Dune (1984)

Geen slechte van Lynch. Een grote blockbuster indertijd. Een SF met politieke en dynastieke intriges die draaien rond de exploitatie van een super-grondstof, The Spice (de kak van reuzenwormen begreep ik), die bij inname helderziendheid verschaft en ook "reizen zonder bewegen" mogelijk maakt. De keizerlijke suprematie over de Spice wordt bedreigd en er ontstaat een beslissend conflict tussen de huizen Atreides en Harkonnen, aangestuurd door de keizer. Het mystieke aspect (The Sleeper must awaken) is wellicht niet voor iedereen weggelegd met de vele profetieën rond de aangekondigde komst van een soort messias die een nieuw era zal inluiden. Ik geef toe dat ik het ook soms moeilijk verteerbaar vond.

Interessant om zien hoe Lynch dit monumentale literaire werk heeft aangepakt, ingekort en opgeleukt met visuele extravaganza. Ik vind het geen mislukking hoewel er enkele moeilijkere stukken inzaten. Wie Frank Herbert niet wil lezen heeft hier wel iets aan denk ik. Ik verwacht wel meer van de Dune versie van Denis Villeneuve die in aantocht is. Zal misschien trager van tempo zijn, maar meer uit het boek halen. Love it or hate it, maar deze Lynch zal toch op zijn manier een klassieker blijven.

Als Sci-Fi liefhebber ging ik begin en midden jaren '80 met mijn vader regelmatig naar Sci-Fi films uit die tijd. Star-Wars, Outland, Bladerunner, er is toen veel moois gemaakt. Uiteraard blijft de ene film beter overeind dan de ander, Bladerunner het best van de genoemde films, vind ik.

Dune heb de boeken begin jaren ’80 van gelezen als tiener. Mijn vader en ik concludeerden toen al dat het verhaal nooit zou passen in één film (van ruim twee uur en een kwartier). Toen de film uit kwam kreeg hij vernietigende recensies, ondanks Lynch als regisseur en een cast die bol staat van grote namen.

Ik ben dus nooit gaan kijken, en de film op video leek me ook geen recht doen aan de visuele aspecten. Toen werd de nieuwe film van Villeneuve aangekondigd, en omdat ik toch wel respect heb voor wat hij heeft gedaan met Bladerunner 2049 ben ik benieuwd wat er van gaat komen.

En prompt kom ik de oude film uit 1984 tegen in de Eurobak bij de kringloopwinkel.

Even over die DVD zelf, het is een goedkope, waardeloze 4:3 conversie, het beeld beweegt constant dus waarschijnlijk is het een rechtstreeks overgezette bioscoopversie, zonder fatsoenlijke (digitale) nabewerking met waanzinnige compressie op DVD gezet, wat een prul.

Genoeg daarover, over naar de film zelf. Boeken verfilmen is lastig, LOTR blijft in het Fantasy/Sc-Fi genre de benchmark, en deze film komt er niet in de buurt om voor de hand liggende reden. Je kunt niet EN een goede verhaallijn en script neerzetten dat recht doet aan de boeken, EN goed aan character building doen, EN fatsoenlijke dialogen doen binnen twee uur.

Script, verhaal opbouw etc.
De inleiding is een pratende prinses, met een vreselijk slecht ingezette monotone voice-over (die haat ik, laat desnoods de hertog als vader het verhaal aan Paul vertellen) en een soort Powerpoint over de planeten, ik had hem meerdere keren bijna uitgezet in het eerste kwartier.

Na deze marteling komt het dan langzaam op gang, al zijn de vaak houterige scènes en dito acteerwerk niet bemoedigend, zelfs Patrick Stewart maakt de fout Shakesperiaans toneelspel te laten zien, het verhaal loopt niet, de acteurs “voelen” het ook zichtbaar niet..

Langzaam ontspint zich (zeer gefragmenteerd) het verhaal uit het boek, of moet ik zeggen met elementen uit het boek? Hoewel het her en der ook goed gaat (de dialogen tussen Paul en zijn vader zijn acceptabel) gaat het ook regelmatig de bocht uit, surrealisme is Lynch zijn specialiteit, maar het past vaak niet in de barokke en grootse setting van dit Sci-Fi Epos.

Karakters verschijnen en verdwijnen zonder duidelijke functie in de verhaallijn, onduidelijk is waarom de verhoudingen tussen diverse (hoofd)personen zijn zoals ze zijn, de maatschappelijke en politieke context is niet duidelijk. Het is dan ook vrijwel ondoenlijk verbinding te voelen met de karakters. Lynch heeft teveel proberen te doen in te weinig tijd.

Het middendeel van de film is nog het best te pruimen en te volgen, het acteerwerk is acceptabel al blijft de rijzende ster van Paul haastwerk. Uiteraard krijgt de liefde nog een plekje, maar ook dit is meer een vluggertje dat uit de lucht valt dan een mooi opgebouwde spanningsboog, jammer. Het gevecht met de troepen van de keizer is uiteraard de grande finale, ik zal er geen andere woorden aan vuil maken dan dat het nergens op lijkt, behalve de wormen dan…


SFX/CGI
De zandwormen zijn, ook naar maatstaven van nu, goed gedaan, de persoonlijke “schilden” van heerlijk nostalgische blokkerige jaren ’80 CGI. Opvallend is het grote verschil in kwaliteit van de SFX, het varieert tussen abominabel slecht en ronduit geweldig.

Conclusie:
Een gefragmenteerd verhaal, matig script en dialogen, wisselende kwaliteit acteerwerk, camerawerk en SFX, het verhaal wordt slecht ingeleid, kent een acceptabel middendeel en een slechte afsluitende finale, ik heb in die 37 jaar dus niks gemist.

Ik hoop dat de adaptatie van Villeneuve me beter gaat bevallen, nieuwsgierig ben ik zeker.

Moeilijke film om te beoordelen. Het is zeker niet zo slecht of mislukt als er altijd gezegd wordt, en het heeft een bepaald leuk charme over zich heen hangen. Toch snap ik ook wel waarom Lynch zelf deze film onterfd heeft; zijn hand zie je vrijwel nergens terug. Tegen het einde aan lijkt het ook meer en meer te veranderen in een samenvatting van het boek dan een echte filmische ervaring (ik heb de gewone versie gezien, de langere versie van 180 minuten zal hier wellicht sterker in zijn geweest?). Dune is verder als film ook gewoon veel te uitleggerig. Lynch slaagt er nog wel in om het hele universum en alle facties en concepten degelijk te introduceren, maar doet dat eigenlijk te vaak door bijna encyclopedische en uitleggerige monologen. Filmisch interessant is dat niet. De gedachten van de personages komen ook niet-organisch over, en dienen enkel als information dump.

Maar zoals ik zei, toch heeft het ook allemaal een fijn charmant sfeertje over zich heen hangen. Visueel prettig om naar te kijken (enkel de zandwormen vallen totaal door de mand), en een algeheel mooi productiedesign op vlak van kostuums en sets. Je hebt wel echt het gevoel dat er een speciaal wereldje gecreëerd wordt met interessante en diepe lore, waar deze film wellicht enkel het tipje van de ijsberg van toont. En hoewel de meeste castleden niet echt hun stempel kunnen drukken (zo iemand als Patrick Stewart lijkt hier enorm verloren te lopen), is Kyle MacLachlan in de hoofdrol goed, en weet Kenneth McMillan een geslaagd vettig typetje neer te zetten. Sting is dan wel weer totaal mislukt. Over het algemeen is het dus zeker een bewonderenswaardig project, en het is eigenlijk zelfs beter dan het zou horen te zijn. Als Lynch volledige artistieke controle had gekregen, was hier wellicht zelfs een erg goed filmpje uitgevloeid (al kan het natuurlijk wel ook dat dit soort massaproducties gewoonweg niet z'n ding zijn).

Ik ben nu wel echt ontzettend benieuwd naar Villeneuve's visie op Dune. 3*.

Met het oog op de release van Villeneuve zijn spektakel morgen heb ik toch maar een tweede poging gedaan om dit "origineel" uit 1984 te kijken. Een jaar of tien geleden heb ik de eerste poging gedaan en toen viel ik na een uur in slaap. Ik hoopte dat ik in een slechte mood was toen, maar niks blijkt minder waar.

Soms krijg je een bepaalde vibe van een film en bij Dune kan ik dit ook samenvatten in één woord: koddig. Dit woord schoot me bij minuut 1 te binnen en door de hele film bleef dit gevoel bij alles wat er op het scherm werd getoverd hangen.

Het is klungelig aan alle kanten en de film neemt zichzelf ook nog eens zo serieus, dat het vanaf letterlijk de eerste seconde al een worsteling is om doorheen te komen. Je bent eigenlijk gedurende de hele film op zoek naar wat ze in het Engels zo mooi zeggen: redeeming qualities. Positieve aspecten aan deze film. Maar dat is lastig. Het verhaal loopt zo stroperig dat ik na ruim 2 uur moet concluderen dat ik eigenlijk geen flauw idee waar ik naar heb zitten kijken. De film boeit gewoon niet, de personages worden niet geïntroduceerd, zijn uitermate saai en iedereen acteert ontzettend houterig. De pacing is zo ongelooflijk waardeloos dat de film ook niet coherent aanvoelt. Het is geen vloeiend geheel. Het schijnt daarnaast ook een groots epos te willen zijn, maar Dune voelt vooral erg klein. De sets zijn spuuglelijk, al zijn dat volgens sommigen hier de redeeming qualities, maar ik denk dat die zichzelf gewoon voor de gek houden om David Lynch niet teveel af te vallen. Er zijn amper tot geen wijde cinematografische shots. Een goed voorbeeld hiervan is de wereld met de duinen. De achtergronden zijn wazig of juist weer heel donker en er wordt altijd ingezoomd, waardoor je nooit het gevoel hebt dat de personages zich echt in een grote open wereld bevinden. Enkel aan het einde zie je vanaf een afstand wat mensen in wat groene rook lopen.Als je dan de woestijnscenes met Star Wars (7 jaar ouder) vergelijkt, dan zijn de verschillen enorm. Een strak blauwe hemel en mooie wijde shots. Je wordt bij die film het verhaal ingezogen en je krijgt echt het gevoel dat ze door de woestijn heen lopen (wat ook echt zo was). Niks van dat alles in Dune. Hier blijft het oppervlakkig en werkt niks mee om je in dit "epos" mee te slepen. Ik heb niet naar een ruimteavontuur gekeken! De wormen schijnen oke te zijn, maar die deden me ook weinig. Het is vaak van dichtbij gefilmd en een hoop opstuivend zand eromheen, waardoor ook die weer niet echt groots, maar eerder nep aanvoelen. David Lynch wist helaas niet hoe hij een spektakel als dit goed op het beeld moest toveren. Vanaf de kodderige intro tot aan de waardeloze personages en het houterige verhaal. De entertainmentwaarde is 0,0 en nergens spat er ook maar enigszins plezier af bij het maken van deze film. Dat de foeilelijke begin jaren 80 effecten de film ook niet helpen is het laatste zetje dat Dune richting de afgrond duwt.

Villeneuve hoeft niet eens zijn best te doen om dit te overtreffen. Ik laat me in ieder geval niet door dit origineel van de wijs brengen. Ik zal hem in ieder geval nooit meer bekijken. Ongelooflijk hoe mensen dit nog een voldoende kunnen geven. Een film met zoveel knulligheid en zo serieus bedoeld. Dune was voor mij de grootste worsteling om doorheen te komen sinds een hele lange, lange, lange tijd.

Wat een waardeloze prul is dit zeg. Ik kan me niet heugen wanneer ik voor het laatst een halve ster heb uitgedeeld. Maar ik kan werkelijk niks goeds aan deze film bedenken. Sorry David Lynch. Ik ben een groot fan van veel van je werk, maar dit is een gigantische misstap geweest. Gelukkig heb je geleerd van je fouten en nooit meer een poging gedaan om een film als dit te maken.

0,5*

Ja, slecht en vervelend. Jaren geleden eens geprobeerd, toen na een half uur uitgezet, maar nu weer een poging gedaan. Met moeite doorgekomen.

Bij vlagen zijn er nog wel interessante stukjes, maar grotendeels is het vrij cheesy qua script, bevat houterig, zielloos acteerwerk, plotholes, slechte pacing, veel expositie (via voice-over en inner monologues), verouderde special effects en goedkoop ogende kostuums en sets.

Het verhaal deed me ook niet veel. Ik heb de boeken niet gelezen, maar ik begrijp dat deze versie van Dune veel van het source materiaal heeft aangepast of weggelaten en dat de film beter had kunnen zijn als de studio's zich er niet mee hadden bemoeid. De wereld lijkt me ook veel te complex om in 2 uur te vertellen.

Hoe dan ook, het is duidelijk één van Lynch' slechtste films. Ik ga de nieuwe Dune nog wel een kans geven, misschien dat een moderne verfilming door Villeneuve de Dunesaga beter weet te vertalen naar het witte doek.

Redelijke film waarin de bewoners van verschillende planeten strijden om een magisch kruid. Een simpel plot, maar deze toch wat langdradige film zit iets te volgepropt en het wordt ook vrij rommelig gebracht. De hand van David Lynch is hier en daar zeker zichtbaar (en dan heb ik het zeker niet alleen over de cast). Groots opgezet met mooie decors en kostuums.

Eigenlijk is het best wel wonderlijk dat ik met bouwjaar 1980 en 9000+ stemmen Dune (1984) nog nooit had gezien. Misschien komt dat ook omdat eigenlijk alleen al de credits met 'A David Lynch Film', tezamen met de gepeperde kritieken die de film altijd kreeg te verduren, hem mij een tikkeltje tè bizar deden lijken. Het trok me in ieder geval niet, zo vaak horen dat het een legendarische flop was. Maar waarom dan nu opeens wel?

Tot en met de feestdagen had ik Denis Villeneuve's Dune (2021) op plekje 1, wat een wervelende ervaring in de bioscoop. Op zich niet de allerbeste reden om met die bewondering in full swing, een schijnbaar inferieure versie te gaan kijken. Maar ik merkte dat ik na het zien van Villeneuve's versie, echt heel gek was op de wereld die Herbert geschapen had. En daardoor werd ik alsnog ontzettend benieuwd wat een auteur als Lynch daarmee zou doen. Laat ik vooropstellen dat ik de boeken niet gelezen heb, dus ik vergelijk louter de films met elkaar.

En is die vergelijking eerlijk? Uiteraard niet. Een film die ik altijd vermeden heb, vergeleken met praktisch mijn favoriete film van het hele jaar; het is geen complete verrassing dat ik Villeneuve's versie superieur vond. Al was het alleen maar de manier waarop het verhaal verteld wordt. Maar slecht vond ik het allerminst, en een deel van me heeft spijt dat ik deze film niet eerder heb gezien, als was het bepaald geen straf om de mooie decors en kostuums nu in de 4k remaster te zien, in plaats van destijds op een gare VHS. Lynch's film doet meer goed dan ik had verwacht gezien de reputatie, al ziet de ene scène er beter uit dan de andere, Maar er valt genoeg te genieten. Toffe muziek ook van Brian Eno en Toto, naast alle visuals die me zeker niet tegenvielen.

Lynch mag deze film disownen, en met zijn filmografie snap ik het ook wel wat. De man had geen final cut, en die gedachte tergde hem tijdens het maken al. Dat hij er spijt van heeft en tot op de dag van detail niet graag over praat, is voor zo'n eigenzinnige filmmaker niet moeilijk te begrijpen.

Maar ik ben positiever over Dune (1984) na hem gezien te hebben, dan ik ervoor was, en dat is toch iets waard. En nu heb ik nog meer zin in Dune: Part Two (2023). En uiteraard in de versie van Jodorowsky, die we nooit zullen zien. Maar ik ben blij dat films tegenwoordig beter gemonteerd worden, dit voelt wel behoorlijk knullig.

3,5*

Het is eigenlijk nauwelijks mogelijk om deze film serieus te beoordelen op basis van de beroerde gekraste transfer van de Boxxz-DVD die het beeld niet alleen tot het 4:3-formaat bijknipt maar ook het geluid doffer maakt en de kleuren fletser. Daardoor ogen ook de sets goedkoper en de FX knulliger dan ze misschien in werkelijkheid zijn, en zo lijkt alles meer op een TV-film met zeer beperkt budget of een goedkope fifties-B-horrorfilm dan op een grote bioscoopfilm met bijbehorende gepaste production-values (zodat de CGI van de ruimteschepen me doet denken aan Pigs in space, hoewel de zandworm er dan weer redelijk goed uitziet).

        Wat ik wèl kan zien is dat van de talloze bekende namen in de cast eigenlijk alleen Jürgen Prochnow en de gruwelijk mooie Francesca Annis overtuigen dankzij hun koninklijke gravitas, Kenneth McMillan is heerlijk onsmakelijk en Sting oogt lekker gemeen, maar Kyle MacLachlan is tamelijk inadekwaat (en zijn enorme haardos helpt ook niet, maar goed, dat zijn voornamelijk de eighties debet aan). De algemene knullige sfeer zorgt er uiteindelijk vooral voor dat er voor mij geen spoor van mysterie of romantiek in de film zit, waardoor eigenlijk alle hoop op ware grootheid vervliegt. Gelukkig wordt hij ook nergens echt saai, zodat ik de 130 minuten toch redelijk probleemloos (en ook al meerdere malen) heb kunnen uitzitten, maar ik gevoel niet de minste aanvechting om op te zoek te gaan naar de extended en/of opgepoetste versie.

The Alternative Cut Redux

Stel je eens voor dat David Lynch nu een budget zou krijgen van 300 mjn om zijn favoriete sciencefiction boek te verfilmen?

Kansloos natuurlijk, maar 1984 was dat wel het geval. Met 42 mjn, toen het hoogste budget ooit mocht hij Dune verfilmen.

Op voorhand kreeg het nieuwe wunderkind carte blanche. Hij schreef het script, was verantwoordelijk voor de casting, liet de meest extravagante en uitbundige decors maken sinds Metropolis, regisseerde elke scene, bemoeide zich nadrukkelijk met de score en monteerde de film naar eigen inzicht. Het leverde een film op van 3 uur…..

Maar toen greep de producent in en werd hem verzocht de film met 50 minuten in te korten. Dat zag hij niet zitten en het werd een traumatische ervaring voor hem. De film werd hem uit handen genomen en vereenvoudigd. Lynch werd er diep ongelukkig van.

Die versie van 130 minuten heb ik altijd is indrukwekkende cinema gevonden. Vertoontop 70 mm met een 6 kanaals soundtrack zag ik m in 1984 driemaal in de bioscoop.

Later kwam er nog een langere tv versie van 177 minuten, waar Lynch helemaal niks mee van doen wilde hebben.

Fast foreward naar 2022. Koch Media brengt drie versies van Dune uit. De theatrical release op 4k, de TV versie op blu ray en de ‘Alternative Cut Redux’ op blu ray, maar met een 720P resolutie en stereo soundtrack. Die laatste 179 minuten laang

Die versie wordt ook wel de ‘Spicediver cut’ genoemd. Dit is een fan edit waarbij het uitgangspunt was om Lynch’s originele versie zoveel mogelijk te benaderen. Het maakt gebruik van footage van de film, de tv serie en enkele deleted scenes. En dat levert echt een geweldige film op!

Geen idee in hoeverre dit echt Lynch’s versie was. Maar vast staat dat Lynch wel elke scene zelf geschreven en geschoten heeft en meestal ook gemonteerd. Het is een veel coherente meer epische vertelling. Veel meer een ontzettend spannende politieke thriller, dan een actie- of sciencefiction film. Deels traditioneel, maar ook vol met prachtige soms Lynchiaanse scenes.

Het past wat dat betreft prima tussen The Elephant Man en het lineaire Straight Story in.

Nu vraag ik me af of deze versie wel omarmd was door het grote publiek. Lynch kiest zelden de makkelijke weg en de vormgeving is niet bepaald toegankelijk. Een duistere barokke wereld, vol intriges en verraad, waarbij je regelmatig tussen de regels door moet kijken. Maar ik vind het zonder twijfel de beste versie.

Het is wel jammer dat de beeldkwaliteit iets minder is. Vooral omdat de special effects daardoor wat minder overtuigend overkomen. In de 4k versie zoet echt alles er prachtig uit, maar op 720p is het beeld soms wat blurry met edge enhancement op plekken waar je dat juist niet wilt hebben. Maar uiteindelijk staat dat een indrukwekkende vertoning niet in de weg. Dus mocht je nog aan deze prachtige box set kunnen komen, schroom niet.

5*

En misschien maar eens een crowdfunding actie en petitie opzetten om Lynch zelf zijn final cut te laten maken.

Nu we een jaar langer op Dune 2 van Villeneuve moeten wachten, deze toevallig langs zien komen op Amazon prime.

Net zoals enkelen hier kon ik me de film nauwelijks herinneren, of heb ik hem half geskipt of afgezet bij een eerdere viewing. Dit keer wel de hele film af weten te kijken, meer vanuit het oogpunt van vergelijk met de nieuwste versie van Dune.

Zelf heb ik de boeken ook ooit als audio book gelezen. De wereld spreekt tot de verbeelding, er zit veel achter, dus je kunt je voorstellen dat 6 boeken allemaal in een 2 uur durende film te stoppen een (te) grote uitdaging is.

Nu kom ik er net achter dat er ook een bijna 3 uur lange versie is. Misschien dat ik me daar nog es aan waag.

Edit: net nog even door geskipt op 2x speed op youtube. Ja: dit is al een stuk beter, want de goede dingen heeft Villeneuve ook meegepikt. Er zijn in de korte versie enkele rare keuzes gemaakt om zaken weg te snijden die niet echt goed uitpakken.

De 2uur versie is te oppervlakkig. Karakters praten enkel als ze het verhaal verder moeten helpen en er wordt veel 'uitgelegd' door gedachten hoorbaar te maken, of een voice over die wat dingen vertelt (voornamelijk in het begin).

Een karakter als Patrick Stewards Gurney heeft volgens mij nog geen 10 regels tekst in de korte versie film. Dat geldt voor vrijwel elk karakter zoals ook Duncan, Shadout Mapes etc. In de 3 uur SpiceDiver versie krijgen deze karakters gelukkig wel de verdiende extra tijd. In de 2 uur versie zit een totaal onnodige scene met Thufir die nooit payoff krijgt, terwijl die in de 3 uur versie wel logisch is.

De baron is extreem 1 dimensionaal, een 'bad' guy die raar schreeuwt maar waar eigenlijk 0 dreiging van uit gaat. Dat is in de nieuwe versie van de film wel beter voelbaar. Ik vermoed dat Villeneuve in deel 2 een aantal veranderingen gaat doorvoeren, bepaalde karakters misschien vervangt door andere zodat het verhaal wat coherenter wordt ipv een aaneenschakeling van hele korte gebeurtenissen die niet heel goed samenhangen, maar puur in de film zitten omdat het in het boek gebeurt.

Het begin van de film is eigenlijk verrassend mooi, de sets, de kleding de sfeer, alles ziet er helemaal top en ook origineel uit. Dit is ook het gedeelte waar de meeste diepgang in gegeven wordt. Niet gauw daarna wordt het een aaneenschakling van scene van een paar seconden tot een minuut die een samenvatting zijn van een heel hoofdstuk. Mensen hebben zomaar relaties met elkaar, of krijgen een bepaalde rol toegedeeld zonder dat we iets van geschiedenis zien of moeite, of ze kunnen ineens wat. Het lijkt wel Rey de laatste Star Wars films. Het gaat allemaal te makkelijk en zonder enige tegenslag.

De finale viel ook zwaar tegen. Er wordt iets bijgehaald dat in de Villeneuve films niet genoemd is, en dat de gevechten eigenlijk dusdanig makkelijk maakt voor Paul en de Fremen dat het niet meer interessant is. Ik heb wel wat ideeën hoe Villeneuve dit gaat ondervangen, maar we moeten nog even wachten tot volgend jaar om te kijken hoe hij het invult.

De soundtrack van Toto komt ook niet verder dan 4 power chords 100x herhalen als iets spannend moet zijn, en waarom zit Sting überhaupt in deze film? Heeft echt 0 nut en ook hetgene dat hij doet op het einde kan zo makkelijk weggelaten worden.

Dus ja leuk als fan om je boek verfilmd te zien, leuk om te vergelijken met de andere verfilmingen, maar als film niet echt geslaagd ivm de te makkelijke voortgang van het verhaal en de compleet oppervlakkige karakters rondom Paul.

2.5/5 omdat het visueel mooi gemaakt is en de lore gewoon goed in elkaar zit.

3/5 voor de 3 uur versie, omdat deze slechts enkele kritische cuts toevoegt en het verhaal wat beter maakt, maar nog steeds in grote mate hetzelfde is.