Terra em Transe (1967)

Glauber Rocha was de grootste naam in de jaren 60 als het aankomt op de Braziliaanse film. Cinema Novo heette de stroming waarin hij groot werd. Een zeer politiek filmmaker in een tijd dat Brazilië het lastig had en vaak een dictatoriaal regime kende.

Terra em Transe gaat over een Braziliaans dichter tijdens de staatsgreep van 1964. Het land heet El Dorado (een zelfverzonnen land), maar moet Brazilië voorstellen.

Een bijzondere film is het zeker. Ook een erg lastig te volgen film vanwege de zeer complexe flashbackconstructie. We horen wat echo's uit het werk van Godard voorbij komen en een heleboel politiek.

Mijn tweede Rocha, die mij ook best goed bevallen is en qua montage en cameratechniek in ieder geval erg lijkt op Black God, White Devil, wat zeker een pluspunt is.

Rocha heeft met Terra em Transe in ieder geval een zeer politiek getinte film afgeleverd. Het mag dan zogenaamd over El Dorado gaan, maar je hoeft hier niet voor gestudeerd te hebben om te zien dat Rocha gewoon zijn thuisland Brazilië hiermee een flinke uitbrander probeert te geven. Het is vanaf het begin al goed opletten te blazen, want het is niet bepaald een gemakkelijke film. Door middel van talrijke flashbacks, wordt met vloeiend en afwisselend camerawerk zo’n beetje de politieke chaos van Brazilië in die tijd weergegeven.

Tot halverwege is alles redelijk goed te volgen, maar daarna is het aantal personages dat voorbij komt op een gegeven moment gewoonweg te talrijk, om alles goed uit elkaar te kunnen houden. Dat is jammer, want hierdoor oogt het af en toe nogal rommelig en chaotisch. Desondanks is het erg boeiende cinema, omdat het door Rocha op een frisse, maar ook erg dwingende wijze aan de kijker gepresenteerd wordt. En ondanks dat is misschien niet alles precies heb meegekregen, is dit absoluut de moeite van het kijken waard gebleken. Misschien niet top, maar wel bovengemiddeld goed.

3,5*

Jaren '60 Godard inderdaad. En ook Eisenstein. Beide namen werden hier al genoemd en zijn duidelijk terug te vinden hier. Rocha verhult nauwelijks wie zijn voorbeelden zijn. Echter, hij heeft ook een bijzondere troef die de andere twee wat mij betreft missen: Rocha is veel beter in politiek. Eisensteins films zijn in dat opzicht zo simplistisch dat ze wat mij betreft alle waarde verliezen. Godard heeft genoeg interessante ideeën over politiek, maar werkt ze altijd te didactisch uit en speelt graag de revolutionair vanuit een veilig land en in een veilige positie.

Rocha is het echte werk. Hij gebruikt de desoriënterende montagestijl van Godard en de groteske politieke contrasten van Eisenstein om vooral een chaotisch beeld te schetsen van een gebroken land. Ik zou dit nooit een idealistische film noemen. Integendeel, het is een enorm cynisch portret over de onmogelijkheid om alle partijen goed bij elkaar te krijgen. Iedereen krijgt ervan langs: links, rechts, het volk en zelfs de ogenschijnlijk heldhaftige poëet die tussen al deze partijen in staat. Het is een boze en ook vooral wanhopige film en de filmische middelen worden toegepast om het tumult en de ongrijpbaarheid van enige vorm van hoop of houvast weer invoelbaar te maken.

Ik vond het sterk. Samen met Z en Salvador behoort dit tot een select groepje films die misschien puur op narratief vlak niet helemaal diep indrukwekkend zijn, maar enorm goed scoren doordat ze onmogelijkheid van het bedrijven van politiek in een door conflict gedreven gebied weten te vangen.

4*