Anatahan (1953)

Weinig belovend begin want we zijn overgeleverd aan een voice-over en alhoewel de film zich afspeelt in de jungle van een ongerept eiland, stinkt het naar de studios.

Dan maar zien wat er overblijft van von Sternbergs meesterschap uit het interbellum.

Het is niet dát, maar toch niet volledig akkoord met de term "Sternbergs zwanenzang", zoals ik ergens lees.

Er is nog altijd veel smaak voor beeldcomposities en hoe dan ook, Sternbergs liefde voor vreemde types in vreemde situaties blijft overeind en levert heel wat bedenkingen op over menselijke gedragingen, doorgaans niet van de mooiste, zoals oppervlakkigheid, zucht naar bezit, zedelijk verval, streven naar macht en zit er geen noodzaak naar geweld en oorlog sowieso in de mens gebakken....!?

Alzo, ondanks alles, viel het niet zo erg tegen en het slot vond ik wel verrassend charmant.

De keus om de film te laten vertellen in plaats van de Japanners gewoon te ondertitelen is bepaald geen gelukkige, maar wellicht was het in die tijd ondenkbaar voor een Amerikaans publiek naar een ondertitelde film te gaan kijken. Of laat dat "in die tijd" maar weg, het zal nog altijd een niche publiek zijn. Ik neem aan dat de film in Japan werd uitgebracht zonder de voice over maar het zou me ook weer niet verbazen als von Sternberg zo tevreden was met zijn eigen stemgeluid dat hij het Japanse publiek er ook mee opzadelde.

Voor kijkers die wel gewend zijn aan ondertitels is de verteller veel te nadrukkelijk aanwezig, het schept bovendien afstand waardoor wat er op het scherm gebeurt nauwelijks de emotie oproept die het beoogt. En ik wil gewoon weten wat de Japanners tegen elkaar zeggen en niet worden vergast op allerlei bespiegelingen en voorspellingen over zaken die even later gewoon in beeld komen ("had he laughed quite so much had he known he would not see the light of another day" en dergelijke- een goede manier om het laatste restje spanning de nek om te draaien). Het is een euvel dat de hele film blijft storen, ook al raak je er na een tijd wel meer aan gewend.

Het verhaal is op zich best interessant, ik had al wel eerder gelezen over plukjes Japanse soldaten die tot in de jaren 70 nog op eilandjes zaten te wachten op de vijand. De uitwerking is los van de voice over jammer genoeg ook niet heel overtuigend, waarbij de conflicten tussen de soldaten en de achterblijvers (en de soldaten onderling) wel aardig worden opgebouwd maar meestal eindigen met een anticlimax. Von Sternberg heeft een aantal prachtige films gemaakt maar zijn laatste is een van zijn minste. Daar was hij het zelf trouwens niet mee eens, hij noemde Anatahan zijn beste werk.