Ma Rainey's Black Bottom (2020)

Goeie film over een paar muzikanten die samen met de blueszangeres Ma Rainey in een studio samenkomen om een paar liedjes op te nemen. Duidelijk gebaseerd op een toneelstuk (de film speelt zich nagenoeg geheel af in de muziekstudio). Mooi aangekleed en een aantal goeie monologen opgevoerd door een uitstekende Viola Davis en Chadwick Boseman. Ook de spanning tussen de personages is tijdens sommige momenten goed uitgewerkt, maar als geheel mist het soms wat richting.

De verfilming van het gelijknamige theaterstuk dat een Tony Award won in 1984. De film blijft ook dicht bij dat theaterstuk. Daardoor is het niet de zoveelste rise en fall van een artiest geworden. Langs de andere kant is het dan weer theatraal natuurlijk met veel dialoog.

De film wil ook niet per se het verhaal van Ma Rainey vertellen aan de hand van haar carrière. Maar wel het echte verhaal en de impact van de moeder van de blues. Hoe ze zich moest handhaven in een wereld gedomineerd door blanke mannen. Haar relatie tegenover haar manager, haar muzikanten, de studio... De film is ook het verhaal van de muzikanten. Aan de hand van hun verhalen krijg je een indruk van hun achtergrond en zo ook het effect op hun muziek.

De film is visueel niet zo heel bijzonder, al is het best wel mooi aangekleed met de kostumering en kleurenpalet. De film wordt vooral gedragen door de acteurs en de dialogen. Het verhaal zelf is vooral belangrijk. Het verhaal achter de blues, achter de muzikanten. Heerlijke film.

Een film die met zichzelf geen blijf weet. Cinematografisch ziet ‘Ma Rainey's Black Bottom’ er behoorlijk flets uit: regisseur George C. Wolfe past armtierige trucs toe om het stuurloze scenario op te kalefateren, wat dus niet lukt.

Het voornaamste probleem schuilt immers in het verhaal, dat er nauwelijks in slaagt om ten gronde iets te zeggen over het leven, de carrière, de betekenis of het karakter van Ma Rainey. Dat de plot uiteindelijk met spektakel moet worden afgewikkeld, is een zwaktebod: het voegt als een deux ex machina van de pot gerukt drama toe aan een vertelling waar behalve de muziek van Branford Marsalis weinig aan te beleven is.

In de nasleep van Black Lives Matter onderstreept 'Ma Rainey's Black Bottom' wel de compleet scheve rassenverhouding in de VS zo'n eeuw geleden, en de parallellen met vandaag zijn evident, maar wereldschokkend zijn dergelijke inzichten niet te noemen. Alles in ogenschouw genomen: zeer ontgoochelend.

2*

Snap dat het niet voor iedereen is weggelegd. Veelal gepraat natuurlijk en er gebeurd niet heel veel. Maar ik heb erg genoten, mede dankzij het uitstekende acteerwerk van de hele cast. Maar het zijn natuurlijk Boseman en Davis die er bovenuit steken. Zie ze beide wel flink wat nominaties en prijzen binnenslepen.

4*

Na Fences de tweede toneelverfilming uit een reeks van 10, blijkbaar. En net als in Fences kijk je naar toneel, niet naar een film. Ook hier heb ik het idee dat men nergens één werd met decor en met de andere personages, maar enkel probeerde de teksten (goed geschreven teksten, dar niet van) te declameren. De film voelt vooral heel nep aan. Zeker zonder Boseman is gruwelijk irritant met zijn overacteren, net als Washington destijds. En net als in Fences is Davis het enige lichtpuntje en behoudt ze haar filmische waardigheid.

Visueel wel iets beter met af en toe een zwiepende camera en de aankleding is prima, dat het meer sfeerschets dan verhaal is vond ik prima en ook de speelduur valt gelukkig mee maar echt boeien of raken deed dit stukje toneel mij niet. 2,0*.

Erg boeiende film die me soms lichtelijk aan 12 Angry Men deed denken, grotendeels op 1 locatie gefilmd met een hele hoop dialogen en opbouwende spanningen en conflicten. Een mooi portret die aan de ene kant dingen luchtig en lachwekkend kan brengen, maar tegelijkertijd ook onverwacht uit de hoek kan komen met overtuigende drama elementen.

Van genoten!

4*

Ma Rainey [Viola Davis] is de zelfverzekerde, zeer veeleisende 'Mother of the Blues' die zich in de aanloop naar een opnamesessie in de jaren '20 door niemand laat vertellen hoe zij haar werk moet doen. Haar bandleden zijn veteranen die zich schikken naar de wensen van Ma Rainey, maar de jonge, ambitieuze Levee [Chadwick Boseman] is vastbesloten zijn stempel te drukken op het repertoire. Hij heeft de producent van de plaat weten over te halen zijn arrangement te accepteren voor het liedje "Ma Rainey's Black Bottom" zonder Ma Rainey daarvan op te hoogte te brengen.

Verfilming van het gelijknamige toneelstuk uit 1982 met muziek van Branford Morsalis, die met deze versie van het titellied wel eens met terugwerkende kracht een Oscarnominatie in de wacht zou kunnen slepen. Dat is mede te danken aan de fantastische zang van soul-veteraan Maxayn Lewis en de geniale, Oscarwaardige vertolking van Viola Davis. Een indrukwekkende zwanenzang van Chadwick Boseman, maar ook de rest van de cast speelt in alle opzichten de sterren van de hemel.

In de openingsscène rennen zwarte jongens door het bos. De bijbehorende geluiden klinken dramatisch. Knappende takken, gehijg en een raspende ademhaling impliceren een inspannende vlucht voor een horde wilde blanke mannen. Die gedachtegang is niet verwonderlijk. Het jaar is 1927 en de locatie bevindt zich in het diepe Zuiden van de VS. Maar wat blijkt. De twee jongens zijn op weg naar een optreden van Ma Rainey. Ze zijn gewoon vrolijk en opgewonden. En terecht, want wat een optreden! Ik werd er ook zweterig en hijgerig van. Ma Rainey zingt en kreunt en danst. Het publiek klapt, kookt, roept en beweegt. Het dampt. Het swingt. Het is verrukkelijk. Welcome tot the Blues!

Toneelschrijver August Wilson schreef tien stukken over de 20e eeuw. Ieder toneelstuk behandelt de significante levensomstandigheden van de zwarte bevolking en gaat in op ontwikkelingen, sfeer en uitdagingen waar die bevolkingsgroep gedurende een bepaald decennium mee wordt geconfronteerd. ‘Ma Rainey’s Black Bottom’ stamt uit 1984 en staat model voor de jaren 1920-1929.

Ma Rainey is de titelfiguur in toneelstuk en film. Zij wordt wel de Mother of the Blues genoemd. Ze was één van de eerste professionele blueszangeressen en één van de eerste die een opnamestudio van binnen zag. Ma bezat een krachtige energieke stem die ze gebruikte voor een ‘moaning style of singing’.De filmmuziek is van Branford Marsalis en gewoon goed. Het stemgeluid is van Maxayn Lewis (één van de Ikettes). Zij moaned fantastisch. Ik had vaak Etta James (ik ben fan) op mijn trommelvlies.

Met de muziek zit het dus wel goed. De film dan maar. In 1927 is Ma Rainey al een icoon bij de zwarte bevolking in het Zuidelijk deel van de VS. Producer Mel Sturdyvant zag dat ook en zag tevens een veel breder commercieel potentieel in haar muziek. Het blanke deel van de samenleving was nog onontgonnen gebied en volgens hem rijp om veroverd te worden. En zo geschiedde. De film is een fictieve weergave van een opnamesessie die in december 1927 plaatsvond in de studio van Sturdyvant in Chicago. Eén van de songs die werd opgenomen was ‘Ma Rainey's Black Bottom’.

In de film onderwerpt de blanke Sturdyvant zich vanuit zakelijk oogpunt aan de excentrieke grillen van de zwarte diva. Een verschijnsel dat in die tijd niet vaak voorkwam. Het verschil tussen blank en zwart werd door de blanke club toen nog krachtig in stand gehouden en was in alle facetten van het dagelijkse bestaan zichtbaar. Dat Ma’s gedrag uitzonderlijk is, toont de film duidelijk in een scène waarin de onbekende zwarte muzikant Levee (Chadwick Boseman in zijn laatste rol) zich door de producer heel hooghartig beroofd ziet worden van zijn muzikale dromen.

Omdat de film op een toneelstuk is gebaseerd, bestaat hij voor het grootste deel uit dialogen. De enscenering van regisseur George Wolfe doet vooral in het begin sterk denken aan de registratie van een toneelstuk.De setting bestaat uit een opnamestudio en een oefenruimte en dat oogt behoorlijk statisch. De speelruimte is klein. Het camerawerk van Tobias Schliesser slaagt er echter na verloop van tijd in om er een filmische ervaring van te maken. De vele close-ups van gezichten, de claustrofobische benauwdheid van de oefenruimte en de weidsheid van de opnamestudio weet hij heel effectief in te zetten om beklemming, (wan)hoop en spanning op te roepen. Ook de mono- en dialogen winnen door het sfeervolle camerawerk aan intensiteit. En zo wordt het toneelstuk een film.

Viola Davis speelt de rol van Ma Rainey. Ze lijdt. Ze huilt. Ze is onbeschoft en arrogant. Ze wordt gedreven door een ongelooflijke drang tot zelfbehoud. Vervelende ervaringen opgedaan in een onrechtvaardige wereld hebben hun averechtse sporen nagelaten. Ze slaat soms door. Zo behandelt ze blanke studiomedewerkers als slaven en gedraagt zich als een verwend kind. Een naar mens. Een angstig mens. Een indruk die overigens wegvalt als ze begint te zingen. Dan verandert ze in één brok prachtige emotie. Een wonderschone rol van Viola Davis.

De film laat te weinig muziek horen. Begrijpelijk, want het gaat vooral om de levensgeschiedenissen en ervaringen van de personages. Daarbij hoort nu eenmaal tekst. Helemaal niet verkeerd, want schitterende dialogen vol metaforen passeren. Maar toch. De blues die ten gehore wordt gebracht, smaakt gewoon zo goed.

George C. Wolfe heeft met Ma Rainey’s Black Bottom een indringende film gemaakt. Een prachtig tijdsdocument waarin maatschappelijke kwesties aan de orde komen die in 1927 actueel waren. En dat deels nog zijn. Ook een film vol persoonlijke getuigenissen die via intrigerende personages en de fantastische muziek de film een soms weemoedige en soms blijmoedige sfeer verlenen.

Genoten!

Net als bij de verfilming van August Wilson’s toneelstuk Fences ben ik niet onverdeeld gelukkig met deze film. Aan emoties geen gebrek, zoals het hoort bij een film over de blues. Het onderlinge gehakketak begon mij op d’n duur echter tegen te staan en dat geldt ook voor het irritante gedrag van Ma Rainey. Dat zal best levensecht zijn, maar ik koester toch liever mijn dierbare herinneringen aan andere rollen van Viola Davis, zonder meer een van de beste actrices van het huidige tijdgewricht.

Jammer ook dat er relatief weinig aandacht geschonken wordt aan de muziek zelf. Dat vind ik een gemiste kans.

Wat een klasse apart is deze Viola Davis toch. Niet voor het eerst speelt ze de pannen van het dak. Hier met een enorm energieke rol van de oermoeder van de blues, Ma Rainey. Een dominante en eigenwijze vrouw zo blijkt. Het levert enkele leuke grappige momenten op zoals dat incident in het verkeer of wanneer haar manager haar moet smeken om het contract te tekenen of wanneer ze opkomt voor de uitbetaling van één van haar bandleden.

Maar ook Chadwick doet het prima hier. Jammer dat we hem niet meer terugzien op het grote scherm. Verder wel een sfeervolle prent van het Chicago in de jaren 20. Ik had echter graag wat meer muziekintermezzo’s gezien dan de oeverloze zeurende discussies.