Saraba Hakobune (1984)

Dit was de laatste film van Shuji Terayama. En letterlijk de film die hij maakte toen hij aan het dood gaan was. Tegen doktersadvies ging hij door met werken, "één maal per week een bloedtransfusie en elke dag even rustig liggen op de bank die hij mee bracht op de set", zo verteld Noriyoshi Ikeya (productie designer). Uiteindelijk stierf hij voordat de film afgemaakt was, en die taak nam de rest van de crew dan ook op zich. Maar naast het extra laagje van respect dat dit de film geeft is dit ook één van Terayama's meest verhalende films, verpakt in wederom een visueel feest.

Ongetwijfeld zijn meest gepolijste film als het gaat om visuele stijl en techniek; Scènes lijken elkaar gemakkelijk af te wisselen in stijl en kleur zonder dat die overgang af en toe te houterig gebeurd. Nu heb ik mij daar in bijv. Throw Away Your Books, Rally in the Streets sowieso niet aan gestoord, maar het is goed te zien dat hij veel kennis heeft verzamelt door de jaren. Visueel lijkt dit ook vaak het meest op zijn eerste film, en doet heel af en toe zelfs wat weg hebben van Miike's The Great Yokai War. Al roept die naam waarschijnlijk veel verkeerde verwachtingen op, daar deze film veel minder avontuurlijk is en op een heel andere manier bevreemdend; Scènes waarin mannen opzoek gaan naar een blik op een naakte seksgodin in het bos om daarop een akelige dood te sterven leken echter toch een soortgelijke sfeer te dragen.

Terayama's constante gevoel voor absurditeit is altijd aanwezig, vooral in deze laatste film. In een afgelegen dorpje dat compleet afgesloten is van enige vorm van moderniteit heeft het huishouden dat een klok bezit het voor het zeggen. Zij bepalen de tijd, zij bepalen de zonsondergang. In dit verhaal volgen wij Sutekichi en Su-e, neef en nicht; Getrouwd, doch ongelukkig. Haar vader laat haar een kuisheidsgordel dragen, daar gezegd wordt dat hun kinderen het uiterlijk van een hond zouden krijgen. Constant vernederd pakt Sutekichi een mes en vermoord Daisaku, het hoofd van het dorp. Een actie die hem vanaf dit moment niet meer met rust zal laten; ze vluchtten het dorp uit, om daarop continue gekweld te worden door de aanwezigheid van de geest van Daisaku. Met de dag verliest Sutekichi zijn geheugen en is genoodzaakt alles te voorzien van een naambordje. Langzaam lijkt hij te verdrinken in de tijd, en lijkt daar het gehele dorp in mee te nemen.

Terayama baseert dit verhaal op "One Hundred Years of Solitude" geschreven door de magisch realist Gabriel García Márquez, wiens werk ik verder niet ken. Origineel was dit ook enkel een theatervoorstelling van Terayama. Deze werd opvallend genoeg op vrij creatieve manier gepresenteerd: Het publiek werd omringt door vier aparte podia waar tegelijkertijd verschillende delen van het verhaal werden gespeeld. Hierdoor werd de kijker gedwongen zelf kiezen op welk onderdeel zich te focussen. Precies datzelfde gevoel lijkt ook in deze verfilming te zitten, daar we tegelijkertijd verschillende groepen en gebeurtenissen volgen; Een postbode brengt post van de ene wereld naar de andere door een groeiend gat in de grond, een oud mannetje dat klokken verzamelt om die in- en uit te graven, een seksgodin die in dromen gezien word, of een bizarre circusgroep die af en toe het beeld vult. Farewell lijkt een samenvatting van al Terayama's werk, en hij vult het dan ook met de meest uiteenlopende ideeën die hij nog te delen had.

Hoewel niet zijn beste film, wederom eentje vol prachtige momenten. Het ritueel uitgevoerd door tientallen mannen met fakkels onder maanlicht is echt indrukwekkend; Met twee Butoh dansers in het midden speelt hij zelfs even met gevoel voor perspectief dat doet denken aan het werk van Escher. Met een 360° draai veranderd hij kleur in een prachtige zwart-wit scène en komt nog één laatste maal met enkele bizarre muzikale intermezzo's. Voor liefhebbers van Terayama's werk zeker niet te missen, opnieuw zijn geliefde thema's als seksuele ontdekking en mislukking, symbolische spel met tijd, lilliputters, muziek, verpakt in één van de meest toegankelijke avant-garde stijlen die ik ken. Het blijft spijtig dat hij zo jong moest sterven, ben ervan overtuigd dat hij nog ontzettend veel te laten zien had.

4.0/5.0

Als groot liefhebber van Honderd Jaar Eenzaamheid ben ik deze film gaan kijken, zonder enige (voor)kennis van Shûji Terayama. Maar ik kijk wel vaker films zonder voorkennis van de regisseur, en heb ook wel eens Japanse films gezien: Hotaru no Haka (1988) en Noruwei no Mori (2010). Dat leek me dus geen drempel.

Officieel is het natuurlijk geen verfilming van het boek van Gabriel García Márquez maar een adaptie, en daarom is het niet eerlijk als ik de film met het boek ga vergelijken. Toch ga ik dat doen, want in de reacties op deze pagina ontbreekt dat perspectief nog.

De film volgt het verhaal van Su-e en Sutekichi, die gemodelleerd zijn naar Úrsula Iguarán en José Arcadio Buendía uit het boek. Zeker in het begin volgt de film de fabel van de 'eerste generatie' in het boek behoorlijk natuurgetrouw: de kuisheidsgordel, het noodlottige hanengevecht, het bijgeloof.

Verder zijn er nog vele duidelijke verwijzingen naar het boek aanwezig in deze film.
Ik miste in de film echter compleet de magische sfeer en het utopische gevoel dat Macondo mij in het boek zo sterk gaf.
Grote kracht van het boek is dat de tijden zo erg met elkaar verweven zijn. De film biedt ook een interessante scène over tijd, maar vertelt het verhaal verder volledig chronologisch. Daardoor vind ik de film eigenlijk gewoon erg saai.

De laatste paar scenès, waarin 'de stad' honderd jaar later wordt getoond geven ook nog wel een interessante draai aan deze adaptie maar wist niet echt een diepe indruk op mij achter te laten.