Orlacs Hände (1924)

Zo, hehehhe ben ik mooi de eerste die hier een berichtje neerzet (en waarschijnlijk ook de enige die dit leest)

Nou, het verhaal staat er al. Dat is een goede omschrijving van het plot. Robert Wiene is natuurlijk bekend van Caligari, zijn expressionistisch meesterwerk. Orlacs Hande is de tweede film die ik van hem gezien heb. Deze is een stuk subtieler. Nog steeds gaat het hier om expressionisme maar dan wat minder hardcore!

Visueel gezien zijn de sets over het algemeen wat natuurlijker, geen geschilderde schaduwen en rare hoeken. Dat neemt niet weg dat de sets naarmate de spanning groter word lijken te vervormen. Er wordt veel gebruik gemaakt van gebrek aan ligt. Veel shot bestaan puur uit Conrad Veidt tegen een puur zwarte achtergrond. Hierdoor komen Conrad’s skills goed uit de verf. Het is een erg donkere film.

Hij zet Orlac goed neer als een zwaar getergde man die niet weet wat/wie hij nou moet geloven. Het 1 na belangrijkste personage wordt ook door Conrad gespeeld: zijn handen. Net als nosferatu hebben ze niet veel screentime, maar elke keer dat zijn handen geaccentueerd worden, zie je ze bijna als een apart karakter, errug netjes gedaan.

Het tempo ligt wat aan de trage kant: het duurt nogal voordat de film een beetje op gang komt. Daarnaast vond ik sommige scénes gewoon wat te lang duren tegen het einde van de film.

Net als Caligari kampt Orlac hände met nogal wat plotwendngen op het eind. Naar mijn idee iets te veel en iets te ongeloofwaardig. Jammer, want het nogal goedkope einde doet een beetje afbreuk aan hoe goed de rest van de film is….

Alvorens mijn mening over deze film te ventileren, twee zaken:

1) VanRippestein, bedankt voor je interessante review die me ertoe gebracht heeft om deze film aan te schaffen.

2) Ik heb de 112 minuten versie gezien, dus mijn commentaar is daarop gebaseerd.

Na afgelopen week mijn vingers verbrand te hebben aan Golem (1920), heb ik me vandaag meer dan aangenaam laten verrassen door Orlacs Hände. De grootste aantrekkingskracht van deze prent zit waarschijnlijk in het boeiende verhaal rond "cellular memory", het gegeven waarbij getransplanteerde lichaamsdelen het karakter van de donor in zich dragen. Als die donor dan een moordenaar is, durft dat wel eens voor nare gevolgen zorgen. Dit ideetje werd later overgedaan in Body Bags en The Eye, maar dan met een oog.

Het verbaast me overigens dat een film als Nosferatu gelauwerd wordt omwille van z'n visuele schoonheid, terwijl Orlacs Hände bij mijn weten nooit die status heeft bereikt. En dat terwijl deze film eigenlijk vele malen mooier is dan dat duffe vampierfilmpje. De eye-candy zit voornamelijk in de sterke contrasten en de goed uitgedachte composities. De decors zijn erg minimalistisch en strak - heel wat anders dan de kunstzinnige decors in Das Cabinet des Dr. Caligari (zelfde regisseur nochtans) - en zorgen voor een naargeestig sfeertje, voornamelijk naar de ontknoping toe wanneer er op verschillende locaties gefilmd wordt.

Ik heb verder geen flauw benul van hoe het met de originele filmscore zit, maar ik heb de HD-transfer bekeken met muziek van Paul Mercer. En die was prachtig! Aanvankelijk heel ingetogen en minder "aanwezig" dan in andere films uit hetzelfde tijdperk, maar gaandeweg grimmiger en duisterder. Knap ook hoe van de eerste tot en met de laatste minuut elke klank naadloos aansluit bij wat er zich in beeld afspeelt.

Ik moet er trouwens aan toevoegen dat ik de slimme ontknoping helemaal niet had zien aankomen. Dat terwijl er in het laatste halfuur toch tips in die richting gegeven werden. Maar ik heb me dus laten verrassen en dat heeft vast en zeker bijgedragen aan mijn meer dan positieve kijkervaring. Enige minpuntje is misschien dat het lange middenstuk veel inspanningen van de kijker vraagt om bij de les te blijven. Saai kan je Orlacs Hände bezwaarlijk noemen, maar je merkt toch dat een compleet gebrek aan dialoog een fikse aanpassing vraagt van de kijker. Desalniettemin vind ik dit een echt juweeltje uit de spreekwoordelijke oude doos. Op naar m'n de derde film van Robert Wiene.

En eh, heb jij nog van die schitterende tips VanRippestein?

"I knew it, I felt it... that these hands were driving me-- to crime..." - Paul Orlac

Vier jaar na het expressionistische meesterwerk Das Cabinet des Dr. Caligari (1920) komen regisseur Paul Wiene en acteur Conrad Veidt weer samen voor Orlacs Hände, over een pianist die zijn handen in een auto-ongeluk verliest en met een chirurgische ingreep de handen van een geëxecuteerde moordenaar 'getransplanteerd' krijgt. Steeds meer komt hij erachter dat hij weinig controle heeft over het kwaad dat in de handen lijkt te huizen...

Orlacs Hände is duidelijk minder expressionistisch dan Caligari, hoewel de invloeden nog steeds duidelijk te zien zijn in belichting, focus, decor en het bijzonder effectieve acteren van Veidt, wiens innerlijke stijd in zijn lichamelijke samentrekkingen en verwrongen mimiek wordt verbeeldt. De 108 minuten durende versie die ik zag, is vrij langzaam (de remake Mad Love (1935) met Peter Lorre van 11 jaar later duurt slechts 68 minuten volgens MM), maar wat mij betreft een onderbelicht pareltje van de stomme films uit de Weimar periode. Ik kan wel beargumenteren waarom Nosferatu zoveel bekender geworden is, maar of hij persé veel beter is durf ook ik wel te betwijfelen.

Ik heb de door de Murnau Stiftung gerestaureerde kopie gezien met de score van Paul Mercer. Heel atmosferisch, en zeer toepasselijk. Wie enigszins bekend is met de stille film en niet direct door een wat langzamer tempo wordt afgeschrokken, kan ik Orlacs Hände van harte aanbevelen. Dat aantal stemmen op MovieMeter en IMDb is beschamend. Costa heeft meer stemmen. En dit valt onder zowel Kunst- als filmgeschiedenis.

4*

P.s. en bedankt voor het duwtje alexspyforever

Orlacs Hände stond al een tijdje op de planning, maar bij dit soort trage stomme films duurt het vaak toch wat langer tot ik me er toe weet te zetten. Vanochtend was het zover, en hoewel het inderdaad een film bleek die het beste overdag met een goeie bak koffie gekeken kon worden, beviel het verder gewoon goed. Het eerste wat opvalt is hoe fraai alles in beeld is gebracht. Het is niet zo experimenteel en surrealistisch alle Caligari, maar fijne licht- en schaduwspelen maken het een plezierige kijkbeurt. Conrad Veidt zet een sterke Orlac neer, een gepijnigde man die de wanhoop nabij is een eigenlijk niets meer zeker weet, en dat ook uitgebreid in zijn uitdrukkingen, houding en uiteraard zijn handen laat zien. Het is ook een leuk verhaal met een leuke twist aan het einde al zal ik daar niet verder over uitweiden. Van enige traagheid kan je Orlacs Hände wel betichten, maar zo uitzonderlijk is dat niet voor films uit die tijd - misschien had ik toch beter voor de kortere versie moeten gaan. Fijn filmpje dat zich zeker kan meten met de klassiekers uit die periode (Caligari, Faust, Der Golem, Nosferatu, dat werk) en wat mij betreft een groter publiek verdient.

Een zeer mooie en atmosferische laat- expressionisme van regisseur Robert Wiene. Met het verhaal naar een boek van Maurice Renard was ik al bekent aangezien ik de "remake" Mad Love (1935) had gezien. Echter blijft heet een sterk verhaal en in deze film is het ook weer sfeervol gebracht. Dat verhaal mixt transplantatie en psychologie vrolijk door elkaar. En transplantatie is ook sinds die tijd een dankbaar thema in horrorfilms gebleven. Verder valt op dat de decors niet uitgesproken expressionistisch zijn en een groot deel van de film in het donker gehuld is. Toch zijn de decors erg interessant en levert dat donkere een belangrijke bijdrage aan de sfeer van de film. Verder komen heel wat andere mooie en interessante beelden in de film voor. Traag is het misschien nu wel te noemen maar dat neemt niet weg dat dit een prachtige parel van de filmgeschiedenis is! En hier op MM eigenlijk veel te weinig stemmen heeft.

Een zeer getalenteerde pianist verminkt zijn handen in een ongeluk. De doctoreren weten zijn handen te herstellen met hulp van transplantaten van een geëxecuteerde moordenaar. De pianist voelt dat de handen hem willen aanzetten tot moord.

Orlacs Hände is qua camerawerk misschien een stuk minder expressionistisch als Wiene's eerdere Das Cabinet des Dr. Caligari, maar qua thematiek en acteerwerk sluit het allemaal naadloos bij de stroming aan. Conrad Veidt speelde op een leuke manier de kwelling die hij onderging door de moordadige handen. Compleet met dikke bloedvaten op zijn hoofd en in zijn handen.

Uiteindelijk is het vooral een film over suggestie. De pianist maakt zijn kwelling door omdat hij denkt dat zijn handen van een moordenaar zijn, maar uiteindelijk blijkt dat dat helemaal niet zo is. Al die tijd liep hij zichzelf dus wijs te maken dat de handen van de moordenaar invloed op hem hebben.

Al met al weer een interessante Duitse stomme film. Wat ik persoonlijk jammer vond was dat bij mijn versie geen pianomuziek onder de piano-scènes had. Dat was toch een stuk sterker geweest denk ik.

Dokter zegt "Hersenen bevelen de handen", maar dat valt enigszins anders uit, zodat we een verhaal te verwerken krijgen dat sterke gelijkenissen vindt in andere titels, hiervoren al geciteerd en vergeleken.

Niettemin boeiend gebracht, deze "stille", niet al te zwaar inzake sfeer, decors, belichting enz maar onvermijdelijk met de kenmerken van de tijd zoals zeer expressief acteren en daardoor een matige progressie. Blijft interessant om er af en toe zo ééntje mee te pikken. Werkt best verruimend.

Een strak begin met indrukwekkend veel aandacht voor het onderzoek op de plek van de botsing, met mooie shots van de geruïneerde treinen en de naweeën van de treinramp, alles in een rustig maar nergens traag verteltempo. Verrassend dat de hoofdpersoon hier nog vóórdat hij een misdaad heeft gepleegd al te weten komt dat hij de handen van een moordenaar heeft gekregen (terwijl je in een moderne variant zou verwachten dat hij wakker wordt met bloed aan zijn handen zonder te weten hoe dat daar is gekomen), en met een prachtig moment wanneer Orlacs oude trouwring niet meer om zijn nieuwe ringvinger past. Ook indrukwekkend hoe hij reageert wanneer hij voor het eerst zijn nieuwe handen ziet – de lange dunne vingers doen je echt geloven dat je daar niet zijn oorspronkelijke eigen handen ziet (terwijl het natuurlijk wel die van Veidt zelf zijn). Maar op dat moment zijn we al geconfronteerd met het volgens mij zelfs voor die tijd al vrij extreme overacteren van Alexandra Sorina als Orlacs vrouw Yvonne wanneer zij het nieuws over zijn handen verneemt (terwijl de dokter er juist zo onderkoeld bijstaat), en wanneer Orlac doorkrijgt wiens handen hij nu heeft gaat ook Veidt steeds meer over de schreef. Jammer, normaal heb ik niet zo'n problemen met het in zwijgende film zo gangbare overacteren, en ik kan er wel inkomen dat dat in die tijd noodzakelijk werd geacht om de kijker bij gebrek aan dialoog uit te leggen wat er in een personage omgaat, maar het spel van de beide echtelieden in deze film gaat voor mij een beetje te ver. En dat is jammer, want het gegeven is en blijft fascinerend, Conrad Veidt is in de loop der jaren (en films) wel een beetje een held van mij geworden, en de belichting en de cameravoering zijn sfeervol.

Als je moeite hebt met het theatrale acteren in silents, dan kun je je hier beter verre van houden , want deze heeft het in het kwadraat. Het past wel bij de hoofdrol, daar niet van, maar subtiel is Veidt echt niet. Ik vraag me trouwens ook af of dit de eerste film was met een plottwist (of eigenlijk twee)

Hoewel ik Nosferatu toch nipt verkies boven deze film zijn de mininmalistische decors wel om te smullen. De wandelingen over straat, de spelonken in het huis van vader of de kroeg waar af wordt gesproken de man die zegt Vasseur te zijn mede door het spel met licht en donker ziet het er fraai uit. Ook de beelden in het begin van de gevolgen van het treinongeval zijn best stevig voor 1924 en laten voor mijn gevoel zien dat dit zeker geen low budgetfilm was.

Voordeel van dat de afgelopen dagen drie zwijgende films op MUBI zag is dat ik mijn moeite om me daar toe te zetten weer even kwijt ben, denk dat ik de komende tijd nog het een en ander uit eigen collectie ga bekijken.

Bijna 100 jaar geleden deze silent waar ik eerlijk gezegd niet op springen sta om deze te zien. Dankzij de horrorchallenge maak je ook tijd voor dit soort films en geef je ze een kans. Geduldig moet je zijn, maar eigenlijk is het verhaal best te pruimen. Er zit zelfs een plottwist in deze film waarbij je een afperser en een moordenaar hebt. Of is het toch nog anders gezien er nog een plottwist volgt. De decors zoals de donkere steegjes, het huis van vader en de kroeg zien er wel goed uit voor die tijd. Ook het treinongeluk in begin van de film wordt op een enerverende manier weergegeven. Maar de sterkste troefkaart van de film is de opvallende sound die de film een donkere, duistere sfeer geeft. 6/10

Een silent horror opgesmukt met een bombastische soms creepy sound, in de context van de tijd van toen weliswaar. Dat geldt evenzeer voor de horror, want die is erg braaf. Eng of griezelig wordt het vrijwel nooit met deze eeuwling. Of toch één keertje, daar tijdens de nachtmerrie van Orlac.

Leuk plotje wel, zeker van genoten, mooi in opbouw. Beetje theatraal, dat wel, maar dat is de charme van de tijd. Ik had uiteindelijk wel een ander plotverloop voor ogen. Een Orlac die ongecontroleerd aan het moorden slaat. Hij houdt het op eentje, en zelfs die ging niet door gezien de twist op het einde.

Interessant is wel de kwelling die hij doorstaat met zijn vervloekte handen met vervormd handschrift en twee linkse pianohanden. Knap, maar als horror erg light, al heeft de suggestie wel iets.