Sink the Bismarck! (1960)

Ik hoop dat ze ooit nog eens een film maken over de "Bismarck" en dan hoofdzakelijk vanuit Duits oogpunt. Het moet echt een hel zijn geweest op de Bismarck nadat ze bestookt werden door de Engelse marine en niet meer konden manoeuvreren.

Deze film was best aardig en ook wel boeiend maar omdat hij zo oud komt het allemaal niet echt goed tot zijn recht. Bovendien is deze film gemaakt vanuit Engelse oogpunt en laat men niet zien hoe het er op de Bismarck toe ging.

Zeeslag die switcht tussen bord en water en zo nu en dan inzoomt op enkele personages. Al moet het het daar niet van hebben. De gedisciplineerde debutant Shepard gaat nog wel, maar wat persoonlijke zaken hadden net zo goed achterwege kunnen worden gelaten en de portrettering van admiraal Lütjens is niet al te subtiel. Ook niet erg accuraat, maar goed..

Het blijven uiteindelijk niet al te hinderlijke zijweggetjes. Zodra de focus ligt op de jacht op en confrontatie met de Bismarck draait het op volle toeren. Beetje jammer dat het achter de tafel nooit helemaal wanhopig wordt, maar interessant is het wel en het geweld op zee en in de lucht ziet er nog best aardig uit. Het slot kent ook wat grimmige trekjes. Goed te doen.

Ouderwetse oorlogsfilm en dat betekent dus dat we voornamelijk op het headoffice van de marine zitten.

Scheepsgevechten zien er overigens behoorlijk cool uit, al kunnen we wel duidelijk de archiefbeelden eruit halen.

Grootste manco's zijn dat de hoofdpersonen wat oppervlakkig blijven en er niet echter een lekker plot in zit en dat er ook wel een heleboel van dit soort WO2-episoden verfilmd zijn.

Best genietbaar nog als matineefilm.

Inleiding in de historie van de Bismarck.

De keuze om het verhaal te vertellen vanuit het gezichtspunt van de Engelse vlootleiding pakt best aardig uit, en geeft een behoorlijk inzicht in de toch wat complexe serie gebeurtenissen die tot de ondergang van wat wellicht het sterkste slagschip ooit was zouden gaan leiden. Toch ontbreken er ook zaken - wellicht vooral doordat de Duitse blik op de zaak ontbreekt. En buiten dat, de Duitsers worden überhaupt wat karikaturaal neergezet en spreken Engels met een Duits accent - behalve wat woorden als 'Hilfe' of 'Sanitater'. En die ene acteur die per ongeluk even een Frans accent gebruikt. Foutje.

De beelden van de zeegevechten zien er dan weer verrassend goed uit. Wel te zien dat er met miniaturen gewerkt is, maar storend wordt dat niet - en er is ook genoeg origineel beeldmateriaal gebruikt, en nieuw materiaal van details van vergelijkbare schepen. Dat geeft toch wel iets van een indruk van hoe het op zo'n slagschip toeging.

Het verhaal van de Bismarck is ondertussen in talloze documentaires beter verteld. Ook wel slechter overigens. Deze film voegt daar nu niet meer zoveel aan toe - niet meer dan een eerste inleiding die wellicht aanzet om meer informatie op te gaan zoeken. Maar even teruggedacht in de historie, voor de Engelsen was dit stukje geschiedenis in 1960 natuurlijk nog steeds heel interessant. En daarbij moet ook niet onderschat worden wat de impact van het vernietigen van Bismarck voor de oorlog geweest is - had dit schip ongeremd een jaartje of wat kunnen huishouden op de Atlantische Oceaan, dan was het verloop van de tweede wereldoorlog bepaald anders geweest. Maar in plaats daarvan ontwikkelde zich een soort voorbode van de Koude Oorlog, waarbij het inzetten van dit soort aanvalswapens een te hoge prijs kende - en ze dus vooral een rol gingen spelen in een wederzijdse patstelling.

Een film die mij ooit eens heel erg tegenviel 15 jaar terug of zo, omdat ik gehoopt had op een veel beter beeld van de doodsstrijd de laatste twee uren van de Bismarck, maar dat viel toch even een beetje tegen. Desondanks wel een onderwerp wat me altijd enorm geboeid heeft, net als in het geval de Titanic, aangewakkerd door een documentaire over Robert Ballard en diens speurtocht naar het wrak. Het schip, verhaal, jacht, angst in Engeland en doodsstrijd van bijna mythische proporties.

Wat als eerste opvalt is de historische correctheid van de veel gebeurtenissen en hoe ze gebracht worden. Het benoemen van de technici op de Prince of Wales omdat het schip nog maar enkele weken in de vaart was en verre van gevechtsklaar, tot het bloed dat door de spreekbuis komt na de treffer op de commandopost. Maar ook de signalering aan de Noorse kust van de schepen, de foto van de Spitfire in het Kattegat tot de luchtaanval die daar geprobeerd wordt. Verder is de film, aangezien ik er zoveel van gelezen heb, een feest der herkenning met al die schepen en personen, van een cruciale rol tot een bijrol, alles en iedereen komt voorbij van de torpedojagers van Vianen tot de ongelukkige aanval op de Sheffield. En op zich voor een film uit '60 best heel aardig gebracht en prima gewerkt met modelschepen. De kenmerkende manier waarop de Hood zonk komt niet uit de verf, hier explodeert de schuit domweg, terwijl in werkelijkheid het schip door een treffer in een munitiemagazijn letterlijk in tweeën brak waarbij het schip vanaf midschips tot de boeg diagonaal in de lucht ging staan net als de Titanic. Slechts drie van de veertienhonderd man overlevende deze tragedie die hard aankwam bij The Royal Navy. De Hood was verre van een modern schip maar wel de eyecatcher en een soort nationale trots. De verschillende aanvallen van de 'boodschappennetjes' zoals de Swordfish gekscherend genoemd werden wordt goed gebracht net als de verschillende treffers die niets uitrichten tot die ene fatale. Of de schade nu inderdaad zo onherstelbaar was of vooral Lutjens een heldendood zocht zullen we nooit weten, er zijn in ieder geval tal van theorieën dat het schip best met de schroeven had kunnen manoeuvreren of met de deur van de vliegtuighangar als provisorisch roer had kunnen ontsnappen. Realiteit of fabel, fatalisme of falen, of domweg een onomkeerbare situatie, we zullen het nooit weten.

Helemaal niets op aan te merken? Oh jawel hoor. De voice over die de specs van het schip opdreunt vergist zich toch behoorlijk bij de hoofdbewapening, niet 8 stuks van 42 cm, maar 8 stuks van 38 cm is het correcte kaliber. Daarnaast mis ik toch die dramatische en kenmerkende ondergang van de Hood, de zogenaamde destroyer die na de nachtelijke torpedoaanval opgeblazen wordt bestond gewoon weg niet, om laatste de eindstrijd van de Bismarck aan te halen. Eenmaal ingehaald door de Rodney, King George V, Prince of Wales, Norfolk en later Dorsetshire ontstond er een gevecht dat bijna twee uren geduurd heeft, soms van zo dichtbij dat er van een invalshoek niet meer sprake was. De lengte van die eindstrijd, of de benadrukking, mis ik eigenlijk wel een beetje. Gaat wel erg vlot, om als laatste aan te halen dat er in de film sprake is van een treffer op de commandopost met de dood van admiraal Lutjens en of commandantLindemann tot gevolg. Toch werd door verschillende Duitse matrozen en officieren Lindemann voor toren A gezien toen het schip begon te zinken waar hij een saluut uitbrengend met zijn schip ten onderging.

Niet te zwaartillend aan het missen van een bepaalde nadruk of bepaalde incorrectheid staat er een prima oorlogsfilm. Een film over gevechten tussen oppervlakte schepen, een genre waar eigenlijk vrij weinig van zijn. De nostalgische zwart\wit beelden doen het goed en de schepen en gevechten kunnen prima door de bocht. Een hele aardige en best wel treffende film.

Prima oorlogsfilm over de race tegen de klok om het beruchte duitse oorlogsschip de Bismarck ten tijde van WOII tot zinken te brengen. Het grootste gedeelte van de film speelt zich af in het engelse hoofdkwartier, waar hoofdrolspeler Kenneth More verwoede pogingen doet om de strategie van de kapitein van het machtige schip te doorgronden. Deze scenes zijn boeiend en dynamisch genoeg, maar het kan geen kwaad dat we tevens de aktie op zee van dichtbij volgen. Spektakel genoeg in ieder geval, met aktiescenes en special effects die er overwegend nog prima mee door kunnen. De spanning wordt daarnaast knap opgebouwd.

De trots van de Duitse marine, de 'Bismarck'. Een staaltje knap werk waarbij de Duitsers lieten zien dat ze zich niet aan trokken van 'Het verdrag van Washington', waarin was bepaald, dat de limiet van de slagschepen 35.000 ton mocht zijn.

De 'Bismarck' bleek volgeladen ruim 51.000 ton te wegen. Voor dit slagschip hadden de Nazi's al de 'Scharnhorst' en de 'Gneisenau'.

Ruim 2 jaar na in het water te zijn gelaten en ruim 8 jaar na ontwerp voer de 'Bismarck' uit en was voor de geallieerden een gevaarlijk varend object geworden.

Dit zie je ook goed terug in deze film, de boot wordt continue gevolgd door de Engelsen en is 'heer en meester' op de wateren.

Toch ging het mis. En waarom? Omdat een Duitser in die tijd zichzelf nooit ten schande wilde stellen!

Ook deze Admiraal Lütjens die meevoer, overrulede de kapitein en wenste na enige schade niet terug te keren zoals een Engelsman waarschijnlijk had gedaan. Nee, hij vond het prachtig dat de Fuhrer zelve, hem tijdens deze reis telegrammen stuurde dat heel Duitsland trots op hen was en dat hij meende dat ze de schakel in de oorlog waren.

'Doorvaren naar Brest' was zijn commando.

Het begon zo goed, eerst schoten ze de 'Hood', een Engels slagschip (48.360 ton) en trots van de Engelse marine uit het water. Het dramatische nieuws over de ondergang van de 'Hood' veroorzaakte een schok in Groot-Brittannië. De Britten hadden alles verwacht, maar de vernietiging van de 'Hood', hun machtigste en grootste slagkruiser, het symbool van de Britse suprematie over de wereldzeeën, waarvan zelfs het uitspreken van de naam de Duitsers angst inboezemde, werd niet voor mogelijk gehouden.

Vervolgens werd de 'Prince of Wales' door de 'Bismarck' geraakt en enkele malen door de 'Prinz Eugen' die met de 'Bismarck' meevoer. De 'Prince of Wales' moest daardoor de strijd staken en dat sterkte Admiraal Lütjens in zijn gedachte dat de 'Bismarck' onoverwinnelijk was.

Toch was de rol van de 'Prince of Wales' nog niet uitgespeeld want d.m.v. lange afstandsradar bleef hij de 'Bismarck' schaduwen. Er kwamen uiteindelijk steeds meer schepen in de achtervolging en ook vanuit Gibraltar kwamen 3 schepen hen helpen.

De 'Bismarck' bleek toch niet gemakkelijk te pakken, want na koerswijziging (in de film zigzag manoeuvres) was deze opeens verdwenen. Iets daarvoor was de 'Prinz Eugen' uit beeld verdwenen zodat de Engelsen meer dan 2 dagen hebben gezocht naar het op een na grootste slagschip van de Duitsers. (er was nog een groter slagschip: 'Tirpitz' maar deze is niet zo bekend als de 'Bismarck' vanwege de lange tijd van het zinken van de 'Bismarck')

Doordat de Duitse admiraal radioberichten naar het thuisfront stuurde, vonden de Engelsen de Duitsers terug. En toen kwamen de vliegtuigen van het vliegdekschip 'Ark Royal' in actie.

De 'Swordfish'-vliegtuigen van de 'Ark Royal' hebben torpedo's losgelaten en daarbij ontstond eerst weinig schade. Toch was er een torpedo die uiteindelijk het roer heeft geraakt en daarom zorgde dat de 'Bismarck' niet meer kon varen zoals men wilde. Dit betekende dan uiteindelijk ook het einde van dit trotse schip!

Ik heb gelezen dat de Duitsers zelf ook een handje hebben geholpen door explosieven in het schip te laten exploderen. Dit is bevestigd na onderzoek van de ontdekker van de 'Bismarck', de Amerikaanse diepzeeonderzoeker dr. Robert Ballard.

En dan de film, deze is echt prachtig als je houdt van een "kat en muisspel" op zee tussen 2 partijen.

De besluitvorming op het centrale commando op vaste wal, de berichtgevingen heen en weer, de schermutselingen tussen de schepen en de interactie van vliegtuigen.

De set is erg realistisch, het verhaal is waargebeurd met her en der enige aanpassingen, het decor wat men gebruikt is geschiedkundig goed nagebootst, ik heb de slagschepen, de 'Swordfish'-vliegtuigen en andere gebruikt materiaal goed bekeken en met foto's vergeleken en ook de geschiedenis van de 'Bismarck' gelezen en ik moet toegeven, het is klasse wat men geleverd heeft.

Ook de acteurs hebben echt hun werk serieus genomen net als de regisseur Lewis Gilbert. Bekend van 3 'Bond films'.

Een kleine 8.