American Factory (2019)

Zo kan het dus ook.

Allereerst hulde voor een documentaire die documenteert en niet zozeer een standpunt wil doordrukken. Uiteraard kom je hier als kijker met een persoonlijk mening uit en is er nog altijd een selectie in beeldmateriaal en verhalen, maar ik kreeg toch sterk het gevoel dat Bognar en Reichert hier gewoon een stukje realiteit wilden tonen, in al z'n complexiteit.

Als individu is deze docu vooral een confirmatie dat ik nooit of te nimmer een bedrijsleider zou willen zijn. Kijkende naar de situatie in China zou je zo als Westerling nooit willen leven, maar kijkende als bedrijfsleider zou ik gek worden van dat stelletje vadsige, slome, ongeïnteresseerde en constant zeurende werkvolkje dat moet instaan voor de kwaliteit van je bedrijf.

Daar meteen ook het grote contrast dat deze film laat zien. Het China waar de één voor allen, allen voor één mentaliteit nog werkbaar is, en Amerika waar mensen geld willen verdienen om daarnaast een aangenaam leventje te leiden. Het oude geld en de American Dream tegenover het nieuwe geld van een vreemde cultuur.

Het mooie aan deze docu is uiteindelijk dat het laat zien dat de oplossing gewoon niet zo eenduidig is. China investeert in een dood stukje industrie en creëert zo weer banen voor Amerikanen, maar wanneer die weer een wat beter uitzicht hebben vervallen ze meteen weer in het oude luxe. Never bite the hand that feeds you, maar dit is wat hier voor de ogen van de camera gebeurt. Hebben ze gelijk? Vanuit onze Westerse visie wel natuurlijk, maar de realiteit is gewoon dat dat allicht betekent dat de fabriek weer sluit. Of volledig automatiseert, zoals op het einde getoond wordt.You can't have it both ways, om er nog maar een Engels gezegde tegenaan te gooien.

Het is natuurlijk iets makkelijker om er als Europeaan naar te kijken, wij liggen letterlijk tussen Amerika en China in. Al denk ik niet dat we de hoogmoed moeten hebben om te denken dat het hier allemaal stukken beter gaat. Wat de oplossing is, daar houdt deze docu zich helemaal niet mee bezig (en gelukkig maar), wat ze wel doet is het probleem extreem duidelijk schetsen. Een voorbeeld voor een hoop andere hitsige en populistisch propaganda die tegenwoordig vermomd gaat als documentaire.

Enige jammer is dat de speelduur wat te lang is en dat de aankleding wel nét iets spannender had gemogen, maar inhoudelijk helemaal niks op aan te merken.

3.5*

Uiterst ironische titel toont hoe de Chinese glasfabrikant Fuyao aanvankelijk met open armen wordt verwelkomd in Dayton, Ohio, één van de vele Amerikaanse steden waar duizenden mensen hun banen verloren als gevolg van de economische crisis. Ze zijn allemaal blij weer aan het werk te kunnen, maar al gauw blijkt dat de Chinezen er niet alleen een hele andere werkethiek op na houden, maar dat ze zich ook niet (willen) houden aan Amerikaanse regels rondom o.a. veiligheid en werknemersrechten. Onvermijdelijk dreigen er vakbondsacties, maar Fuyao laat geen middel ongebruikt om die 'opstand' de kop in te drukken.

Een schrijnend portret van de manier waarop buitenlandse investeerders profiteren van de uitzichtloze situatie van werknemers, maar wat deze voor een Oscar genomineerde documentaire extra fascinerend maakt, is hoe open de Chinese bedrijfsleiding, alsmede de directeur, voor de camera zijn minachting uitspreekt voor de Amerikaanse werkethiek. Het bezoek van een aantal Amerikaanse leidinggevenden aan het moederbedrijf in China "om te zien hoe we efficiënter kunnen werken" levert enkele tenenkrommende momenten op die het enorme culture contrast onderstrepen. Het is belangrijk op te merken dat er ook aandacht is voor de oprechte vriendschappen die ontstaan tussen Amerikaanse en Chinese werknemers, maar uiteindelijk overwint de wanhoop en kun je alleen maar je hart vasthouden voor de toekomst van deze welwillende, maar ogenschijnlijk kansloze, hard werkende Amerikanen. Niet te missen!

Haha, echt geweldig dit en volledig geloofwaardig.

Wel zat ik me af te vragen hoe de bedrijfsleiding in hemelsnaam heeft ingestemd met dit zo dicht op de huid filmen hier. Het is toch wel nogal openlijk voor een Chinees bedrijf zou ik zeggen. Misschien dachten ze dat het leuke promotie was..?

Verder biedt de docu vooral een vrij verontrustend kijkje in een behoorlijk groot globaliseringsprobleem wat niet zo snel is op te lossen. Het is van alle kanten best begrijpelijk maar kom er maar eens uit wat het redelijke midden is, als je dat al zou willen als werknemer of werkgever.

Gaat ‘American Factory’ over een botsing van culturen? Ook. Maar toch vooral over wat er met banen gebeurt als je ze uitbesteedt aan een gewetenloos überkapitalisme: alleen efficiëntie telt, en dat tegen de laagst mogelijke prijs. Jobs geven geen identiteit meer, geen waardigheid, geen verbondenheid. Het is ieder voor zich, het individu tegen iedereen die hem/haar zou kunnen vervangen. Met als gevolg: angstcultuur. Sociale isolatie. Terugplooien op het eigen gelijk. Verharding. Verrechtsing. Enfin, eigenlijk de wet van veel vraag en weinig aanbod, zoals de markten het graag hebben.

Of is dit te kort door de bocht? De documentaire laat namelijk ook zien wat het Chinese antwoord is op het Amerikaanse (en in principe ook Europese) vakbondsverhaal. Met name: identiteitsvorming via de glitter & glamour die het bedrijf kan uitstralen, een zodanige identificatie met de arbeid dat er verder niets meer hoeft te zijn. De mens niet als consument, maar als arbeider, als constructeur van het consumentisme. Een wereld omgekeerd – niet werken om te leven, maar leven om te werken?

Breken Steven Bognar en Julia Reichert daar een lans voor? Uiteraard niet. Maar ze laten wel zien dat ons hedonistisch en dus op consumptie gericht paradigma niet het enige is – het maakt per slot van rekening niet gelukkig, toch? Verder trouwens ontluisterend in welke termen hier over de gouverneur wordt gesproken. Dixit het kapitaal over de politiek, de centen boven de mensen. Walgelijk. En net daarom aan te bevelen, hoewel de documentaire qua tempo behoorlijk loom aandoet…

3*

Deels fascinerende documentaire over de in 2014 door een chinese miljardair geopende fabriek van de Fuyao Glass Industry Group, in een oude General Motors-fabriek in Dayton, Ohio. De botsing tussen de amerikaanse en de chinese cultuur is het meest interessante aspect, maar helaas richt de documentaire zich vaak op randzaken die minder weten te boeien, zoals de pogingen de vakbond buiten de deur te houden. Jammer, want het zijn nu juist de persoonlijke verhalen van de betrokkenen, zowel amerikaans als chinees, die indruk maken. Niet volledig een gemiste kans, daar is de documentaire simpelweg te goed voor, maar ik had liever een iets andere aanpak gezien.