Ningen no Jôken (1959)

Het eerste gedeelte was .

Het tweede gedeelte teveel van hetzelfde. De ene Japanner naar de andere krijgt een klap om zijn oren en dat heb je na een tijdje inderdaad wel gezien. De cliffhanger was toch wel aardig, wat mij toch wel weer benieuwd maakt naar deel drie. 4*

Deel I vond ik nog lichtelijk tegenvallen, maar met deel II zat ik toch flink te genieten. Maar misschien komt het doordat ik het hoofdpersonage beter begin te kennen en met hem mee begin te leven! Wel vind ik dat Kaji zich wel èrrug vaak op zijn bek laat slaan, zelfs door gasten lager in rang dan hem?

Mooi het stukje waarin Kaji’s vrouw hem onverwachts opzoekt en waar hij (ondanks dat als subversief element verdacht en veracht wordt) tòch een nachtje in privacy met haar mag doorbrengen!

Leuk verpleegstertje ook! Dat zal mij nou nooit overkomen! Ik wil wedden dat ik door een lelijke hork verpleegd wordt indien ik ooit in een hospitaal moet worden opgenomen (maar hopelijk gebeurt dat nooit; ik klop het meteen af!).

Ja vond dit deel ook iets minder dan deel 1, maar zeker niet slecht! Het gaat in het eerste gedeelte wat te lang door met hetzelfde. Het tweede gedeelte van deze film, en dan met name inderdaad het laatste half uur maakt veel goed. Ontzettend spannend gefilmd!

Zaten mooie symbolische stukjes in en zelfs zeer emotionele zoals het bezoek van machiko, de zelfmoord van zijn 'vriend' en dus het einde dat ze zich verschuilen in die zelfgemaakte kuilen.

Laat deze even zinken en begin volgende maand aan deel 3. Nogmaals een tussentijdse hulde aan dit fantastische epos!

Human Condition II heeft een kortere speelduur dan deel I en de setting is ditmaal aan het front. Desondanks vond ik dit deel een stuk minder boeiend dan het eerste. Hoofdpersoon Kaji kennen we inmiddels al, maar gelukkig zijn er nog enkele redelijk interessante personages naast hem. Er is wat mij betreft iets te weinig ontwikkeling en iets te veel bitch-slapping aan het front. Toch is ook dit deel een prachtige oorlogsfilm die een intrigerend inzicht biedt in de praktijken van de Japanners.

3.5*

Ik deel de mening van de meerderheid, dat dit tweede deel toch een stukje minder is dan het sublieme eerste deel.

Dit komt voor een groot gedeelte misschien wel door het feit dat dit deel, vooral in de eerste helft van de film qua opzet een soort herhaling is van de vorige film. De setting is natuurlijk anders, maar Kaji fungeert wederom als een soort van tussenfiguur tussen de hogere rangen en de jonge onervaren recruiten in het leger. Zo'n rol had hij in deel 1 natuurlijk ook al. Daarnaast vond ik de overige personages deze keer iets minder boeien.

Toch is ook dit best een goede film en heeft de film wederom sterk acteerwerk een uitstekende cinematografie en enkele sterke scenes. Vooral het laatste gedeelte van de film is erg sterk gefilmd en vooral ook best spannend. Zeker ook, omdat je al snel doorhebt hoe kansloos Kaji en zijn mannen zijn. Verder is ook het moment dat Kaji's vrouw hem komt bezoeken erg mooi.

Ja iets minder dus dit vervolg, maar nog altijd een bovengemiddeld goede film. Leuk om WOII ook eens vanuit dit oogpunt te hebben kunnen aanschouwen.

3,5*

Het was tijd voor deel II. Nu zit ik met de idee dat deel III ook nog moet passeren, de gedachte alleen al. Neen, zo negatief bedoel ik het niet, maar ik denk dat de meesten met hetzelfde zitten: uitstekende miniserie die de hoge scores kunnen rechtvaardigen, maar waarom moet dit zo lang duren? Zes uur voor de drie delen samen was al goed genoeg geweest, maar neen, je hebt er nog eens drie voor de boeg. En laat me eerlijk zijn, het is niet meteen iets waar ik in al mijn enthousiasme naar uitkijk. Vreemd weliswaar ...

Deel II vond ik alvast minder dan deel I. Waar de eerste al vrij repetitief was, was dit in deel II niet anders. Veel geroep en getier in het Japanse leger en eveneens de nichterige meppen vliegen in het rond, in die mate zelfs dat het vervelend werd. Maar de film biedt wel (ruimschoots) een realistische inkijk op de harde militaristische dictatuur die heerste binnen het Japanse leger. Kaji treedt ook in deze film op als een idealistische pacifist die opkomt voor de onmenselijke en vernederende behandeling van zijn medesoldaten. De lijdensweg van Obara was hier een illustratief voorbeeld van hoe een mens door vernedering volledig gekraakt kon worden.

Cinematografisch en qua acteerprestaties is de film top. Echt mooi gedaan. Ook de zwart-witbeelden dragen bij tot de sfeer van de film. Het zag er allemaal best prima uit. Het einde van de film is het beste van deel II: het slagveld was een welgekomen spektakel met de opkomende tanks en de mangaten. Kaji, die een begenadigd schutter is, blijft zijn pacifistische zelf: als korporaal (dacht ik) gaf hij zijn soldaten de opdracht om net als hij als hij bang was zich diep onder de grond te verschuilen. Wat het nut was van de anti-tanksleuven was me onduidelijk, want erg veel last hadden ze er niet van. Het einde is desalniettemin aangenaam om volgen en doen me nog een nipte voldoende geven met 3,0*. Op naar deel III zou ik zeggen!

Dit tweede deel vind ik het minste deel van de trilogie. Ik heb door de bank genomen niet zoveel met soldatenfilms en dat speelt allicht een rol in mijn wat mindere waardering van dit deel. Opvallend is de brute wijze waarop de soldaten elkaar bejegenen, maar misschien zit dat ingebakken in de Japanse cultuur (van toen).

Na het afwerken van Red Riding immers ook nog met deze trilogie bezig, en zaterdag was opzich wel een mooi moment om daarmee verder te gaan. En zo was ik aanbeland bij deel 2 waar de eerste best wel goed was, een 3,5, maar vooral de herhaling van het onderwerp in het film en de lengte van 3,5 uur wel eens wat tegenwerkte. Daarom was ik op zich wel erg geïnteresseerd in deel 2 die een half uur korter is en zich waarschijnlijk meer zou gaan profileren als oorlogsfilm. Toch pakte dat niet helemaal uit zoals verwacht.

Want hoewel het over de oorlog gaat, en het Japan in oorlogstijd laat zien, en ik ook weer benieuwd ben hoe dit deel ontvangen is binnen Japan wegens het weinig vleiende beeld, wil dit deel niet echt losbranden in een oorlogsfilm pur sang. Het duurt tot het laatste half uur dat er op dat vlak eindelijk iets gebeurt, iets dat ervaren zou kunnen worden als minpunt net als de andermaal aanzienlijke speelduur van maarliefst drie uren, en andermaal is wat we in die voorgaande 2,5 uur best wel weer repetitief. Een kritische noot valt er dus altijd wel te kraken, toch wordt de film, en wat men daarmee wil tonen, dan toch veel te kort gedaan. Want The Human Condition ontwikkelt zich nog meer dan deel één als een karakterstudie pur sang omtrent de Japanse visie en instelling.

Waar te beginnen rond deze film die een uitermate interessante inkijk geeft rond de Japanse gewoontes, commando structuur en daar aan gepaste discipline en gehoorzaamheid. Een simpele Google Search vat het beter samen dan ik dat kan: ....Japanse officieren waren in de Tweede Wereldoorlog wreed voor hun eigen troepen om totale gehoorzaamheid af te dwingen, de individuele geest te breken en soldaten te vormen tot onverschrokken vechtmachines die de keizer blindelings zouden volgen, passend binnen de destijds geldende militaire cultuur en tradities van het keizerrijk...dit is dus wat we zien, waar zwakte niet wordt getolereerd, er niet geklaagd wordt noch opgegeven, een opdracht ten koste van alles wordt uitgevoerd en het slaan of lijfelijk straffen van een ondergeschikte eerder een recht is die toegepast wordt wanneer gewenst dan dat daar echt reden voor hoeft te zijn.

En hoewel het dus ontbreekt aan oorlog is het getoonde beeld van kazerne, oefening, straf, wachten, pesterijen en verveling aan de orde van de dag en juist erg realistisch vooral in de regio van Mantsjoerije waar men vooral rebellen bevocht en de bevolking terroriseerde waar de echte slag pas in augustus '45, de nadagen van de oorlog, plaats vond. In die zin is het de perfecte omgeving en milieu om de basis van het Japanse militaire gedachtengoed te tonen waar niet wordt getornd aan de leidinggevende en er alleen geklaagd wordt tegen ondergeschikten. Als dit de militaire discipline tegen collega's betreft dan is het getoonde gedrag tegen buitenlanders, bewoners van bezet gebied en gevangenen zelf begrijpelijk, niettemin schandalig, maar wel begrijpelijk. Want dit is nu eenmaal de ingeperste gedachtengoed want een Japanner levert, maakt de klus af en klaagt niet. Geen water? Pech, gewoon doorlopen. Geen eten? Jammer dan maar die spoorlijn moet wel af. Is de boot vol? Helaas moet iedereen mee dus doordrukken. De instelling is hard, gevoed met minachting voor alles dat niet Japans is in combinatie met sadisme van sommige mensen...en voila daar hebben we de basis voor alle het Japanse gedrag gedurende de oorlog.

En dat is best wel interessant waar we ook nog een inkijkje krijgen in andere gedachtegoed gevoed door het nieuws van de regering die vaak een draai gaf aan dingen of zelfs dingen stil hield. Zo gaf men in de media, tot eind jaren '60 meen ik zelfs, een geheel andere draai aan de aanval op Pearl Harbour en hielden ze zelfs het verlies van alle vliegdekschepen bij Midway stil. Bijzonder is dan ook de draai die de Japanse officier gegeven wordt aan het verlies van Okinawa en alle andere verloren slagen. Want Japan is nog altijd in het voordeel beweert hij en is het allemaal onderdeel van hun tactiek, kortom er wordt niet getwijfeld.

Dat de Russen vervolgens met louter Amerikaans materiaal aanvallen in de finale is een te verwaarlozen minpunt in een film die toch vooral een bijzonder interessant document is over de Japanse instelling en logica. En nogmaals vraag ik me af hoe de film ooit ontvangen is en hoe men zelf op deze geschiedenis terugkijkt.