelf eigen had gemaakt.

Wat een docu, meta-docu, fictionele docu!

De moeder en haar twee jongste dochters spelen hun eigen leven na. De twee oudste dochters zijn ten prooi gevallen aan de wolf, vernemen we aan het begin van de film. Actrices nemen hun rol over, terwijl 1 acteur de mannenrollen op zich neemt. In moeilijke situaties neemt een actrice de moederrol over. Soms discussiëren de drie vrouwen onderling en met de acteurs of een gebeurtenis werkelijk zo plaatsvond, en aarzelt de regisseur niet om in te grijpen.

Wat zich ontvouwt, is een adembenemend verhaal over de veranderende rol van twee generaties vrouwen in Tunesië tijdens het presidentschap van Ben Ali, de revolutie, en de religieuze omwenteling.

Zo naturel, zo opluchtend en ook zo droef.

Ik heb ademloos gekeken.

Uitstekende en originele semi-docu, waarin de film en het maakproces op niet-gekunstelde wijze door elkaar lopen. Er blijft veel te raden over, ook omdat de hoofdpersonen zelf niet alle antwoorden hebben. En ook het oordeel laat Kaouther Ben Hania aan de kijker.

Deze kijker vindt dat wel prettig, al heeft hij zijn oordeel niet zomaar klaar. Er valt genoeg te zeggen van bepaalde acties van de hoofdpersonen, maar je snapt ook wel weer waar het vandaan komt - hoewel ik persoonlijk grof geweld en liefde niet zo snel met elkaar zou verwarren, geloof ik. Maar ik heb makkelijk praten, met mijn onbezorgde jeugd in dit heerlijke landje van ons.

De film boeide en irriteerde mij in gelijke mate. Het is een documentaire, maar om het interessant te maken is het opgezet als een mysterie – het begint ermee dat de twee oudste dochters van een gezin in Tunesië zijn ‘verdwenen’ zodat je verder kijkt om erachter te komen wat er met hen is gebeurd – en dat de twee verdwenen dochters zijn vervangen door acteurs en de documentaire wisselend het gebeurde naspeelt en achteraf napraat over wat er is gebeurd en zelfs over het toneelspel maakt het vooral wat verwarrend. Wat gaandeweg duidelijk wordt is dat iedereen gewelddadig en gevaarlijk gestoord is: de moeder is een mannenhaatster die elke man die in haar buurt komt maar ook haar dochters tot moes slaat waarbij ze triomfantelijk vertelt dat ze ze bijna dood heeft geslagen of dat haar dochters sletten zijn die niet zomaar een dood maar de meest gruwelijke dood denkbaar hebben verdiend, de twee echtgenoten zijn ook pathologische monsters en de dochters blijken eveneens vervuld van morbide moord- en doodfantasieën waarbij de twee oudste dochters door de revolutie (Arabische Lente), die de seculiere dictatuur inwisselde voor vrijheid (vooral voor de radicale islam), veranderden van satanisten naar IS-aanhangers. IS is natuurlijk ook een soort satanisme in de zin van sadistische doodscultus, zodat de overgang slechts in vorm het tegendeel behelst (en de moeder ook in haar nopjes is met de keuze van de dochters voor IS) en vanaf dat moment voel je al aankomen dat de twee oudste dochters niet zijn vermoord door de gewelddadige moeder of een van de gewelddadige echtgenoten maar dat ze zijn weggelopen om in de Islamitische Staat hun eigen geweldsfantasieën te kunnen uitleven.

Zoals ik al zei: iedereen is er bizar gewelddadig zodat ook bv. de ambtenaar van de gemeente zonder aarzelen de minderjarige dochter in elkaar slaat als hij meent dat ze onoirbaars heeft gezegd hetgeen de moeder heel normaal vindt. Ik ben bang dat het kenmerkend is voor de cultuur in Noord-Afrika: elke intermenselijke verhouding wordt bepaald door geweld, hetgeen ook de oorzaak is van het ‘Marokkanenprobleem’ en de overlast door asielzoekers uit Noord-Afrika bij ons. Europa, waarvan het liberalisme het geweld volledig heeft willen uitbannen, is niet ingesteld op deze cultuur waar geweld volstrekt normaal en noodzakelijk wordt geacht; de ‘wolven’ die de twee oudste dochters zouden hebben meegenomen staat wat dat betreft niet alleen voor IS maar evengoed voor de cultuur van Noord-Afrika die zeker ook door de moeder wordt belichaamd. De documentaire meent dat het vooral geweld van mannen tegen vrouwen betreft die door de vrouwen is geïnternaliseerd en die van generatie tot generatie wordt doorgegeven (en de grote liefde van de dochters voor hun vreselijke, afranselende moeder is beslist pathologisch), maar ik geloof niet dat deze cultuur van geweld is beperkt tot vrouwen: zie alleen al de populariteit van IS die toch primair berust op de (in de Koran voorgeschreven) terreur om in de oorlog je vijand angst in te boezemen. Hoe dan ook irriteerde het mij dat de vrouwen, zelfs als ze vol geweldsfantasieën deel gaan nemen aan IS, als slachtoffer worden gepresenteerd terwijl ze bovenal gewetenloze psychopaten zijn.