The Third Man (1949)

Gek hoe dat gaat met films van 75 jaar oud. Er mankeert van alles aan, natuurlijk. Uitleggerige dialogen, knullige achtervolgingen, een conciërge die slecht Engels spreekt en daarom af en toe niet op een eenvoudig woord kan komen, maar ondertussen grammaticaal complexe zinnen foutloos uitspreekt. Elke paar minuten gebeurt er wel iets wat ik van een hedendaagse filmmaker niet zou pikken. Maar zonder er bewust toe te beslissen, zie ik dat hier grotendeels door de vingers.

De aantrekkingskracht zit hem denk ik deels in de dingen die de film toen ook al goed maakten. De vlotheid, de mooie shots, het omzeilen van clichés. Maar ik bekijk films uit deze vervlogen tijden toch ook altijd met een (film)historische blik. Nieuwsgierig en mild in plaats van kritisch en verwend. Eigenlijk een veel fijnere instelling om mee te nemen naar de bioscoop.

Mooi decor ook, het Wenen van net na de oorlog. Een onderbelicht stukje geschiedenis, die opdeling van Oostenrijk, omdat die in 1955 werd opgeheven en Duitsland en Berlijn veel langer opgedeeld bleven en dus alle aandacht opeisen. Maar dat wisten de makers toen natuurlijk nog niet.

Enfin, ik heb ervan genoten en ik ben blij dat onze bioscopen dit soort films maar niet vergeten. Je kunt (zeker in de hoofdstad) elke week wel naar een Godard of een Wilder of iets in die geest. Dat schenkt mij veel genoegen.

Een jaar of 7 terug gezien, toen thuis op tv. Ik zag een aardige film maar ook niet meer dan dat. Nu 7 jaar verder opnieuw gezien en ditmaal op het grote doek. Dat zal allicht hebben meegespeeld maar misschien ook omdat ik wat meer wist wat te verwachten en mijn filmsmaak ook wel iets is geëvolueerd. Maar wat een geweldige film. Elk shot is uitgedacht (met enkele als hoogtepunt, hoe Welles op dat dak vanuit de schaduw stapt bijvoorbeeld), de prachtige contrastrijke zwart-witfotografie, de bijzondere beelden van naoorlogs Wenen en ook het enorm frisse gevoel - ik zou deze film zo 20 jaar jonger schatten. Het acteerwerk is allicht wat oppervlakkig maar wel veel moderner dan je normaal hebt in die tijd. Lekker losjes en Orson Welles loopt met elke scène weg. Dit is niet zijn film [als regisseur] en toch wel zijn film. En geweldig dat men gewoon Duits spreekt (en daadwerkelijk met het accent uit die regio). 4,5*.

Even voor de herkijk met deze The Third Man waar ik me kan herinneren dat de film wel opviel als mooi maar me destijds niet heel veel deed. Met zoveel film-kijk ervaring meer, van alle mogelijke genres, was ik inmiddels toch wel benieuwd hoe ik de film nu zou inschatten. En hoewel de pluspunten en minpunten nog grotendeels hetzelfde zijn is daar toch wel verandering in gekomen.

Hoewel ik door externe factoren een beetje moeite had mij in het begin te focussen valt de film op als rustig en degelijk met het bekende mysterie 'who killed Harry Lime' als steeds grotere olievlek die zich steeds beter uitspreid naar men er in roert en troebeler wordt. Wat gebeurde er nu precies temidden van. veel bekende mensen die allemaal 'toevallig' terplaatse waren. Heel verrassend is het verder allemaal niet met de reeds aanwezige kennis noch dat het heel spannend wordt, vooral dat laatste concludeerde ik de eerste kijkbeurt ook al.

Toch toont The Third Man zich weldegelijk als klasse film als het gaat om situering, locatie en cinematografie. Want wat wordt er prachtig gespeeld met licht, donker en schaduw, de rennende mensen in de dreigende straten en stegen, is het nachtelijke ritje wel erg heftig met de fraai opgebouwde achtervolging in het riool als finale die ik zelfs van hoog niveau vind. Tevens prachtige zo'n shot in een tunnel met rondtastende zaklampen. Wat dat betreft een kunstwerk qua techniek die eigenlijk het verhaal een beetje onder sneeuwt buiten het feit dat het nergens spannend wordt. Want zoals ik in mijn eerdere comment ook al zei is het opzich te duidelijk en gemakkelijk, te obvious, wie die zogenaamde Third Man gaat zijn. Dan is er de soundtrack met nadruk op Harry Lime's Theme en daarmee dat constante getokkel op die citar die mij op een gegeven de keel uitkomt en in de stijl en qua sfeer niets toevoegt.

Toch ben ik The Third Man dit keer beter gezind ondanks de minpunten want de cinematografie is fantastisch, tevens neem ik de leeftijd in acht en beschouw dit dan toch wel als een klasse film. Een ster erbij wat mij betreft.

Wat een film. Natuurlijk al wel een paar keer in het verleden gezien, maar dat was al weer lang geleden, en voor ik op MovieMeter actief was. Pas 'The Good German' nog eens gezien (ik ben gek op dit genre), waarvoor Steven Soderbergh ongetwijfeld naar deze film heeft gekeken en veel van de ingrediënten zijn het zelfde, maar dit is verreweg superieur. Want wat er mis is met de Good German, vooral het warrige verhaal, is hier perfect: een helder verhaal, dat geen gaten laat vallen, niets te vroeg prijsgeeft van wat nog gaat komen, intrigerende personages, een sublieme Orson Welles en natuurlijk een Wenen waar je wat mee kan doen, i.p.v. (de decors van) een verwoest Berlijn. De opname in dat Riesenrad en de riolen zijn bloedspannend. En dan nog die prachtige belichting, het benutten van schaduwen, de donkere steegjes en portieken en tenslotte, dat gekmakende citerdeuntje dat gaandeweg de film alleen maar onheilspellender wordt: het Harry Lime-thema van Anton Karras. Dit is nooit meer overtroffen.

Wie heeft de conciërge vermoord? Het kan niet anders dan een handlanger van Harry Lime zijn geweest, die elk nader onderzoek naar de dood van Harry Lime in de kiem wilde smoren, een handlanger die zich had uitgedost als Holly Martins zodat die zich in Wenen niet meer zou kunnen vertonen, en vroegtijdig de stad zou moeten verlaten, wat sowieso de bedoeling moest zijn geweest als Harry al te nieuwsgierig naar het ongeluk bleef rondneuzen. Toch blijf je dan met de vraag zitten waarom Harry de hulp had ingeroepen van zijn oude vriend Holly om naar Wenen te komen; moest hij wellicht het smerige zaakje van Harry voortzetten, terwijl Harry als een rat in de onderwereld van Wenen zou voortleven?
Het loopt allemaal anders doordat Holly zich vastbijt in het mysterie rond de dood (verdwijning) van Harry. Ook valt hij voor z'n vriendin, Anna.
Harry verraadt dus feitelijk Holly vanwege die handlanger, waarna Holly Harry verraadt. Uiteindelijk eindigt het verhaal als the lonesome cowboy, met Anna die Holly straal voorbij loopt. Schitterend zwart-wit, goed verhaal, uitstekend acteerwerk, iets mindere soundtrack maar met een uitmuntend einde.