The Uncertainty Has Settled (2017)

In eerste instantie dacht ik dat Marijn Poels met 'The Uncertainty Has Settled' (2017) een documentaire-productie maakte zoals de non-fictie roman 'Dit Is Mijn Hof' (2015) van Chris de Stoop. De Stoop nam daarin expliciet de Hedwigepolder in Zeeuws-Vlaanderen om het boerenperspectief te schetsen tegenover strenge milieuwetgeving, de gevolgen van globalisering en bureaucratische EU-regelgeving en hoe het aangezicht van het platteland aan verandering onderhevig is. Net als de Stoop begint documentairemaker Marijn Poels met een sfeerportret van het Duitse platteland van zijn schoonouders, waar omineuze donkere wolken zich samenpakken boven het boerenbedrijf in de klassieke zin. Of het de boerenfamilie is die van generatie op generatie enkele stoombaden onderhield naast hun agrarische bezigheden, maar de boel niet meer rendabel krijgt tegenover de toegenomen energiekosten. Of de boer die door de hoge energiekosten zelfs verlies maakt op zijn koeien waardoor zijn veeteelt eerder op een hobby lijkt dan op een volwaardige baan. Of een mede-Limburger, een grootgrondbezitter, die zich terugtrok op het Duitse platteland omdat hij de ruimte en de schoonheid van het platteland verkiest boven de stedelijke omgeving waar hij ooit zijn centen verdiende. Maar ook hij ziet vanaf zijn eigen grond hoe die lelijke windmolens zijn romantische plattelandsidylle verstoren.

Ook deze documentaire begint met nostalgische mijmeringen over de teloorgang van het klassieke plattelandsleven in een rap veranderende wereld, waar mensen geraakt worden in hun broodwinning en de bekende omgeving zien veranderen. Marijn Poels levert ook geenszins een amateuristische productie af, want 'The Uncertainty Has Settled' (2017) oogt gelikt met smakelijke drone-beelden met landschapsshots en een filmische opbouw waar de naderende dreiging voelbaar wordt. En dit soort verhalen over de agrarische sector zijn belangrijk omdat het schrijnend is hoe een beroepsgroep met zo'n eigen identiteit moet sappelen om zelfs maar rond te komen. Maar anders dan het eerder genoemde 'Dit is mijn Hof' (2015) moeten er kanttekeningen geplaatst worden bij waarom deze gesel des tijds plattelandsmensen treft. Sluipenderwijs kruipt er steeds meer scepsis in hun verhalen over de Europese Unie en bevindingen vanuit de klimaatwetenschap. Marijn Poels hoort het aan, maar corrigeert nooit. Hij is een neutrale, registrerende journalist die hoegenaamd een objectieve werkelijkheid nastreeft.

Na ongeveer een halfuur kiest Marijn Poels een andere route en verruilt de plattelandsverhalen voor verschillende interviews met (controversiële) wetenschappers als Piers Corbyn, Freeman Dyson en Vladimir Kutcherov. Ik heb niet de kennis om hun uitspraken te toetsen op hun waarde, maar ik begrijp uit andere bronnen dat vooral Corbyn (saillant detail: de broer van Jeremy Corbyn) uitspraken doet die volledig buiten zijn eigen vakgebied vallen. Maar net als bij de ervaringsverhalen van eerder hoort Poels het aan, denkt er het mijne over en stelt verder geen kritische verhalen. Nog los van dat deze pratende hoofden nauwelijks visueel interessante vondsten opleveren - het had ergens nog iets aandoenlijks om bijvoorbeeld Poels op een trekker langs een windmolenpark te zien rijden - is het ook een valse karikatuur van wetenschappelijke legitimiteit. Niet uitkomsten op basis van consensussen doorheen verschillende vakgebieden, disciplines of invalshoeken. Nee, de vermeende underdog heeft altijd gelijk. De geportretteerde agrariërs hebben gelijk omdat ze menen dat ze gepiepeld worden door complexe systemen die hen boven de pet gaan. De wetenschappers die een minderheid vormen hebben automatisch gelijk omdat ze vrijdenken tegen de keer.

Voor mij zijn de fragmenten waarin Marijn Poels gezellig keuvelt met zijn Limburgse regiogenoot zo enorm tekenend voor 'The Uncertainty Has Settled' (2017). Gezellig bij het knetterende haardvuur keuvelen over de staat van de westerse wereld en de teloorgang van de wetenschap, terwijl de duisternis inmiddels over het windmolenpark is gevallen en die lelijke blikvangers uit het zicht zijn. Ook Frits heeft gelijk als hij meningen uitspreekt die qua stelligheid en overtuiging wetenschappelijk gefundeerd klinken, maar vooral de uitkomst blijken van google-speurtochten. Dat wordt zelfs expliciet duidelijk gemaakt (hoe ironisch!) als Frits verwijst naar ene Fletcher Prouty en Marijn Poels zijn naam intypt op google om meer informatie te vinden over een complottheorie vanuit deze figuur. Want - en zie het patroon - ook Prouty heeft natuurlijk gelijk omdat hij iets bevestigt wat andere wetenschappers niet zouden vinden en daarom is het op zichzelf de moeite waard om ook weer deze streng te volgen.

Aan het einde van de documentaire concludeert Poels dat hij nog net zo weinig weet als aan het begin ervan, maar dat zijn zoektocht hem inmiddels wél belangrijke vragen heeft opgeleverd. Maar hoe tegendraads, waarachtig en relevant zijn die kritische vragen als 'de underdog heeft altijd gelijk' als een donkere wolk erboven hangt!? Zoekt en gij zult vinden, maar voor Martijn Poels is zijn zoektocht naar een complot belangrijker dan of hij onderweg zinnige antwoorden vindt.

Wie denkt dat de docu de waarheid in pacht heeft moet de titel misschien nog maar eens goed lezen.

Ik heb de docu al meer dan een jaar terug met veel belangstelling gekeken en begrijp de kritiek hierboven van Donkerwoud wel. Maar ik denk dat de docu meer moet worden bekeken vanuit het oogpunt van iemand die (net zoals waarschijnlijk de gemiddelde burger) steeds minder zeker weet naarmate hij meer gaat zoeken, door de tegenstrijdigheid van wat uit verschillende hoeken beweerd wordt. Het is jammer dat er geen keihard bewijs is maar alleen consensus bij een groot deel wetenschappers dat mensen waarschijnlijk de klimaatopwarming veroorzaken door CO2 uitstoot.

Het meest overtuigend pleidooi wat ik zag was van de klimaatalarmist die evengoed erop wees dat de huidige oplossingen voor CO2 reductie (in casu die van Duitsland) bijzonder dom en ineffectief zijn. Persoonlijk heb ik zo iets van, OK laten we voor de zekerheid maar aannemen dat CO2 uitstoot de oorzaak is, maar laten we dan ook maatregelen treffen die op dat gebied het meeste zoden aan de dijk zetten.

Verder heb ik toch wat onfrisse ervaringen in discussies met haters van deze docu. Niet hier hoor, maar op een andere site, door hun zelote gedrag. Ik miste de open discussie en onbevangen nieuwsgierigheid.

Het was beter geweest wat meer tegengeluid te laten horen. Iemand als Piers Corbyn mag best zijn verhaal doen, maar laat dan ook een opponent aan het woord. Als docu maker moet je verder zoveel mogelijk zoeken naar wetenschappers die financieel onafhankelijk zijn (niet dat je veel keus hebt, veel klimaatwetenschappers hebben een broodheer wiens woord men spreekt). Wat dat betreft is Dyson wel weer een goede keus geweest.

Interessant zijn verder de vindingen op het gebied van hernieuwbare fossiele brandstof. Al met al de moeite waard en ik kijk uit naar Poels zijn volgende docu.

De film eindigt met Marijn Poels die door het raam staart begeleid door de woorden "There I am, just as smart as I was before".. Ik vraag me juist op dat moment af of Marijn echt zo dom is of hij alleen doet alsof hij dom is. Na het zien van ‘Headwind 21’ en nu deze ‘docu’ begin ik er hard aan te twijfelen. Zeker omdat hij stiekem best “slim” is met welke mensen hij interviewt, welke vragen hij ze stelt of met welke verbanden hij probeert te leggen tussen de thema’s in zijn docu (ook al zijn die verbanden er niet). En het is verder ook niet eenvoudig om te proberen over te komen als ‘kritische onafhankelijke denker’ die opzoek is naar 'de waarheid' maar tegelijkertijd toch gewoon toe te werken naar je eigen vooringenomen conclusies. Poels herhaalt steeds ‘Wat weet ik nou? Ik ben geen wetenschapper!’ alleen om zijn eigen zogenaamde onafhankelijkheid te benadrukken. Maar in interviews geeft hij steeds aan dat hij mensen die een tegengeluid laten horen in het klimaatdebat een stem wil geven. En juist met dat doel is Poels in deze docu ook op pad gegaan, duidelijk niet om echt antwoord te krijgen op de vragen die hij heeft. Want na het zien van deze film ben je (net als Poels zelf) over klimaatverandering geen steek wijzer geworden.

Laten we met het grootste thema beginnen uit de film, ook vanwege de titel ‘The Uncertainty Has Settled’. In de omschrijving van deze film staat nu “Deze documentaire snijdt de discussie over klimaatverandering en energie aan.” Maar er kan beter staan: “Deze documentaire laat selectief mensen (specialisten en leken) aan het woord met verschillende meningen over klimaatverandering en de oorzaken ervan.” Op een zelfde wijze kun je ook een film maken over of de aarde plat is of dat Radithor wel of niet goed zijn voor je gezondheid. Je laat eerst wat zogenaamde specialisten aan het woord uit het voor- en tegenkamp en verder vul je je film met interviews met ‘normale burgers’ die er weinig vanaf weten, behalve van wat ze toevallig zelf hebben meegemaakt (ofwel: anekdotisch bewijs). Door de keuzes van Poels krijgen verschillende invalshoeken onevenredig veel tijd en juist bij de enkele sprekers die er ogenschijnlijk meer vanaf zouden moeten weten ontbreekt het aan inhoud of zijn ze warrig in hun uitleg. Wat mij doet afvragen welke mensen Poels nog meer heeft gesproken, die hij niet heeft opgenomen in de docu.

Verder valt geen enkele spreker in de categorie van serieuze klimaatwetenschapper die op dit moment actief betrokken is bij bijvoorbeeld het tot stand komen van de IPCC-rapportages of bij één van de 10.000-en wetenschappelijke studies uit talloze wetenschappelijke disciplines waarop de IPCC-rapportages zijn gebaseerd. Als je inhoudelijk de discussie realistisch wil weergeven moet je voor elke klimaatontkenner die je aan het woord laat, vervolgens 99 wetenschappers aan het woord laten die bevestigen dat klimaatverandering door de mens wordt veroorzaakt. Want dat is de realiteit van de stand van de klimaatwetenschap. In deze film wordt nu onterecht de indruk gewekt dat over de gehele breedte de meningen sterk verdeeld zijn, terwijl dit in de realiteit niet zo is.

Verder worden allerlei onderwerpen op een hoop gegooid: veranderingen in de agrarische sector, schaalvergroting, regelgeving, natuur, landschap, energie, klimaat, globalisering, kapitalisme, uitbuiting in ontwikkelingslanden etc. De film sluit af met, naar mijn mening, het dieptepunt van deze film: de uitleg over het ontstaan en herkomst van olie die werkelijk niets toevoegt aan het hele verhaal. Het enige wat de film effectief doet is verwarring zaaien en zand in de ogen strooien bij de kijker. Als dat Marijn zijn doel was; missie volbracht.