Ratcatcher (1999)

Hij is op dvd verschenen met Nederlandse ondertiteling. Ik heb ‘m ooit gekocht op Marktplaats.

Dank voor jullie antwoorden. Engelse Subs helpt zeker en als er geen Nederlandse versie is, zou ik die ook kopen. Heb ik bij morvern callar ook gedaan, maar ik ben wel zo’n autist dat als er een Nederlandse versie bestaat, dan moet ik die gewoon hebben

Grimmig sociaal-realisme met een vleugje escapisme dat tegelijk verzacht en verkilt.

Een schoolvoorbeeld van een beloftevol regiedebuut.

Die Britten hebben wel wat met rauwe sociaal-realistische drama's, met films als Kes (en eigenlijk het meest van Ken Loach wel) als lichtend voorbeeld, en Ratcatcher valt ook duidelijk in deze hoek. In een heel vies, deprimerend Glasgow in de jaren '70 groeit James op, in wat best wel een boutomgeving is. Vader zuipt erop los en heeft weinig op met James, hij draagt de schuld met zich mee van een incident waarbij z'n vriendje Ryan verdronken is, er lopen nare pestende pubers rond en de andere figuren (de nogal mallotige buurjongen Kenny en de slechtziende Margaret Anne) zijn ook deprimerend, ook al zorgen ze nog voor enige vriendschap. Maar Ratcatcher is een zeer fraai voorbeeld voor het genre. Visueel fraai, en de eenzaamheid en de hoop (of wanhoop) op ontstnapping uit deze gribuszooi komt heel overtuigend over. Grimmig en deprimerend is het wel, eindigend met een zelfmoord(poging) van James. Al is de epiloog wel weer positief, waarbij het dan weer de vraag is of de familie echt verhuist naar een nieuwe wijk, James zijn utopia, of dat dit meer een soort van visioen van de sterve James is. Best wel indrukwekkend.

De eerste van regisseur Lynne Ramsay. Gedraaid met jonge amateurs. Prachtfilm.

In het centrum van de film vinden we de 12-jarige James, die met zijn familie in een achterstandswijk in Glasgow leeft. Meteen in het begin is de kijker getuige van een verschrikkelijke gebeurtenis. Een gebeurtenis die de jonge James geheim houdt. Het wordt een geheim dat zijn schaduw werpt over het vervolg van de film en het personage James laag geeft, maar hem ook ongrijpbaar maakt.

Het leven is keihard. Het is ieder voor zich. Het geheim waar James mee leeft, legt die confronterende waarheid genadeloos bloot. James heeft niemand.

Zijn alcoholische vader en oververmoeide moeder hebben zo hun eigen problemen. Ze worstelen ieder op hun eigen manier om financieel het hoofd boven water te kunnen houden. Met het restant van hun aandacht proberen ze hun relatie levensvatbaar te houden. Andere familie lijkt er niet te zijn. Van hulp uit pedagogische hoek is ook geen sprake. James is moederziel alleen.

Dat valt voor een 12-jarige niet mee. James verkeert in de levensfase van bewustwording. Van coming of age. Het is de fase waarin je je familie sowieso al als merkwaardig en schaamtevol ervaart. Het is de fase waarin je je afvraagt of je misschien ooit te vondeling bent gelegd. De fase waarin je de spannende ontdekking doet dat meisjes borsten hebben. Een tijd vol nieuwe ervaringen en veel onzekerheid. En dan is er te midden van al die turbulentie steeds maar dat drukkende geheim en los daarvan de indringende romantische wens om te ontsnappen uit de dagelijkse uitzichtloze grauwheid.

Glasgow in de jaren 70. De film speelt zich voornamelijk af in een haveloze woonwijk. De setting is deprimerend. Een vervuild kanaal met daarachter gelijkvormige sociale woningbouw met veel te kleine woningen in een buurt die is vergeven van zwerfafval en wemelt van de ratten. De achtergrond (die eigenlijk de voorgrond is) is prominent en expressief aanwezig. De film heeft krachtige beelden.

In Ratcatcher gebeurt niet veel. Althans niet aan de oppervlakte. Het leven is zwaar en men leeft van dag tot dag in dezelfde zwaarmoedige sleur. Grote en kleine gebeurtenissen ondergaat men schijnbaar gelaten. Onder de oppervlakte is echter veel aan de hand. De zielenroerselen van de personages zijn vooral zichtbaar in de beelden. Soms zijn die hard realistisch en woedend, soms ook surrealistisch en zachtmoedig van aard. De beeldspraak ontroert, schokt en verbijsterd.

Het is een intense film. Een prachtig sociaal drama. De jeugdige hoofdrol is overigens fantastisch.

Rauw is deze film zeker.

Oersaai ook.

Voor mij wat te veel van het goede

Ik was toch verbaasd toen ik na afloop van de film ontdekte dat Lynne Ramsay ook de regisseuse is van You Were Never Really Here, want dit is toch van een heel ander niveau.

De vergelijking met het werk van Ken Loach is natuurlijk makkelijk gemaakt met het beeld van het rauwe en harde Britse arbeidersmilieu, maar Ratcatcher is misschien nog iets intenser dan het werk dat ik van Ken Loach tot nu toe gezien heb. De situatie waarin de gezinnen moeten leven met de gigantische hoop vuilniszakken en bijhorende ratten is afschuwelijk om te zien. De hele omgeving is verstikkend voor het hoofdpersonage James, dat mooi wordt uitgebeeld in de openingsscène waar hij verwikkeld zit in het gordijn.

James heeft het dus allerminst getroffen, maar aanvankelijk had ik weinig sympathie voor hem. Hij lijkt ook maar een typisch pestkopje te zijn en is ook verantwoordelijk voor de verdrinking van zijn buurjongetje. Gaandeweg verandert dat beeld van James wel wanneer hij gebukt gaat onder het schuldgevoel voor zijn dood. Erg sterk geacteerd ook trouwens van William Eadie.

Toch is het niet alleen kommer en kwel voor James, want hij bouwt een vriendschap op met Margaret, een meisje uit de buurt, waarvoor hij ook gevoelens ontwikkelt. De scène in het bad is eentje van pure schoonheid, maar er zijn nog meer fraaie scènes te bewonderen zoals de ballontocht van het muisje en de busrit van James naar het platteland waar hij dan een verlaten pand binnengaat.

Maar het mooiste moment heeft Lynne Ramsay voor het einde bewaard. De droomsequentie van James die na zijn zelfmoord zijn gezin ziet intrekken in het pand dat hij bezocht heeft, is van een grote schoonheid. Het is een soort van wensdroom van James die samen met zijn gezin een nieuwe start wilde maken in een nieuw huis.

Erg fraaie film van Lynne Ramsay dat zeker de evenknie is van het werk van Ken Loach. Het voelt bovendien toch ook een beetje anders aan, iets fantasievoller en poëtischer zelfs bij momenten.

Dikke 4*