Grizzly Man (2005)

Een wat excentrieke zonderling die enerzijds het hart op de juiste plaats lijkt te hebben en anderzijds wat narcistisch uit de hoek kan komen, gaat ieder jaar een paar maanden met de beren in Alaska doorbrengen om ze te bestuderen en te 'redden'. Een recipe for disaster en dat is dan ook exact wat gebeurt, zo blijkt al uit het begin van de documentaire, op curieuze wijze ingesproken door Herzog met z'n dikke accent, die constant inzoomt op de filmmaker Treadwell.

Het is een aardig portret geworden, al vond ik het érg jammer dat de rol van de jongedame niet uit de verf kwam door gebrek aan medewerking van de familie. Enkele beer-scenes zijn om van te smullen, en dat geldt al helemaal voor de vosjes (ik wil er ook één!).

Weinig boeiende docu over een behoorlijke idioot die wel erg gek op aandacht is, die tussen de beren in het wild leefde. Wat op den duur niet al te goed af liep, maar dat deel negeert de docu dan weer vreemd genoeg. Op zich aardige beelden, maar doe mij maar gewoon de natuurbeelden van BBC series. Verder heeft dit weinig om het lijf. Langdradig, een niet boeiend hoofdpersoon en een hoop van zijn acties zijn nog dom ook. Voor zijn veiligheid, maar hij verpest ook de balans van de natuur.

2*

Opvallend hoe veel mensen hier lijken te denken een natuurdocumentaire te krijgen. Of een heldenverhaal. Dat is het niet en is ook nooit zo bedoeld. Dit is vooral een portret van Timothy Treadwell. Een van de dingen die deze film beter maakt dat het enigszins verwante Into The Wild is voor mij dat deze film een vat vol tegenstrijdigheden laat zien en er niet een benadrukt. Into the Wild slaat gigantisch door naar een soort verering.

Treadwell was uniek. Een stadsjongetje dat dertien zomers lang tussen Grizzly's overleeft (ik was binnen een dag dood geweest) en ook vol kinderlijk enthousiasme en passie. Maar ook theatraal, op het kinderlijke af en nogal overtuigd van zijn eigen gelijk, terwijl daar heel veel op af te dingen valt. Een narcist is het ook en de film suggereert dat hij dat in toenemende mate werd. Met het prettig ongepolijste Herzog-randje. En die werd ongetwijfeld tot de man aangetrokken omdat ze wat eigenschappen delen.

Mooie documentaire die meer draait over de figuur van Timothy Treadwell dan over de beren. De beren nemen natuurlijk een prominente plaats in, maar het is toch eerder Timothy die de show steelt. In verschillende scènes en conversaties heb je toch de indruk dat hij kampt met psychische problemen. Het lijkt een naïeve idealist, ecologist die een broertje dood heeft aan het samenleven in een menselijke maatschappij waar hij niet begrepen wordt.

Er zijn toch diverse scènes die de wenkbrauwen doen fronzen. Hoe hij op zijn eigen wijze denkt over homo’s en vrouwen bijvoorbeeld, uiterst positief weliswaar, maar nogal eenvoudig en met een kinderlijke logica. Hoe hij ook van wal steekt tegen de parkrangers alsof het de grootste vijanden waren … Hoe hij omging met de vossen, hommels en de beren …

Hij leek wel gek en leek in zijn omgang niet op andere avonturiers als McCandless van Into the wild. Bijzonder figuur. Maar laat ons ook de mooie sterke beelden van de beren en het ongerepte Alaska niet vergeten dat het de moeite maakt om deze documentaire te aanzien.

Docu waar ik erg geïnteresseerd voor ging zitten om te ontdekken dat ik deze al eerder had gezien. Gelukkig deed dit geen afbreuk en heb ik het geheel met plezier opnieuw tot me genomen. Herzog levert zondermeer een kundige docu waarop het eigenlijk vooral gissen en speculeren blijft over het karakter Treadwell en zijn daden.

Herzog weet in eerste instantie de essentie van wat Treadwell uitstraalt en toont goed onder woorden te brengen, namelijk de extase die deze man voelt en uitstraalt door zo met deze dieren bezig te zijn en over een innerlijke beroering, iets dat door een 'normaal' mens niet bevat of begrepen kan worden. Is het fout wat Treadwell doet? Is iets wat wij gevaarlijk vinden fout? Het verhaal van de helicopterpiloot is daar in exemplarisch die Tim eigenlijk wegzet als een gestoorde. Maar daar is de kous nog altijd niet mee af wat mij betreft, want iets dat je niet begrijpt, of in kunt leven, hoeft niet perse fout of verkeerd te zijn.

De inzet die Treadwell toont is bewonderenswaardig. Bijzonder en bizar vind ik eigenlijk al zijn kunde en wetenschap, zoals bijvoorbeeld het 'I stand my ground' principe. Waar haalt hij deze kennis weg of is dat proefondervindelijk? Prachtig zijn de natuurbeelden, de beren en vooral de vosjes die toch wel aangeven dat de man iets bijzonders had in zijn omgang met dieren. Ontstellend, en hetgeen waarom Treadwell nu juist actie voerde, zien we dan weer terug in de beer die de moordenaar zou zijn. Niet alleen is hij dood en zijn de darmen en maag uit het lijf gehaald maar het karkas is ook nog eens verminkt met een poot en de kop eraf. Een dier dood tenminste nog om te overleven, om te eten, de mens dood voor plezier en verminkt zonder reden. Het onderstreept maar weer eens het verschil tussen mens en dier.

Treadwell blijft verbazen en niet in de laatste plaats met zijn soms kinderlijke overkomen en manier van praten. Het zijn toch de momenten dat je je af zou kunnen vragen of de man wel goed snik is en tussendoor sluimert toch het vermoeden dat er iets anders speelt. Dat de passie met de beren toch een heimelijke vlucht is voor iets anders. Is het een vlucht van mensen? Zijn het trust issues? Geen doel in het leven hebben? Afwijzing? Halverwege volgt een lichte omslag qua toon wat de film betreft. Herzog keert zich in woord tegen Treadwell, er is een bruut gevecht tussen twee beren, het moment met de gerluidstape is net geweest, de muziek wordt onheilspellend en Treadwell komt manisch over op bepaalde momenten. Ronduit intrigerend is overigens die net benoemde scene waar Herzog naar het geluidsfragment zit te luisteren van 'het moment' en vervolgens het advies geeft deze te vernietigen. Je zou je toch bijna afvragen hoe het geklonken moet hebben, iets dat we nooit zullen weten en misschien maar beter ook.

Treadwell, weldoener of aandachtstrekker, gestoorde of slim, dwaas of ziener, het is aan eenieder dit zelf te beoordelen bij het zien van deze meer dan uitstekende docu die qua verhaal te vergelijken is met Christopher McCandless. Ook iemand bij wie de samenleving had afgedaan en liever zijn eigen boontjes dopte in de natuur. Beide met alle risico van dien, waar de hoogste prijs voor werd betaald, maar wel overtuigd van hun wijze en hun droom volgend. Grizzly Man is een uitermate geslaagd documentaire die eigenlijk perfect het midden houdt dus alles en niet echt partij kiest ook al zegt Herzog op een gegeven wel wat hij er van denkt. Desondanks slaagt de film wel in zijn poging de natuur, de dieren en deze bevlogen man in al zijn complexiteit en schoonheid te laten zien. Prachtig!

Beren hebben nogal een slechte naam - als je Hollywood gelooft gaan ze brullend en maaiend met hun massieve poten van gevecht naar gevecht, en laten ze een spoor van half opgevroten mensen, dieren en soortgenoten achter. De werkelijkheid is natuurlijk subtiel anders. Dat zo'n mafklapper als Treadwell een ruim decennium zijn gang kon gaan op een halve pootlengte afstand van wat volgens de film- en TV-industrie het gevaarlijkste dier van de aarde zou moeten zijn spreekt daarbij toch wel boekdelen. Om maar een vergelijking te maken, ik heb na een kwartiertje al zin om hem dwars door mijn tv heen te trekken. Kennelijk zijn beren dus oneindig geduldig, tolerant en meesters in het vermijden van conflicten - en overigens is dat ook de wetenschappelijke consensus.

Het grootste probleem dat Treadwell had - de balk in zijn oog die hij zelf nooit heeft willen en kunnen zien - is dat hij met zijn gedrag en aanwezigheid geen enkel respect opbrengt voor de dieren en de natuur. De bevoogdende en kinderachtige manier waarop hij in de beelden tegen de beren en de vos spreekt getuigt daar duidelijk van - hij is daar voor zichzelf, en niet voor iets anders, en daarnaast een stuitend gebrek aan zelfreflectie. De curator van het museum, die Herzog na zo'n halfuurtje opvoert verwoordt het erg netjes: "the ultimate in disrespecting the bear".

Of de documentaire nou wel of niet goed is is vanzelf een ander verhaal, maar ook daar ben ik niet zo heel enthousiast over. Herzog had van mij wel wat meer stelling mogen nemen, in plaats van de wat oversubtiele manier van bij de enkels afzagen die we nu zien. Veel mensen gaan dat denk ik toch niet echt snappen.

Grizzly Man is het fascinerende en vertederende maar ook waarschuwende verhaal van Timmy Treadwell en zijn leven met beren in de wildernis van Alaska. Tijdens zijn laatste reis in 2003 werden hij en zijn vriendin allebei aangevallen en gedood door de dieren die hij vrienden noemde.

Werner Herzog schildert een prachtig portret van een man die diep getroebleerd is, maar ook bijzonder vanwege zijn diep verontrustende passie. De documentaire gebruikt veel eigen beeldmateriaal van Treadwell waardoor je een goed beeld krijgt van wie deze man was. De interviews zijn van zijn vrienden en familieleden die (zeer theatrale) getuigenissen geven van zijn leven.

De film is echt een wilde achtbaan. Het gaat van bizar naar vreemd naar vertederend, hartverwarmend naar zielsverpletterend. Hij laat je nooit los en brengt steeds nieuwe aspecten van de tragedie naar voren zonder uitbuitend te zijn. Die scène waarin Herzog luistert naar de audio van de aanval is zo moeilijk om naar te kijken, maar ik ben erg blij dat ze het hebben inbegrepen. De eigenlijke audio zelf wordt nooit afgespeeld voor het publiek, waar ik hem erg dankbaar voor ben.

De monologen van Herzog zijn de kers op de taart. Verdomme, die man is poëtisch.

4*