Wit Is Ook een Kleur (2016)

Ah, daar is ze weer! Sunny op introspectietoer.

Los van de complete onkunde waarmee haar docus aan elkaar hangen, staat ze wel garant voor een klein uurtje met opengesperde mond naar het schermpje staren. Een opeenstapeling van frullig geëdite fragmentjes en testjes, voorzien van conclusies waar alle hoekjes van afgereden zijn en een hoop clichés waar je U tegen mag zeggen. En dat alles met een onnoemelijke serieux gebracht dat het zowaar bijna grappig wordt.

Bij de titel had ik meer verwacht dat "wit" als een gelijkwaardig ras zou neergezet worden, maar deze docu is (uiteraard) uit op het tegenovergestelde effect. White guilt en white privilege zijn de stokpaardjes die aangetoond dienen te worden en daar wordt dan ook vol op ingezet. Wie op zoek is naar hokjesdenken en racisme richting blanken heeft aan deze docu dan ook een geweldige samenvatting van 50 minuten aan ruwe clichés en karikaturen.

Nergens wordt er kritisch ingegaan op bepaalde onderwerpen, de conclusies lagen duidelijk aan het begin van de docu al klaar, er werd enkel naar materiaal gezocht om deze te ondersteunen. Hoe langer hoe meer vormt er zich ook een narratief waar kritische bedenkingen en vragen gewoon onder tafel geveegd worden als bewijs dat "de blanke" niet kan luisteren, zich superieur opstelt en blijkbaar als enige ras inherent racistisch is. Een kwalijke evolutie, want zo wordt discussie onmogelijk gemaakt.

Mij lijkt het veel interessanter om racisme weer eens wat breder te trekken en te kijken naar meerderheden vs minderheden, het waarom van menselijk hokjesdenken, de menselijke nood aan samenhorigheid en de paradox van iedereen uniek maar iedereen gelijk. En vanuit die kennis het probleem rond racisme aan beide kanten bloot te leggen.

Maar daarvoor moet je niet bij Sunny zijn natuurlijk. Die leutert in half comateuze toestand weer een hoop wollige en compleet onnezele conclusies bij elkaar, op zo'n manier dat je weet dat het vooral weer extra gaat polariseren. Wat een figuur ook ... een soort van linkse Wilders, qua ideologie het tegenovergestelde maar even lomp en onhandig. En ook best hilarisch, moest het achterliggende probleem niet zo serieus zijn.

0.5*

Een documentaire die vanuit de zelfreflectie naar de racismeproblematiek kijkt. Ik verwachtte gezien de reacties (van diegenen die het wel gezien hebben) een behoorlijk polariserende film. Voor een deel klopt dat ook, zeker aan het begin was dat zo, want er werden nogal eenzijdige beelden getoond die snel aan white trash doen denken. Jammer dat het zo moest beginnen, ook de keuze voor termen als "witte superioriteit" drukt je snel in de verdediging. Met het stapje naar voren-stapje naar achteren experiment veranderde dat wel, dat liet zien hoe uiterlijke kenmerken (niet alleen kleur) van invloed zijn op hoe iemand wordt behandeld. Het "verboden toegang"-verhaaltje kwam vervolgens wel nogal gekunsteld over.

Het bevat wel aardige "conclusies" zoals dat blanken zich vanzelf goed behandeld vinden en (onbewust en ten onrechte) daarmee van mening zijn dat anderen voor wie dat niet geldt dit aan zichzelf te danken hebben. Of dat de mening van een blanke als "objectief" wordt gezien en men de mening van een niet-blanke ziet als iets wat door zijn/haar etniciteit is gevoed. Of dat blanken evengoed segregeren door te kiezen voor 'witte buurten'.

Ook het witte/zwarte pop-experiment was interessant in de zin dat het laat zien hoe de geldende ideeën op kinderen onbewust van invloed zijn. Op zich niets nieuws, een tijd terug las ik een onderzoek waaruit bleek dat mensen van nature bevooroordeeld zijn, dat wat ze kennen beschouwen ze als goed en dat waaraan ze niet gewend zijn beschouwen ze als negatief of bedreigend. Als je zo'n poppenonderzoek in China zou houden zouden kinderen waarschijnlijk zeggen dat poppen met een Chinees uiterlijk betrouwbaar en slim zijn en blanke poppen onbetrouwbaar en stout.

Het enige wat tegen zulke ingebouwde vooroordelen helpt is besef van je eigen vooroordelen, opvoeding en opleiding, en aan dat besef probeert deze docu mee te werken, al zullen vermoed ik degenen die dat besef niet hebben hier met een grote bocht omheen lopen. Een kleine 3,5*.

Matige docu, het meeste is al wel gezegd erover, dat doe ik dan ook niet. Dit is niet zozeer onderzoeksjournalistiek, maar eerder het uitventen van een mening. Ik snap verder het punt van Bergman wel, maar wordt zo negatief gebracht. Wit zijn (blank toch?) kent geen privileges, zwart zijn is eerder dat je daarmee in het nadeel bent. Privileges kennen vooral kinderen van rijke ouders in Amerika die daarmee naar Harvard of Yale kunnen. Kortom, Wit is de maatstaf voor mij, zo zou iedereen zich moeten kunnen voelen, namelijk volledig vrij en niet beoordeeld worden op kleur. Maar dat mag je dus niet zeggen. Wel kijkt het erg lekker weg, mediterend haast, of past goed als achtergrond bij het strijken van de overhemden. 1,5*.

Dit is toch wel wat beter dan Bergman’s vorige werkstuk, ‘Zwart als roet’. Maar ook hier kun je je afvragen of het objectiveren, en het als breekijzer gebruiken, van de glibberige en beladen term 'racisme' een goed idee is.

Niettemin, 'Wit is ook een kleur' reflecteert wel een issue dat leeft, en sommigen in de documentaire weten prima de vinger op de zere plek leggen, die er natuurlijk wel degelijk is. Dat er wat flauwiteiten en min of meer mank gaande redeneringen gedebiteerd worden, is inherent aan de emotionaliteit van het onderwerp, denk ik.

De persoonlijke stijl van Bergman op zichzelf kan ik altijd wel pruimen. Over de wereldverbeterende potentie ben ik echter niet optimistisch.

Als iemand ergens de wens uitspreekt dat witten zich meer bewust zouden moeten worden van hun witheid, denk ik toch: be careful what you wish for.

Martin Luther King had a dream, Sunny Bergman has a grudge...

Enorm disempowering voor zowel zwart als wit dit stukje pseudo-journalistiek.

Maar dat maakt Sunny vast niks uit, want die is bovenal met zichzelf bezig. Dat haar werkjes polariserend werken, neemt ze daabij natuurlijk voor lief.

Bij een herziening en een Q&A achteraf met o.a. Sylvana Simons, Sunny Bergman en Mounir Samuel, heb ik eens ervaren hoe het is om als 'witte man' op een plek te zijn met +/- 130 andere mensen en mezelf een minderheid te voelen. best onwennig eigenlijk. Mijn mening over de film heb ik al eens eerder uitgebreid verkondigd, dus dat ga ik niet weer doen. Maar ik ga wel een halve punt omhoog met mijn stem, omdat de documentaire voor mij verder is gaan leven in de vele gesprekken die ik had met niet-witte Nederlanders. Zoveel mensen die een andere levensloop hebben gehad dan ik, herkennen zichzelf hierin, die vinden dat het raakt aan ervaringen die hen gevormd - of soms getekend- hebben.

Terugkijkend doet Sunny Bergman niet meer of minder dan de vraag terugwerpen: als we het steeds over 'zwart' hebben alsof het iets is wat per se benoemd moet worden, waarom zouden we het niet eens over de rol van 'wit' kunnen hebben? Dat er andere ervaringen zijn over bijvoorbeeld de bewegingsruimte in publieke ruimtes of over onze eigen geschiedenis, is een feit dat je eigenlijk niet kunt ontkennen.Daarmee is de documentaire nog steeds geen genuanceerd meesterstuk, maar dat de premisse van Sunny Bergman - denk eens na over jouw eigen positie, behorende tot de witte meerderheid in Nederland- tot zoveel ophef zou zorgen is eigenlijk vooral gênant.