Aquarius (2016)

Mijn boodschap aan Kleber Mendonça Filho: omarm de termieten in je leven. Heb geen schrik van het luchtledige, laat die beestjes maar alles wegknagen en hoop op vernieuwing. Hetgeen er nu zit, deugt niet. Spendeer nog een semester aan de Escola João Carpinteiro, het zal je goed doen. Bestudeer er de werken van Manny Farber, met name White Elephant vs Termite Art. Jouw film is een Dikke Witte Olifant.

Er zit een fout in de film. Ergens halverwege trekt de oude maar nog altijd sensuele Braga de plaat Jazz van Queen uit de kast en draait Fat Bottomed Girls. Fijn nummer hoor, maar we horen de single-versie die op punten wezenlijk verschilt van de albumversie die we zouden moeten horen.

Enfin, nu doet dat geen afbreuk aan de film, maar het zegt er wel iets over dat de film mij niet zo greep dat me dit kon opvallen (althans, bij de eerste tonen dacht ik al: welke versie gaan we krijgen?) De film zit vol ideeën en thema's (die allicht voor de Braziliaan van nu nog beter te begrijpen te zijn) maar ik heb ergens het idee dat het onaffe ideeën zijn. Filho zegt veel, wil nog meer zeggen maar gooit wat dingen over de schutting en zegt feitelijk alleen: red oe d'r met. Maar zo krijg je een film die nergens heengaat, focus mist en als los zand aanvoelt. En aan het eind wordt wel één plotje uitgwerkt, maar nogal afgeraffeld ineens en de rest blijft sowieso in het nikserige hangen. En wat ik miste, zeker ten opzichte van O Som ao Redor, was een beklemmende sfeer. Juist met deze thema's mag je zoiets verwachten. Maar eigenlijk was het vrij gezapig allemaal.

Nu zou dat niet zo hoeven uitmaken als de film zelf veel sterker was. Op momenten is het erg mooi, met een zomerse sfeer en heel erg fijn gebruik van zoom, net als in zijn vorige film. Daar kan je met juist gebruik enorm veel zeggingskracht uit krijgen en dat doet Filho dan ook. Maar verder is de film veel te statisch en kijk je naar stilstaande beelden met veel gepraat dat soms best interessant is, maar veel te weinig boeiend in beeld gebracht en die 150 minuten gaan dan echt tellen. Soms iets sneller afkappen en je ritme is al een stuk beter. Verder wel sterk geacteerd, vooral door Braga die echt het stralende middelpunt is, maar eigenlijk heeft iedereen een mooie ingetogen rol. 3,0*.

"Aquarius" is geen film die je op het puntje van je stoel brengt, maar die toch veel boeiende passages kent en eigenlijk toch wel af en toe voor een verrassing zorgt in het verhaal.

Draait de film om een maatschappelijke toestand waarbij geld en macht mensen onder druk zetten en wordt hierbij kritisch naar "gebruiken" verwezen die helaas niet alleen in Brazilië gelden, de waarde van deze film ligt in de knappe, gestadige karakterontleding, in de eerste plaats van het hoofdpersonage maar ook van haar familie, het uitstekend dialoogwerk, een vlotte, gevat menselijke weergave van meerdere scènes, gaande van spontaan en gemoedelijk tot stekelig met vele pijnpunten.

Merkwaardig personage Carla, die evenzeer als tante Lucia uit de eerste episode "een boek, een film, een liedje" verdient. Sterke prestatie trouwens van Sônia Braga om zo veel variatie in haar act te brengen.

"Aquarius" kon me bekoren, op het einde na, dat een hoogtepunt in de actie moest zijn, maar eigenlijk er weinig toe deed en de film bijna een nieuwe toon aan mat.

Je kunt voor mij niet hard genoeg aan het grootkapitaal trekken, maar zo denderend vond ik deze Aquarius ook weer niet. Vooral Braga die de boel overeind houdt. Niet per se continu sympathiek wat mij betreft, maar wel met gewicht en elegantie geacteerd. In de eerste twee films van M.F. is veiligheid telkens een valse belofte die andere doelen dient. Ook worden 'geesten' in beide films als metafoor voor leegstand en verval gebruikt. Vond het sfeerbeeld van de stedelijke rand aan het begin erg geslaagd. Ik vrees wel voor Mendonca's nieuwe.

Een mooie rol voor Braga als de 65-jargie Clara, een halsstarrige vrouw die om zeer persoonlijke redenen weigert haar woning in appartementencomplex Aquarius te verlaten. Een bedrijf heeft alle andere bewoners met een riant voorstel heeft en vertegenwoordigers zetten haar op steeds minder aangename manieren onder druk om in te gaan op hun aanbod. Braga maakt indruk in een complexe rol en regisseur/scenarist Kleber Mendonça Filho geeft Clara's relaties met familie en vrienden levendigheid en authenticiteit. Maar de film lijdt ernstig onder de overdadige speelduur.

Net als in Neighboring Sounds weet Mendonça wel raad met de persoonlijke besognes van de Recifense middenklasse. De strijdlust van de eenling tegen de overmacht wordt sterk vertolkt door Sonia Braga, een actrice van wie ik nog maar weinig gezien heb maar die indruk maakt. Bacurau staat sowieso hoog op mijn to-see lijstje. Zij speelt prachtig een koppige dame die zich ondanks alle tegenslag niet uit het veld laat slaan.

Mij viel de speelduur tijdens het kijken niet eens op, terwijl ik toch redelijk moe was en ik aanvankelijk wel mijn bedenkingen had vanwege de forse lengte. Maar ik zat er al snel helemaal in, was eigenlijk gedurende de hele film geboeid. Ik vind Brazilianen ook een buitengewoon sympathiek volk dus ik kon alle onderonsjes en het geklets wel waarderen. Dat betekent niet dat Aquarius een luchtige film is. Clara's afwijzing na de ontdekking van haar borstamputatie was bijzonder pijnlijk, en met de ongewisse plannen van de projectontwikkelaars hangt voortdurend een dreiging in de lucht. Mooie apotheose als Clara een termietennest op de bureautafel mikt al eindigt het dan wel abrupt.