All Quiet on the Western Front (1930)

De film All Quiet on the Western Front speelt zich af aan het westfront tijdens de Eerste Wereldoorlog en belicht het verhaal van Duitse soldaten. Het leven in de loopgraven eiste zowel fysisch als psychisch een hoge tol van de soldaten. De zware omstandigheden van dit mensonwaardig bestaan zoals modder, ratten, luizen, dagenlange artilleriebeschietingen, verveling en eenzaamheid komen op een prachtige manier aan bod in de film. Regisseur Milestone laat de soldaten in de film de vraag stellen die bij veel mensen op de lippen zal branden: voor wie vechten we eigenlijk? En juist die moedeloosheid, die waanzin van oorlog komen erg sterk tot zijn recht in de film. Dat is vooral door het vakmanschap van de regisseur en de onverwoestbare kracht van zijn pacifistische boodschap En maakt dat dit zo'n sterke film is en blijft. Hierdoor is de film de moeder aller oorlogsfilms, een filmisch hoogtepunt dat zijn status van klassieker meer dan waard is.

Een realistische weergave van de grote oorlog waarin de zinloosheid en gruwel van het dagelijkse leven van frontsoldaten wordt weergegeven zonder te vervallen in sensationeel effectbejag. De vorm staat in functie van de boodschap. Het is een diep humaan portret van gewone jongens in buitengewone omstandigheden.

Ik vind het uitgangspunt van de film sowieso heel knap. Het feit dat men ervoor kiest om het leven van Duitse frontsoldaten weer te geven is toch geen evident gegeven als je kijkt wat er nadien nog allemaal geproduceerd is aan oorlogsfilms in Hollywood. Voor mij voelde het - zeker in het begin - vreemd aan om empathie op te bouwen met de Duitse jongens die strijden tegen Fransen en Britten. Als kijker wordt je zo verplaatst in een ander perspectief waarin je tot het besef komt dat de modale Duitse soldaat ook maar kanonnenvlees was dat werd opgeofferd voor strategische belangen. Het is dan ook een zeer maatschappijkritische film.

De film herinnert mij aan de verhalen van mijn grootouders die tijdens de bezetting tijdens WO II gedwongen waren om in hun huis Duitse soldaten te herbergen. Volgens de verhalen van mijn grootouders hadden die Duitsers helemaal geen zin om te strijden en zo ver van huis te zijn. Oorlog is dan ook een geval van grootschalige manipulatie.

Technisch gezien vind ik deze film formidabel gemaakt, wanneer ik het vergelijk met andere films van begin jaren '30. Regie en cinematografie zijn top. Het ontbreken van muziek tijdens de brute loopgravengevechten draagt bij aan een soort documentair karakter van de film. Prima acteerprestaties en een sterk script. Het stoort me niet dat sommige dialogen of monologen wat theatraal overkomen, geeft een poëtisch tintje aan het geheel.

Het einde van de film is werkelijk onvergetelijk.

Deze film zou wat mij betreft door elke achttienjarige bekeken moeten worden.

Wellicht samen met Kubricks Paths of Glory (1957) het beste over de Eerste Wereldoorlog wat de filmwereld op dit vlak te bieden heeft. Er zijn er weinig of geen die aan deze twee films kunnen tippen al is het arsenaal ook niet zo groot als je de vergelijking maakt met de Tweede Wereldoorlog of zelfs Vietnam. Gebaseerd op de roman Im Westen nichts Neues van Erich Maria Remarque, toch ook één van het beste dat de WOI-literatuur samen met Le feu (Barbusse), In Stahlgewittern (Jünger) of Goodbye To All That (Graves) gepubliceerd (om er maar een paar te noemen) heeft.

Zowel het boek als de film was om het op zijn zachtst te zeggen een “not go” onder nazibewind. De soldaten, de Duitse in dit geval, waren helemaal niet de helden van het verhaal en de oorlog was niet zo geromantiseerd zoals deze werd beschreven door Remarque of Milestone. Deze anti-oorlogsfilm, gedraaid uit Duits standpunt, is quasi uniek te noemen en is enorm accuraat en plichtsgetrouw verfilmd. De soldaten krijgen een menselijk onschuldig gezicht. Iedereen is slachtoffer van deze bloederige allesvernietigende oorlog, of je nu vriend of vijand bent. Zo goed als alles komt aan bod: het patriottisme en het enthousiasme in het begin van de film, de honger en koude in de loopgraven, het lange wachten, het ongedierte (ratten en luizen), de oorverdovende knallen die je werkelijk gek maken, de vriendschappen, de medische zorg en ga zo maar door. Alleen de prostitutie die welig tierde achter de loopgraven is in die tijd wijselijk weggelaten (buiten wat geflirt) Paths of glory focust zich iets meer op de loopgraven en pelotonexecuties, maar deze film is breder.

Ondanks de gruwel en het mooie, maar intrieste einde heeft Milestone er wat luchtigheid en humor proberen instoppen (waardoor ook de theatrale acteerprestaties wat meer opvallen). Hij is hier zeker in geslaagd. Technisch ook een erg knappe prestatie om het met de middelen van die tijd te doen. Een standaardreferentie voor elk later werk over WOI dat wellicht niet snel overtroffen zal worden, ook niet door Mendes’ 1917 (2019) dat binnenkort verschijnt.

Anti oorlogsfilm, naar het boek van de bekende schrijver, vaker gelezen dan ik me herinneren kan, die vooral door zijn vertelwijze voornamelijk in het begin, en een soort overacting en brave dialogen, best wel aanstekelijk werkt en veel charme heeft. Daarnaast is de film voor die tijd filmisch ook best knap gemaakt.

Een beeld als zo vaak wordt geschapen van dappere strijders en heroïsch de oorlog in gaan, een leraar die geen weet van de werkelijkheid heeft maar ze wel ophitst. De gebeurtenissen rond Himmelstosch zijn iedere kijker en lezer bekend en deze acteur zet dat personage ook weer voortreffelijk neer. Daarna vallen de best wel grote scenes op zoals de aankomst per trein die meteen al een grote setting vormt met explosies in de verte, een straat vol ruïnes, talloze figuranten en de nodige ruiters en karren. Voor die tijd op zich al een erg knappe scene. Maar de oorlogsscenes laten ook weinig aan de verbeelding over en ik vraag me af wat die bij het publiek los maakten in 1930. Vooral de Fransen die zich met man tot man gevechten op de Duitse loopgraaf storten vind ik een ingenieuze en overtuigende scene. Sowieso ziet de aanval en tegenaanval, het typerende landje pik van die tijd zonder enige winst, er goed uit en brengt zeker zijn boodschap. De gevechtsscéne op het kerkhof vind ik ook bijzonder krachtig en overtuigend, een gebeurtenissen die ook in het boek voorbij komt maar in de versie van '79 meen ik ontbreekt.

De boodschap van het boek en film wordt in die zin vrij ondubbelzinnig gebracht, de mannen zijn kanonnenvlees, het offer leidt tot niets en het lijden staat in geen verhouding tot wat dan ook. Verlies van jeugd en onschuld, een generatie in de bloei verwoest en dat terwijl de oude mannetjes in de kroeg, net als de generaals waarschijnlijk, op een kaart met kopjes zitten te schuiven als waren het denkbeeldige legers. Voor de realiteit hebben ze geen oren, net als de leraar, interessant moment hoe de jonge man vol idealen en bravoure verworden is tot een sombere realist en daar even zijn zegje over komt doen. Een tragische einde volgt uiteraard met een wanhopige en futiele boodschap om af te sluiten met twee prachtige beelden door elkaar, een eindeloos veld met kruisen en daardoor heen de troep marcherende mannen die we volgden. Gewoonweg beklijvend.

Een document van jewelste, prima gestalte gegeven aan de karakters en vooral met de grootse oorlogsscenes een productie die zijn weerga niet kende en wat mij betreft overtuigd de film nog steeds. Mooie filmposter trouwens.

Deze klassieker stelde mij behoorlijk teleur. De actiescènes zijn, zeker voor die tijd, overtuigend. Dat kon ik van de rest van de film niet zeggen. Het acteerwerk is niet al te best en het ontbreekt aan interessante personages of verhaallijnen. Ik kreeg trouwens ook maar zelden het gevoel dat ik naar Duitsers aan het kijken was. De boodschap van de film is al best snel duidelijk en er was verder weinig wat ervoor zorgde dat ik als kijker echt mijn aandacht erbij kon houden. Ik had het daarom al best snel gezien en dan is een speelduur van meer dan twee uur best lang. Deze film kon mij nergens grijpen of overtuigen.

Na bijna 100 jaar nog steeds indrukwekkend, deze groots opgezette anti-oorlogsfilm over een groepje idealistische duitse scholieren die nietsvermoedend in de loopgravenhel van de Eerste Wereldoorlog terecht komen. Het akteerwerk laat hier en daar te wensen over, maar de film is zo meeslepend en visueel overweldigend dat je dit graag door de vingers ziet. Op technisch gebied ook een prestatie van jewelste, met knap geregisseerde aktiescenes en imposant camerawerk.

Wat een onwaarschijnlijk goede film is dit vergeleken met de andere films uit die tijd die ik de afgelopen tijd gezien heb, en net zo onwaarschijnlijk goed in vergelijking met de latere remakes uit 1979 en 2022. Production values waar een film van nu nog trots op zou mogen zijn, erg fijne editing, goede actie met (hoop ik dan toch) special effects - hoewel ze in die tijd niet zo moeilijk deden over een echte ontploffing op de set geloof ik. In vergelijking met veel andere films uit die tijd toch echt volstrekt op een ander plan, en niet eens alleen maar door de kracht van het onderliggende verhaal, het verhaal waar deze versie zich nog net iets strakker aan houdt dan de remakes.

En het is dan wel de oudste versie van de drie die er van dat beroemde verhaal van Remarque gemaakt zijn, maar overduidelijk ook de beste - de bekendere versie uit 1979 heeft dan wel een veel betere en sterkere cast met Borgnine, Pleasence en Richard Thomas, maar kan buiten de erg sterke introductie qua sfeer en production values toch eigenlijk niet tippen aan dit origineel, en de versie van 2022 is te specifiek ingezoomd op een paar onderdelen om echt een vergelijk te zijn. Wellicht dat van alle versies juist deze eerste er het beste in slaagt om de volstrekte waanzin van de oorlog uit te beelden, zoals Remarque dat in zijn boek zo moeiteloos met woorden voor elkaar kreeg.

En toch is de film van 95 jaar geleden, uit een tijd die niemand die ik ken meegemaakt heeft. Je zou je afvragen wat de filmwereld nog bijgeleerd heeft ondertussen.

Goede film, volgt het boek redelijk getrouw (voor zover ik me dat nog kan herinneren) en de film oogt heel wat jaren jonger dan uit welk jaar het is. Anderzijds voor de beleving anno nu toch wel iets minder dan pakweg de recentere versie van Netflix, ondanks de horror in beeld liet de film maar lieten ook de personages me toch wat koud wat voor de beleving weinig goeds deed. Ik ben wel heel soepel en geef nog een redelijke score. 3,5*.

Het grootste compliment dat ik deze film kan geven, is dat het er niet aan te zien is dat hij dateert van het jaar 1930. Het camerawerk is ontzettend knap met grootse scènes op het slagveld en beklemmende scènes in de loopgraven. Het ziet er bovendien allemaal ontzettend realistisch uit.

Het is ongetwijfeld ook een inspiratiebron geweest voor vele andere film. De waanzin en zinloosheid van oorlogen zijn al vaak een thema in films geweest, maar Lewis Milestone weet het hier wel erg goed in beeld te brengen. Vooral wanneer Paul even terugkeert naar huis tijdens zijn verlof en de jongens in zijn oude school ziet, wordt de zinloosheid erg sterk benadrukt.

Er wordt ook niet echt partij gekozen. Het helpt natuurlijk wel dat de Duitsers Engels praten, maar het zorgt wel voor een menselijk beeld van de jonge Duitsers die een geromantiseerd beeld werden voorgehouden van de oorlog. Hoewel de propagandascène van de leerkracht erg sterk is, had ik misschien de personages iets beter willen leren kennen voordat ze naar het front werden gestuurd. Nu kwamen ze bij mij iets te veel over als een stel willekeurige jongens. Enkel Paul leren we gaandeweg wat beter kennen. Die Brücke is een mooi voorbeeld waarbij de band die met de personages wordt opgebouwd een sterker effect heeft op de gebeurtenissen tijdens de oorlog.

Soit, All Quiet on the Western Front is een straffe anti-oorlogsfilm dat 95 jaar later nog altijd een visueel spektakel is.

4*

Met dit oorlogsdrama, naar de roman van Erich Maria Remarque, schetste Lewis Milestone een ontnuchterend beeld van de Eerste Wereldoorlog. Onder invloed van een patriottische toespraak van een leraar trekt een groep achttienjarigen naar het front voor een korte, glorierijke oorlog. Ter plekke wachten hun desillusies en de bikkelharde realiteit. Ze worden afgeblaft door oversten, lijden honger, en zien de oorlogsgruwelen. Eén van hen krijgt shellshock (een oorlogstrauma); een ander z'n been wordt geamputeerd.

Alles is opgenomen in Californië, maar de loopgraven met de zandzakjes zijn verrassend goed gereconstrueerd. Milestone gebruikte kranen om de camera mee te laten bewegen tijdens de actie (crane shots). De montage heeft een hoog tempo, met een vloeiende afwisseling tussen overzichts- en detailshots. Gruwelbeelden zijn een helm met een kogelgat en een losgerukte hand aan een prikkeldraad. In de slotscène is de hand van de regisseur te zien.

Op vlak van geluid werden nieuwe technieken aangewend. Het snerpende geluid van shrapnelgranaten die door de lucht vliegen en exploderen, werd toegevoegd tijdens de nasynchronisatie. In een dynamische stijl wordt de lelijke kant van oorlog getoond. In Nazi-Duitsland zou dit tot een verbod leiden, maar de invloed op andere regisseurs zou groot zijn.