Moonage Daydream (2022)

De documentaire vertelt niet het verhaal van David Bowie en z’n muzikale carrière, zoals een gebruikelijke documentaire dat doet (bv. David Bowie: Finding Fame (Film, 2019), maar hanteert een wat overweldigende en soms bewust psychedelische collagestijl waarin je wordt ondergedompeld in een stroom beelden, van het universum tot oude zwart-wit-films (en af en toe een korte concertregistratie), die vaak wel maar vaak ook niet een duidelijk verband hebben met wat met name David Bowie ondertussen vertelt over zijn persoon en werk in interviews. Die uitspraken van Bowie zijn veelal filosofisch en vormen de kern van de documentaire omdat zij (in Bowie’s eigen woorden) het fenomeen Bowie en zijn kunst duiden.

Die wilde collagestijl hanteerde de regisseur Morgen ook bij z’n documentaire over Kurt Cobain (Cobain: Montage of Heck (Film, 2015)) en lijkt in het geval van Bowie zeker ook op z’n plaats omdat die filosofie van Bowie er zelf een is van overdaad, chaos, fragmentatie en daarmee voortdurende afwisseling (er is niet één waarheid) om zo veel mogelijk uit het leven te halen (het verspillen van een dag of zelfs een minuut is wat Bowie het meest van alles haat) en telkens te verrassen met iets nieuws. Bowie lijkt met name geïnspireerd door het boeddhisme en Nietzsche in zijn spirituele zoektocht naar het mysterie van het leven dat eeuwig rondjes maakt en aldoor verandert. Sinds Nietzsche God dood verklaarde is er slechts leegte die we proberen op te vullen en we leren dat Bowie een schizofrene broer had maar Bowie zijn eigen extravagante gedachten in zijn kunst uitdrukt zodat kunst zijn therapie is. Hij heeft zich nooit thuis en altijd stuurloos gevoeld maar in zijn kunst schept Bowie plekjes waar hij zich tijdelijk thuis kan voelen, maar alles is vergankelijk dus zodra hij het gezegd en gedaan heeft gaat Bowie verder naar het volgende idee of project (waarbij hij zich ook niet beperkt tot muziek maar ook schilderijen maakt, als acteur in films speelt, etc): het leven moet één groot avontuur zijn waarbij het pas interessant wordt als je je grenzen overschrijdt, je op nieuw terrein en daarmee op dun ijs begeeft. Bowie vertelt dat hij nooit zeker is geweest over wie hijzelf is en altijd persoonlijkheden heeft verzameld: zijn ontwikkeling als artiest wordt dan ook gekenmerkt door experiment en voortdurende verandering van stijl en transitie van persoonlijkheid.

Alhoewel de documentaire niet strikt chronologisch is volgt het wel in grote lijn de chronologie van Bowie’s carrière. Het eerste deel staat dan ook met name in het teken van z’n Ziggy-creatie welke ‘buitenaardse rockster’ Bowie zelf vergelijkt met een hogepriester en Griekse god omdat z’n zelfpresentatie in die vroege jaren ’70 bewust androgyn (en openlijk biseksueel) is hetgeen een supermens suggereert. Het ‘other-wordly’ waar Bowie naar op zoek is kan vele vormen hebben en regelmatig krijgt het een fysieke uitdrukking in de alien of ruimtereis (dat natuurlijk ook wel associaties oproept met drugsgebruik). Het is aldus een uitdrukking van Bowie’s zoektocht naar spirituele betekenis en een thuis maar doet dit bewust door te breken met hokjes of categorieën ten gunste van (postmoderne) fluïditeit en daarmee ook de chaos en veelheid van mogelijke vormen toe te laten. Het is een poging om al in de jaren ’70 de (postmodernistische) 21ste eeuw te scheppen, hetgeen hem denk ik goed is gelukt. Voor mij is dit ook de magische periode in zijn carrière waarbij hij ook wel een magiër werd genoemd: Bowie werd gedreven door bovengenoemde spirituele zoektocht naar het mysterie dat hem fascineerde (hij raakte geïnteresseerd in rock ‘n’ roll omdat hij de teksten niet kon verstaan waardoor de muziek mysterieus werd) maar werd ook zelf als performer een kunstwerk dat voor het publiek een enigma was (Oscar Wilde: “To reveal art and conceal the artist is art's aim.”) en om die reden fascineerde en zijn muziek vormt het knooppunt van die twee dat ook mij als puber daarom fascineerde: de muziek suggereert een opening naar of zelfs blik op een nieuwe, geheime, spannende wereld waar je deelgenoot van wilde worden.

Daarna gaat Bowie naar Amerika om z’n verbeelding door een nieuwe omgeving te laten prikkelen en vindt er door de Amerikaanse cultuur beïnvloede nieuwe stijlen en een nieuwe persoonlijkheid (de Thin White Duke). Z’n meest experimentele en wellicht grensverleggende muziek maakte hij met de hulp van Brian Eno in Berlijn waarbij bewust een nieuwe muzikale taal werd gezocht en fragmentatie in de muziek werd gebracht. Toen de jaren ’80 aanbraken voelde Bowie zich op zijn plek dus comfortabel en was hij optimistisch: hij wilde simpelweg vermaken – één zijn met het publiek – zonder diepzinnige boodschappen. Je zou kunnen zeggen dat de wereld om hem heen ook steeds meer zijn postmoderne creatie was geworden waarin we aldoor ondergedompeld worden in een chaotische stroom van discontinue beelden en ervaringen en niets echt meer is, maar de paradox is dat juist daarom Bowie z’n innovatie want zoektocht lijkt te verliezen: hij wordt mainstream en een superster die zijn publiek volgt in plaats van andersom. Hij vertelt dat hij deze fout inzag en dat hij daarna opnieuw zichzelf ging onderzoeken en ging experimenteren, maar in z’n latere werk lijkt hij zichzelf en in ieder geval stabiliteit te hebben gevonden (hij is gelukkig en voldaan en vindt zelfs een vrouw met wie hij trouwt, ook al zou hij blijven reizen en nooit een huis hebben gekocht) waardoor de muziek niet meer echt interessant is en met het verdwijnen van de jeugdige woede en onrust in ieder geval niet meer urgent lijkt. Door het telkens teruggrijpen naar de Bowie van de eerst jaren van z’n carrière lijkt de regisseur het met mij eens te zijn...

Al met al is het een tamelijk overweldigende (en lange) documentaire dat heel aardig de kern van Bowie’s kunst weet te raken en over het voetlicht te brengen.

PS. Oscar Wilde kan de David Bowie van de 19de eeuw worden genoemd en zij hebben in ieder geval heel veel met elkaar gemeen, van dandy-verschijning tot filosofie. Zeer recentelijk heb ik een essay over Wilde’s roman The Picture of Dorian Gray geschreven welk essay indirect ook meer licht werpt op de (levens)kunst van David Bowie: Oscar Wilde: The Picture of Dorian Gray (1891) – De filosoof leest… - defilosoofleest.wordpress.com.

Morgen negeert de moeizame start van David Bowies carrière vrijwel volledig en raffelt de laatste 25 jaar van zijn carrière (vanaf het album ‘Black Tie, White Noise’) af in het laatste kwartier van een documentaire die is zoals we David Bowie kennen: experimenteel, nooit saai, maar ook pretentieus en zwaar op de hand. Morgen richt zich voornamelijk op de periode van Ziggy Stardust, The Thin White Duke en het commerciële succes met ‘Let’s Dance’, waarbij hij fraai gemonteerde, maar vaak vermoeiende visuals combineert met fascinerende privébeelden van Bowie (het shot op de roltrap is subliem) en slecht gefilmde registraties van middelmatige optredens.

Samen met m'n vader geweest. Hoewel meer mijn muziek dan de zijne vond hij de docu echt een stuk beter en indrukwekkender. Ik vond dit ding op momenten zeker goed gemaakt, maar ook enorm druk en vermoeiend en echt te lang. Knap wel hoe een tijdsbeeld wordt geschetst (vaak met sfeervolle en mooie beelden) en hoe we iets van de kunstenaar Bowie te weten komen in deze enorm brij aan beelden. Het is echt te veel over een te lange speelduur en vaak voelt het allemaal als wat los zand. Ik snap m'n vader wel dat hij de docu indrukwekkend vond, maar ik vond hem ook vaak onplezierig en saai. 2,5*.

Moonage Daydream is een volstrekt unieke documentaire, zoiets als dit heb ik nog niet eerder gezien. Het is veel, het is grillig, het is avant-garde, het is kunst, het is een beetje zoals Bowie zelf. Geen pratende hoofden maar alleen sound & vision, geput uit de vele spitsvondige interviews, concertbeelden en wat dies meer zij. En wat voor Bowies muziek geldt, geldt ook voor deze film; niet alles is even goed. Het is vaak net wat teveel van het goede. Gelukkig worden met name de jaren 70 goed uitgelicht, dan is hij op een artistiek hoogtepunt. Wel een film waar ik nog dagen over na heb lopen denken. Heb ook het gevoel dat ik de man beter heb leren kennen. Dan heb je het als documentairemaker heel goed gedaan.

Voor de muziek van David Bowie heb ik nooit echt warm gelopen. Omdat ik iedere keer wanneer ik een film in Lab-1 ging zien steeds opnieuw de trailer van Moonage Daydream zag (en ik samen met mijn filmmaat steeds begon te lachen om de quotes van David Bowie (vraag niet waarom, daar is geen reden voor)), moest het er toch een keer van komen.

Nogmaals, ik geef geen drol om de muziek van David Bowie, maar in deze documentaire staat zijn muziek an sich niet zozeer centraal. De documentaire laat een zeer extravagant en chaotisch beeld van Bowie’s ideeën en creativiteit zien, gepaard met videomateriaal (wat volgens de synopsis nooit eerder vertoond is) en interviews die de beelden invulling geven. Ik wist nauwelijks iets van David Bowie af en ik stond er versteld van hoe doordacht sommige creatieve projecten waren. David Bowie werd in Moonage Daydream gepresenteerd als een belichaming van creativiteit en wat het betekent om daar voor de volle 100% gehoor aan te geven en er naar te handelen. Of het echt allemaal zo was, weet ik niet, maar dat doet er ook niet toe. Wat er toe doet is het creatieve proces, en Bowie blik hierop.

Het was voor mij genoeg voer om bij mijn eigen creativiteit stil te staan en na thuis te zijn gekomen van de trip die deze film was, kon ik niet anders dan mijn overpeinzingen uit te schrijven. Hier is het resultaat.

Geen standaard muziekdocumentaire; net als in regisseur Brett Morgen's vorige documentaire Cobain: Montage Of Heck hebben we hier vooral te maken met een soort collage van archiefbeelden en kunstzinnige uitspattingen, ondersteund door interviewfragmenten en natuurlijk heel veel muziek. De documentaire, hoewel bijzonder fraai in elkaar gezet, is iets te lang- bepaalde scenes hadden echt wel ingekort kunnen worden en hier en daar wordt het een beetje pretentieus en zweverig, maar al met al is het toch wel een bijzondere en boeiende kijkervaring.

Ik ben geen Bowie fan. Zijn muziek spreekt me op enkele uitzonderingen na, niet zo aan.

Ik vind zijn muziek vaak wat naargeestig of een sfeer hebben die me niet aanspreekt.

Toch vind ik dit een mooie film over de mens achter de artiest Bowie.

Muzikanten hebben lang niet altijd zoveel zinnigs te zeggen, maar Bowie komt hier heel serieus en openhartig over. Hij heeft wel echt wat te vertellen over zichzelf en het leven zelf. Tamelijk filosofisch soms.

De geselecteerde fragmenten laten veel zien van de psyche van de aanvankelijk nogal getroubleerde man, die pas later in zijn leven echt gelukkig leek te zijn geworden. Ik hoorde een aantal mooie filosofische bespiegelingen.

Zijn (half?)broer was schizofreen en overleed jong, het is nog een wonder dat Bowie er zelf er niet aan ten onder is gegaan in zijn Berlijnse jaren. Hij stopte net op tijd met drugs anders was hij er niet meer geweest.

De collages zijn heel mooi in beeld gebracht.

De documentaire duurt vrij lang maar wist me van begin tot eind te boeien.

Die 'scène' op die roltrappen was wel bijzonder, tussen de mensen die hem ineens herkennen. Die exotische plekken zijn ook wel bijzonder.

Ik had me trouwens nooit beseft of geweten dat Bowie al zo lang in de VS woonde.

Wel sneu was het contact met zijn moeder en zijn familie in het algemeen. Het was een beetje zielig om te horen dat zijn moeder klaagde over het weinige dat ze hoorde van haar zoon.

Zoals al eerder in enkele andere biografische muziekfilms vermeld heb ik in tegenstelling tot de meeste mensen weinig met muziek. Verder dan (sporadisch) de radio gaat het niet. Wat uiteraard niet wil zeggen dat ik de persoon David Bowie niet ken. Een iconisch muziekfenomeen die als een soort kameleon zijn stempel heeft gedrukt op de muziek, maar ook ver daarbuiten. Wie de échte persoon achter David Bowie of zijn diverse alter ego's was, wordt niet geheel duidelijk.

Wel neemt deze documentaire je mee op een ongeëvenaarde rollercoaster van concerten, filmfragmenten en videoclips. Je krijgt ook een beeld hoe zelfbewust hij was en hoe levensbeschouwelijk of filosofisch hij uit de hoek kon komen betreft zijn visie of creatieve ideeën. Erg fraai gemonteerde docu om in de mood van Bowie te komen. Erg vermakelijk en flashy.

Een bijzonder man, een kunstenaar als het ware met zijn erg extravagante kledingstijl dat een bepaald handelsmerk werd. Niet mijn cup of tea, maar veel respect voor zijn zijn en zijn invloed die hij heeft gehad in de jaren 60-80 in en buiten de muziek.

Veel beeldmateriaal kwam toch wel redelijk bekend over dankzij Francis Whately die een paar interessante documentaires over Bowie en aanverwante zaken heeft gemaakt, maar het blijft toch de moeite waard om dat allemaal opnieuw te zien. Uiteraard veel aandacht voor die beroemde jaren 70 (hetgeen natuurlijk ook een briljante periode was), maar de meerwaarde voor mij zat hem hier toch in de voice-over waarin Bowie zich uitlaat over onder andere kunst, leven, persoonlijkheid en vergankelijkheid. Ik weet niet of die voice-over alleen maar uit interview-fragmenten is samengesteld of dat Bowie ook op het moment zelf of achteraf een soort audio-dagboek bijhield waarin Morgen heeft kunnen putten, maar het geeft mij persoonlijk in ieder geval een nog genuanceerder beeld van de man achter de maskers dan ik tot nog toe uit boeken, interviews en natuurlijk zijn platen had gekregen. Een lange en soms bijna hallucinante maar zeer geslaagde documentaire wat mij betreft.

Ik heb het niet zo op de stijl van Brett Morgen. Net als bij de documentaire over Cobain doet het me te veel denken aan kitscherige VJ-visuals uit de jaren ‘90.

Het meest in het oog springend waren beelden uit twee voor mij onbekende stukken (privé?)film: de eerste uit de jaren ‘70 met Bowie thuis inclusief butler en drank, de tweede uit de jaren ‘80 waarin hij zich op meerdere plekken in Bangkok begeeft. Beide erg tof om te zien.

Voor de rest neemt de documentaire de tijd, soms wel wat veel, om de filosofische bespiegelingen achter de echte artiest die hij was te tonen.

Bowie is een beetje van voor mijn tijd, daarnaast ben ik geen klassieke muziekliefhebber. Maar heb het beeld van hem altijd intrigerend gevonden dus ik was wel geïnteresseerd om meer van hem te weten te komen. En dan is deze docu toch een tikkie teleurstellend. Teveel muziek - te weinig Bowie. *3.0