Przesluchanie (1989)

Een bijzonder project dit: een film die van begin tot eind draait om iemand die 'zonder dat zij iets kwaads had gedaan, op een morgen werd gearresteerd', en binnen de ruimte van een kille gevangenis op kafkaeske wijze wordt ondervraagd. De film is in 1982 gemaakt, maar gaat over de periode waarin de Stalinistische terreur hoogtij vierde. Toch was het reden genoeg voor de communisten om de film in de ban te doen. Saillant detail is dat het script eigenlijk al niet goedgekeurd had mogen worden, maar dat men zo druk was met de politieke toestand in Polen (Jaruzelski was net de noodtoestand aan het afkondigen) dat hij er doorheen glipte. Hier is meer interessante informatie te vinden.

De film is absoluut indrukwekkend, maar ik had het nog fijner gevonden als Bugajski het had gehouden bij het gevangenisleven en de ondervragingsscenes. De dramatische ontwikkelingen in het laatste pakweg halve uur, met name het zwanger worden, waren lichtelijk uit de lucht gegrepen en haalden de meest boeiende angel eruit. De kracht en beklemming van het eerste deel is eigenlijk weg zodra die romance ontstaat. Een zeer vreemde greep in het verhaal, omdat de film het juist moet hebben van de ellende en de degeneratie die er vertoltk worden.

In het eerste deel zijn de ontwikkelingen erg boeiend, van inhoudsvolle dialogen en rake opmerkingen over de kern van de totalitaire uitingen, maar ook de manier waarop de celbewoonsters met elkaar omgaan wordt op een geloofwaardige manier getoond. Tonia wordt heen en weer geslingerd tussen het gevoel meester te zijn van haar eigen situatie, te denken dat ze in staat is haar waardigheid te behouden, en de bizarre ondervragingen die alle hoop weer wegvagen, bijvoorbeeld door bekentenissen van celgenoten tegen elkaar uit te spelen. Werkelijk onthutsend om dat te zien. Een zeer apart en bevreemdend moment is wanneer dat nieuwe meisje in de cel komt en door de cel loopt te ijsberen, en Tonia er werkelijk apathisch bij zit.

Zoals gezegd is het dan ook de verhouding met de ondervrager die dit wat onderbreekt. Het is net of er toch een soort hoopvolle dramafilm van moet worden gemaakt, dat kan ik niet zo goed plaatsen. Maar het overgrote deel is al zeer de moeite waard.

Schokkende film over repressie in een totalitaire staat, in dit geval Polen ten tijde van Stalin begin jaren 50. Het averechtse Stockholm-syndroom in het laatste deel van de film is verrassend, maar doet bedoeld of onbedoeld enigszins afbreuk aan de macabere sfeer van de rest van de film. Ik kan niet zo goed uit de voeten met die wending.

De geschakeerde vertolking van Krystyna Janda is van uitzonderlijke klasse, haast onovertroffen naar mijn gevoel. In alle opzichten een heftige, beklijvende film.

Indrukmakende film over een afschuwelijk gegeven van fanatisme dat leidt naar fysieke en vooral psychische marteling.

Een film die u in zijn greep houdt al vind ik, zoals hiervoren ook al geschreven, dat de verwikkelingen op het einde van de film, niet evenwaardig aansluiten bij de pakkende scènes van ondervragingen en pijnigingen van daarvoor.

Niettemin heel sterk deze film over weer een uitvloeisel van WO II en de spanningen tussen Oost en West.

Een heel sterk punt in de film is natuurlijk het acteren, waarbij hoofdrolspeelster Krystyna Janda voor haar veelzijdig en impressionant optreden alleen maar lof verdient.

Krystyna Janda weet knap gestalte te geven aan een radeloze maar trotse vrouw die in een bizar labyrinth belandt. Met name het begin is pure Kafka als ze na een avond drinken ontwaakt in een gevangenis terwijl ze geen idee heeft wat ze heeft gedaan. Langzaam wordt duidelijk wat de reden van haar verblijf in de cel is, ze moet een vriend en collega erbij lappen, haar eigen schuldvraag is volkomen irrelevant. De middelen die worden ingezet haar toch te laten bekennen variëren van laaghartig tot wreed, en zijn daarbij ook nogal amateuristisch. Heftige scenes worden afgewisseld met wat minder sterke, zoals het bezoek van haar echtgenoot, die dat moment aangrijpt om een scheiding aan te kondigen, en de zelfmoord van de ondervrager cq geliefde. Maar het is vooral het spel van Janda dat imponeert gedurende alle stages, van moedige koppigheid tot apathie tot wanhoop culminerend in de mislukte zelfmoordpoging.

Bijrol van regisseur Agnieszka Holland als communistische medegevangene die het leven van Tonia redt omdat diens bloed haar wakker maakt.