Hexen bis aufs Blut Gequält (1970)

Udo Kier nog in zijn jonge jaren... Dat viel mij nog het meest op aan deze film, naast het redelijke verhaal. Toch vond ik het als geheel nogal oninterressant. 2 sterren

Ik weet nog goed toen ik de dvd een behoorlijk aantal jaren geleden aanschafte en mezelf klaar maakte voor een keiharde horror film. De eerste keer was het als 15-jarige genieten van de af en toe behoorlijk harde scenes, maar met de jaren (en het zien van meer films) valt dit toch allemaal best mee. De dubs zijn in veel gevallen zelfs afgrijselijk en enkele scenes zijn zo tenenkrommend slecht dat het de verder redelijk serieuze sfeer verpest.

Ondanks dit geeft de film wel een interessant inzicht in de massahysterie die we hier in Europa tussen de 15e en 18e eeuw doorstonden. De martelingen zijn niet heel erg smerig, maar tegelijkertijd hebben ze ergens nog steeds een bepaalde vorm van realisme dat het ook weer niet compleet gemakkelijk is om naar te kijken. Lord Cumberland en Christian zijn daarnaast best interessante personages, waardoor de film absoluut goed uit te zitten is. Ten minste, als je door de kitscherigheid van enkele muzikale passages en de afgrijselijke dubs heen kunt zitten.

Ik heb mezelf gisteren nog redelijk kunnen vermaken met deze prent. De overdubs maken de film soms onbedoeld lachwekkend en het acteerwerk is niet geweldig, maar het geweld is, zeker voor die tijd, lekker grafisch in beeld gebracht. Verder lijkt de inquisitie alleen maar uit mannen te bestaan die hun macht misbruiken om vrouwen te verkrachten en te folteren. Het subplotje met Udo Kier en zijn aantrekkelijke liefje is aandoenlijk, maar voegt verder weinig toe. Vooral een film die het hem doet voor de "shock value" en daarom dus zeker niet voor iedereen weggelegd. Ik houd wel van dit soort "kostuum horrors", zelfs als het exploitatie gehalte, zoals bij deze film, erg hoog ligt.

Mja, toch voornamelijk een rechttoe rechtaan exploitatiefilmpje. Berucht om de toendertijd ver gaande gore, en toegegeven, ook nu zitten er nog wel nare stukken marteling in. En dat lijkt toch ook het voornaamste doel van de film: een setting geven om series aan martelingen (en her en der wat naakt) te laten zien, tussen natuurlijk de corruptie, kwaadaardigheid en wreedheid van de heksenjagers. Ik las dat meerdere mensen hier nog wel (relatief) te spreken waren over het acteerwerk, maar ik vond het toch een overdreven schmierende bende. De ontzettend slechte dubs helpen ook niet. Qua setting is het eigenlijk in z'n geheel een aftreksel van Witchfinder General; we volgen heksenvervolgingen waarbij de dienstdoende inquisiteurs jan en alleman (maar voornamelijk mooie jonge vrouwen) onterecht van hekserij beschuldigen en met een hoop wreedheid er op los martelen. Er is een assistent die iets tegen het machtsmisbruik probeert te doen, en een liefdesverhaaltje, en een wat ander einde, maar de film is toch vooral heel veel marteling. Nu dan toch een keertje gezien, en daar ben ik wel tevreden mee, maar echt interessant vond ik het niet.

8.000.000 voornamelijk vrouwen werden in de 15e t/m de 18e eeuw veroordeeld door voornamelijk mannen zoals Count Cumberland en zijn leerling Christian tot vaak de brandstapel of onthoofding met als beschuldiging "Hekserij en duivelse praktijken".

Deze film laat een fictief stadje zien met een lokale heksenjager en zijn gevolg. Tot Count Cumberland komt hebben deze heren de dames voor het uitzoeken. En wilde de betreffende dame niet, dan wachtte de beschuldiging tot hekserij zonder enige rechtspraak met een vonnis.

Op zich mooi gemaakt maar wel enigzins verouderd, wat je merkt aan de muziek en de beeldkwaliteit.

Verhaal, set en crew waren redelijk, vandaar mijn 7 voor deze film.

In het kielzog van Michael Reeves' Witchfinder General uit 1968 verschenen er algauw verschillende uitbuitingsfilmpjes met een soortgelijk scenario over de heksenvervolging in de renaissance. Deze film is van de hand van regisseur Michael Armstrong en hij nam de meest sensationele en wulpse aspecten van de eerdergenoemde film waarbij de karakterisering en het vertellen van een verhaal werden verzaakte voor folteringen, verminkingen en moorden.

Deze martelingen worden een stuk explicieter in beeld gebracht maar de film roept ook minder sfeer en een beklemmend gevoel van angst op. In Amerika werden de grafische martelingen zelfs gebruikt in de reclamecampagne met een fictieve "V for Violence"-classificatie en door gratis kots-zakjes uit te delen. Verbazingwekkend dat dit blijkbaar mainstream was?

In de openingstitels stond de bewering dat er in Europa zo'n acht miljoen mensen op de brandstapel zijn verbrand. Dit was sterk overdreven en de meeste schattingen lopen uiteen van 30.000 tot 60.000 geëxecuteerden. Enfin de film s ook niet gemaakt voor de historische nauwkeurigheid. Alhoewel veel van de getoonde marteluitrusting er wel authentiek uit zien! En dat was ook een beetje waarom dit op hekserij gebaseerd periodestuk vermengd met uitbuiting niet zo heel slecht was! Het bezat zowel goed als mindere elementen.

Zo is de Euro-popscore te eigentijds, opdringerig en nogal lelijk en het liefdesverhaaltje niet heel erg interessant. Maar waren het decor en kostuumontwerp zeer goed! De belichting en editing van de film zijn niet van je het! Echter waren de bloederige martel-effecten wel erg tof! Opmerkelijk genoeg is het dat na meer dan 50 jaar de film nog steeds een paar opwindende momenten op het moderne publiek weet achter te laten en nog steeds mensen kan te laten huiveren. Ja vandaag de dag is het nog steeds wreed genoeg! En meerdere nieuwere films gezien die hierbij niet in de buurt kwamen (al zijn er ook die een stuk heftiger zijn)

Aan het begin van de film wordt de kijker duidelijk gemaakt dat de film op waarheid is gebaseerd en dat de cases die de komende 96 minuten aan het oog voorbij zullen trekken daadwerkelijk zijn gebeurd. Het is een statement dat niet te bewijzen of te ontkennen valt, maar waarbij je je tijdens het kijken wel sterk afvraagt of je dit statement niet met een korrel zout moet nemen. De film is overduidelijk een exploitatiefilm en het is deze exploitatiefilm puur om de sensatie te doen. Het gaat om geweld, foltering en moord. De historische waarde is dan ook miniem.

De film trapt idyllisch af met prachtige landschapsbeelden die worden begeleid door passende muzikale klanken. Dat duurt slechts even. De vredige sfeer verandert en de simpele verhaallijn neemt een aanvang. De verhaallijn functioneert slechts als opvulmateriaal dat de geweldsscènes aan elkaar plakt. Geen enkel raffinement te bekennen. De excessen vliegen over het scherm. Als de verwachtingen zijn aangepast en je je hebt neergelegd bij het format, onderga je hier en daar situationele momenten van spanning en neem je waar dat de folteringen en het geweld soms heel overtuigend worden uitgevoerd.

Voyeurisme ten top. Toch ontwaar je in de film ook kritische tendensen. Heel moeilijk is dat overigens niet want het spuien van de kritische noot gaat niet gepaard met subtiliteiten. De totalitaire machtsverhoudingen, de eenzijdige rechtspraak en de rol van de kerk komen als onderdeel van de geweldspiraal aan de orde. Altijd goed om dergelijke zaken aan de kaak te stellen, ook al gebeurt dat dan met de botte bijl.

Hexen bis aufs Blut gequält is een gewelddadige, banale en smoezelig geënsceneerde film. Een voyeuristische orgie van geweld. Op een bepaalde perverse wijze intrigerend, hoewel de shockerende impact in de loop van de film afneemt. Overdaad schaadt of zoiets.

Jaren geleden heb ik deze film ooit eens gewonnen op dvd bij een filmquiz, maar het leek me helemaal niets; ik vond het er aan de afbeeldingen te zien maar oubollig en amateuristisch uitzien. Het leek ook geen al te beste transfer te zijn. Dit was vermoedelijk nog voor ik op MovieMeter en Icheckmovies kwam in 2012, en mijn belonende queeste door de filmgeschiedenis was toen ook nog niet echt begonnen. Mark of the Devil prijkt echter op #671 van de TSZDT's The 1,000 Greatest Horror Films lijst, en op de BFI lijst met de Beste Europese Horrorfilms. Toch maar eens kijken dus, vooral nu hij mooi gerestaureerd is.

Regisseur Michael Armstrong heeft op MovieMeter geen heel grote wapenfeiten met slechts 3 films, waarvan de andere 2 geen al te beste waardering hebben. Daarnaast schreef hij het scenario voor Tobe Hoopers Lifeforce (1985), naast een stapel andere films. Wat de cast betreft is er een grotere naam met Udo Kier als heksenjager in opleiding. Tot mijn verrassing was Kier als jongeling best een knappe vent, dat had ik niet direct verwacht; met die lichte ogen is hij sowieso wel een markante verschijning. Maat het zijn toch de onfortuinlijke, schone dames die de aandacht trekken in Armstrongs gewelddadige historische horrordrama.

Want er wordt flink wat gemarteld om aan een bekentenis te komen, de film schuwt weinig op dat vlak. Voor categorie 89. Torture horror zou je deze ook zo voor kunnen kijken. Daarmee is het niet altijd een leuke horror om te kijken, maar in zijn subgenre vind ik dit wel degelijke een waardevolle toevoeging naast de bekendere namen als Witchfinder General en The Devils.

3,4*

De film speelt zich af in 18e-eeuws Oostenrijk, waar de lokale heksenjager Albino gruwelijke sadistisch is. De kerk stuurt Lord Cumberland, een toonaangevende heksenexpert, samen met zijn protégé Christian om het onderzoek te controleren. Christian raakt echter verliefd op de dorpse barvrouw Vanessa en begint de wreedheden te veroordelen. Wat volgt is een eindeloos aandoend proces van wantrouwen, machtsspelletjes en gemartelde onschuldigen. De film klimt naar een gruwelijke climax waarin de waarheid over wat echt "duivel" is aan het licht komt.

"Mark of the Devil" is een meeslepend en onthutsend meesterwerk dat de gruwelen van de heksenvervolgingen expliciet toont. Michael Armstrong creëert een donkere, atmosferische wereld waarin elke scène vol zit met spanning en morele complexiteit. De film confronteert de kijker met de vraag wie écht de duivel is: de beschuldigden of de beschuldigers. De acteurs, vooral Herbert Lom als de sadistische inquisiteur en Udo Kier die steeds meer aan zijn meester gaat twijfelen, leveren schitterende prestaties die de historische gruwel geloofwaardig maken. De film is niet alleen een somber horrordrama, maar een krachtige maatschappijkritiek op dogmatisme en machtsmisbruik. De ruwe, onversierde beelden van foltering zijn moeilijk om aan te kijken, maar juist daardoor zo krachtig en belangrijk. Deze film blijft hangen en dwingt tot nadenken over menselijke wreedheid en vervolging — een must-see voor liefhebbers van historische horror. 4,5/5