Trudno Byt Bogom (2013)

Misschien wel de vreemdste film die ik ooit heb gezien. Ik kon er echt geen touw aan vastknopen. Soms gebeuren er dingen die zo vreemd zijn dat ik mijn lachen niet kan inhouden. Hele vreemde standpunten, acteurs die rechtstreeks in de kamer kijken. Wat wel positief is, is dat de film 3 uur durend is, maar hij verveelt geen moment. Dat is erg knap te noemen. Er gebeurt namelijk de hele tijd wat. De beelden zijn erg mooi, en de middeleeuwse hel is somber. Wat zorgt voor mooie beelden.

Was ook wel grappig dat tijdens de film veel mensen wegliepen, absoluut geen film voor iedereen.

Heerlijke film. Prachtige zwartwitbeelden en ronduit indrukwekkend camerawerk. En wat een lekker smerige film. De modder, kots en andere viezigheid vliegen over het scherm. Godzijdank koos Geman voor een lekker uitbundige film. Er wordt groot geacteerd. En de film houdt niet in qua lompheid, wat ook wel de kern van de wereld is waarin we zijn (een planeet die ongeveer in de middeleeuwen is).

En er zijn voor mijn gevoel nog heel veel andere benaderingen mogelijk. Het is een boek van de schrijvers van Stalker en Days of the Eclipse. Filosfische science fiction dus. Het plot was ik ook regelmatig kwijt, maar een probleem vond ik dat niet. De film lijkt het ook niet het belangrijkste te vinden, maar zuigt je in een vreemde smerige wereld.

De vrouw van de betreurde Alexei German sr. was er ook. En vertelde met passie en liefde over haar man en deze film, waar hij decennia aan gewerkt heeft, die allerlei verschillende scriptversies had en verschillende titels ook. En een die sowieso moeilijk in de sovjettijd gemaakt had kunnen worden. Ze zag het duidelijk als een levenstaak bijna, als iets dat ze voor haar man doen moest. De indrukwekkendste gaste op het IFFR.

4.0*

Moeilijk te beoordelen film. Het Middeleeuwse wereldje met al zijn smerigheid werd uitstekend weergegeven dat wel, maar het duurde allemaal zo vreselijk lang. Ik heb deze film daarom gewoon thuis bekeken en niet in de bioscoop. Hoefde ik hem tenminste niet in een ruk af te kijken. Dat de film in zwart/wit is spreekt duidelijk in zijn voordeel. Wordt het ten minste iets minder smakeloos. Je zal al die stront, de darmen en nog veel meer van die viezigheid maar eens in kleur hebben moeten zien, nou dan had ik het niet tot het einde volgehouden denk ik. Van het verhaal kon ik trouwens ook moeilijk een touw aan vastknopen.

Neen geef mij dan toch maar German's film Proverka na Dorogakh (1971) die in ieder geval een duidelijk verhaal en bovendien aanzienlijk meer amusementswaarde heeft.

3,0*

De film oogt als een filmversie van de schilderijen van Jheronimus Bosch en me dunkt dat alle opmerkelijke cinematografische keuzes – de lange takes waarbij er telkens een eindeloze rij aan figuranten in het beeld opdoemen en passeren, de objecten en mensen die aldoor ‘voor’ het beeld hangen of verschijnen en zo het uitzicht ontnemen, het telkens in de camera kijken van de figuranten, de afwezigheid van kleur, etc – alsmede de weinig coherente gesprekken, afwezigheid van een plot en een zeer lange speelduur in dienst staan van het versterken van wat de film wil over brengen: een eindeloze rusteloosheid, chaos en duisternis c.q. onduidelijkheid. De omstandigheden op de planeet dragen daar aan bij want er hangt een constante mist of rook. Daarbij is in deze ‘middeleeuwse’ wereld alles vies en wordt alles en iedereen constant natgeregend en vervuild met modder, spuug, snot, bloed, pis en poep. Er is opmerkelijk weinig geweld of seks: de nadruk ligt op het dierlijke of onontwikkelde van de mens die zich aldus in z’n eigen lichaamssappen rondwentelt in plaats van zich te ‘verheffen’. Naar mijn idee visualiseert de film aldus het laagste niveau van het leven zoals de schaduwwereld in Plato’s grot (in plaats van de rationele ordening en verhelderende licht van de hogere sferen).

Ik heb begrepen dat de film een allegorie is op het barbaarse bestaan onder Stalins regime waarin de mens ook wordt vernederd en gereduceerd tot een dier maar tegelijk is de boodschap van de film universeel en pessimistisch: alle vooruitgang is een illusie en de mens (of het leven) zal zich nooit verheffen boven het dierlijke, hoe beschaafd we ons ook voordoen. De film toont dus niet alleen de hallucinante helse wereld van de middeleeuwse Bosch maar ook die van het heden en die van de toekomst – ja, zelfs die van een andere planeet. En religie of wetenschap biedt geen verlossing: de Aardse wetenschapper loopt er arrogant en cynisch rond ‘als een god’ zonder een hand te willen uitsteken.

Al met al geeft deze filosofische film – die wel een mix van Tarkovski en Gilliam is genoemd – een bijzondere kijkervaring.

Hmm, wat moet ik hier nou van vinden. Een grauwe, ranzige beeldenstroom en een incoherent verhaal waarbij ik volledig de tel kwijt raakte. Net als bij sommige films van Zulawski (dan denk ik bv aan Na Srebrnym Globie (1987) en, ook al gezien de setting, aan Diabel (1972)) kan ik respect opbrengen voor de grootsheid van dit alles, maar ik kan niet zeggen dat ik de drie uur aan het scherm gekluisterd zat. Ik kon ook niet echt een diepere laag ontdekken, behalve wat overeenkomsten met het anti-intellectualisme onder communistische groeperingen zoals de Rode Khmer. Allerlei figuren verschijnen en verdwijnen en ik had geen idee wie wie is- bedoeld of niet bedoeld, de personages blijven nou niet bepaald hangen.

Het is goed dat dergelijke films gemaakt kunnen worden maar ik vond het een onaangename en te lange zit die me met een onbevredigd gevoel achterliet. Vanwege de durf, het technisch knappe camerawerk en de zorg voor de aankleding en sets kom ik nog wel tot een redelijke beoordeling. Ik heb ook niet het goede moment uitgekozen om deze film te bekijken want ik was vrij moe, enige mentale fitheid is wel aan te bevelen voor je je tanden hierin zet.

- een gebruiker op ICM (bron)

Moest qua kijkervaring sterk terugdenken aan dit werk dat ik begin 2020 zag, maar dat was ook al geen topavond. Ik merk dat ik 'naargeestig' steeds slechter trek als het samenvalt met het theatrale en/of het karikaturale. Tijdens het kijken raak ik verder verwijderd en onthecht van het aangezette spel en de afstandelijk enigmatische dialogen. Om het bijzondere camerawerk kan ik niet heen (het eerste uur heb je nooit volledig overzicht en neemt de DoP regelmatig een perspectief laag bij de grond, je 'wandelt' als het ware mee de film door en moet je telkens opnieuw oriënteren), maar toch wilde ik vooral tweeënhalf uur lang dat het maar voorbij was. Excuus voor de gebruikers die nog steeds staan te juichen dat dit een Nederlandse release kreeg destijds (en dit jaar weer te zien was). Wonderbaarlijk!

Een wetenschapper [Leonid Yarmolnik] is gestrand op een planeet die een replica is van de Aarde ten tijde van middeleeuwen. De plaatselijke bevolking ziet hem aan voor Don Rumata, een man van adel die afstamt van één of andere godheid. Er is een opstand van boerenrebellen onder leiding van Arata [Valentin Golubenko] die iedere vorm van intelligentie wil uitroeien, maar verdere pogingen om de zwanenzang Aleksey German, een project waar hij zo’n 20 jaar aan werkte en dat na zijn dood werd afgemaakt door zijn weduwe en zoon, in een verhaal samen te vatten is ondoenlijk en overbodig. De camera is een karakter dat de actie op korte afstand volgt door een dorpje waar de kou, de wind, de regen en de stank haast voelbaar en ruikbaar (iets voor 4DX?) is. Een parade aan voorbijgangers loopt plotseling door het beeld, kijkt recht in de lens, maakt een grapje of één of ander obsceen gebaar en verdwijnt vervolgens uit beeld. Soms zien we een zwaard, een worst of de restanten van een opgehangen dier of mens in extreme close-up omdat de ruimte zo beperkt is dat je nergens anders kunt staan. De details zijn de hoofdzaak en wie het lukt om bijna 3 uur geconcentreerd te blijven kijken zal regelmatig in lachen uitbarsten om de nimmer aflatende onverwachte gebeurtenissen en de verrassend directe verwijzingen naar o.a. Munchhausen en E.T.! Waarlijk een unieke ervaring en een triomf qua productie, kostuums en special effects, al is het laatste half uur relatief tam.