The Corporation (2003)

Erg goede documentaire. Deze film is voor de multinationals wat Michael Moore is voor het Amerikaanse buitenlandse beleid. De stijl is ook vergelijkbaar, maar gelukkig genuanceerder.

De film gaat over 'corporate' organisaties, in het nederlands denk ik het beste te vertalen als vennootschappen. Dit houdt in: bedrijfsstructuren waarin de individuele leden geen individuele aansprakelijkheid hebben, maar zij gezamenlijk wel de rechten van een natuurlijk persoon hebben.

Elk groot bedrijf in de wereld heeft natuurlijk zo'n constructie, maar de implicaties van een dergelijk systeem zijn nogal vergaand. Deze documentaire gaat zelfs zover dat zij de 'corporate structure' als rechtspersoon betitelt als een psychopaat, met vergelijkbare karaktereigenschappen.

Het komt er op neer, dat deze CEO's en hun werknemers, allemaal prima mensen zijn, maar dat zij door de op winstmaximalisatie gerichte organisatiestructuren veel ellende veroorzaken.

Veel niveaus binnen dit onderwerp worden besproken en er komen allerhande deskundigen aan het woord, wat erg interessant is. Het is erg goed dat ook veel captains of industry hun zegje kunnen doen.

Bepaalde zaken zijn behoorlijk schokkend te noemen, vooral voor Amerikanen. Laat ik het zo zeggen: ik zou daar geen bekertje melk meer drinken

Ik ben behoorlijk onder de indruk, maar ik houd het voorlopig op 4 sterren, vanwege de iets te grote nadruk op het falen van de kapitalistische gedachte. Op bepaalde punten neigt de film zelfs naar promotie voor het communisme, hoewel je dit in een breder perspectief moet zien. Het was misschien beter geweest af en toe wat gerichte constructieve ideeen aan te dragen, hoewel dat de objectiviteit zeker geen goed zou doen.

Ik ben het eens met chiquita.

De documentaire is behoorlijk eenzijdig, de welbekende 'specialisten' (Michael Moore mocht ook nog reclame maken voor zijn 'Breekijzer'-programma's...en als hij niet mee mocht doen...hoeveel mensen hadden dan van deze documentaire gehoord?) komen aan het woord, maar waar is "de tegenspraak"? Personen uit verschillende hoeken (professoren, NGOs, filosofen, politici, business leiders) komen aan het woord, maar allemaal met hetzelfde doel, dezelfde perceptie.

Wat ik ook jammer vond waren de "oplossingen" die als losse flodders op de kijker werden afgeschoten. Wat is er inmiddels allemaal bereikt, door wie, op welke manier. We zagen een paar rechtszaken (de allerbelangrijkste, die omtrent Shell-Nigeria, is niet aan bod gekomen [wellicht omdat de VS geen rol speelde?]); de President van een tapijtenconcern die andere 'Presidenten' alarmeert over de situatie van grondstoffen e.d.; maar geen informatie over programma's/discussies tussen het bedrijfsleven en NGOs. En ieder aandachtspunt kreeg slechts enkele minuten. Losse flodders dus. Wat is er wel/niet bereikt? Er is al het een en ander bereikt, maar dat komt niet aan de orde. Ook de humane gezicht van een bedrijf komt even aan de orde door een Amerikaans bedrijf dat in een sloppenwijk een veilig metro-station heeft gebouwd (slechts 1 voorbeeld...en alleen maar in Amerika...geen woord over het stelen en plunderen van grondstoffen/natuur buiten Amerika en daar programma's opzetten voor volkeren die ze al ongeveer uitgemoord hebben, identiteit hebben afgenomen etc., educatie verstrekken zodat ze in hun fabrieken kunnen komen werken [toekomst])

Maar ik laat me weer te veel gaan merk ik... Dit zijn meer onderwerpen die ik liever face-to-face bespreek in plaats van op een redelijk onpersoonlijk forum.

Documentaire was interessant, leerzaam, verbijsterend en amusant. Maar ook eenzijdig, focus te veel op Amerika, en losse flodders. 4 sterren. Hopelijk komt er een (Europees) vervolg.

Even vergeten dat dit later in de docu genadeloos gekelderd wordt door twee clipjes achter elkaar te monteren ? Eentje waarin het maatschappelijk besef van corporations afgeschilderd wordt als een verplicht nummertje om een goed imago te krijgen, hence meer winst te kunnen maken. Gevolgd door een fragment waarin onze meneer uit de quote nog even mag verklaren hoe hij wel inzit met de mensheid.

Propaganda bestrijden met propaganda blijft gewoon laf. Nodeloos, flauw, zinloos. Wat is het verschil tussen iemand die heftig ja zit te knikken bij een docu als deze, of iemand die kwijlend naar een McDonalds spotje kijkt ?

Als er iets blijkt uit deze docu, is dat het enorm veronrustend is dat er mensen zijn die dit niet als propaganda zien. Die dit "genuanceerd" noemen. Of "een goeie kijk op de werkelijkheid".

Amusant was het wel, vaak ook doordat de gebruikte technieken zo enorm doorzichtig waren. of omdat de docu zich op bepaalde momenten sterk tegenwerkt. Door bijvoorbeeld eerst verontwaardigt te reageren omdat een corporation blijkbaar menselijke rechten krijgt. Later wordt er op nogaal verontwaardigde toon verdergegaan dat corporaties menselijke eigenschappen, ja, zelfs waarden toebedicht worden. Om daarna vrolijk door te gaan met het verklaren van de corporation als "psychopaat". Op basis van enkele "menselijke" kenmerken, die afgevinkt en gestaafd worden door "er was eens een ..." voorbeelden in plaats van genuanceerde gedachtegangen gestaafd met duidelijk bewijs.

Nee, van dit soort dingen krijg ik de kriebels. 1.5* voor wat amusant geleuter, maar waardevol kan ik dit echt niet noemen.

Edit: en dan was deze docu ook nog eens geproduceerd door Bart Simpson

Interessant, zelfs belangrijk, maar verre van perfect. Uiteindelijk verwoorden Mug en danuz mijn kritiek het beste, maar ik heb de neiging het de film wat zwaarder aan te rekenen, omdat het een beetje aanvoelde als een gemiste kans. Zeker het begin vond ik te makkelijk en viel me echt tegen. Draait gelukkig later wel bij.

3.0*

Nogal een teleurstelling, deze film, want ik had er oprecht veel van verwacht. Maar wat je krijgt is een vreemde mengelmoes van meningen, beelden (vaak goed gekozen, maar nooit echt ter zake zodat je er eigenlijk weinig van bijleert) en annekdotes, die samen een film vormen waarin weinig meer verteld wordt als wat je al weet als je in je leven één boek van Klein of Chomsky gelezen hebt. Uiteraard is het niet slecht dat het allemaal nog eens opgefrist wordt of dat er mensen mee bereikt worden die misschien nog niet op deze manier naar de economische wereld gekeken hebben, maar voor mij was de lol er vrij snel af. De verhalen die als illustratie worden getoond zijn soms wel interessant of fascinerend, maar werpen ook nooit een echt nieuw licht op de zaak.

Ook als documentaire vond ik het vrij magertjes: er wordt enkel verteld, verteld en nog eens verteld, maar niet met de diepgang die een boek kan hebben. De beelden die getoond worden maken de film amusant en niet echt vervelend, maar echt veel wordt er niet met het medium film gedaan.

Dit is het dus niet echt, hoewel ik wel volledig achter de boodschap van de film sta . Maar daarover discussieer ik liever bij een film die wat geslaagder is!

Een beetje raar, om na vijf jaar dit topic weer eens wakker te schrijven.

Aansluitend op al het bovenstaande: dat deze documentaire botsende meningen genereert, is op zich al een verdienste, niet? Uiteraard staan Jennifer Abbott en Mark Achbar aan een bepaalde kant van het politiek-ideologische spectrum, maar ze laten niet na om ook de grote bedrijfswereld een stem te geven – zij het vakkundig gemonteerd, zodat de meest pijnlijke passages uit de interviews eerder het eigen gelijk bevestigen dan het tegen te spreken. Is dat helemaal eerlijk? Nou, nee. Hoewel we ons moeten realiseren dat te veel nuance de boodschap zou kunnen ondergraven.

Hoe dan ook stelt ‘The Corporation’ een belangrijke vraag: wie draagt de morele verantwoordelijkheid voor wat grote bedrijven doen en waar ze voor staan? Is het de consument, zijn het de werknemers, of toch de aandeelhouders en de CEO? Abbott en Achbar benoemen de economische logica van waaruit ‘externaliteiten’ zo veel als mogelijk uit andermans zak bekostigd moeten worden als een consequentie van een fixatie op louter het financiële aspect van ondernemen. Wat dat betreft blijft de getuigenis van de Wall Street broker alleszins bij: de WTC-torens storten in, en men denkt onmiddellijk in termen van de goudprijs. Hoe ontkoppeld van mens en samenleving kun je zijn?

Net deze dissonantie, of in psychiatrische termen 'dissociatie' – een corporation als instrument voor monetair gewin zonder ook maar enig maatschappelijk winstoogmerk – maakt dat kapitalisme op psychopathische wijze kan luxeren, en deze luxatie lijkt tegenwoordig zelfs een voorwaarde voor grote spelers om groot te kunnen worden. De norm, dus. Dat is geen propaganda, dat is realiteit. Dat moeten we anno 2020 toch kunnen benoemen? Weliswaar zonder alle ondernemerschap daarmee af toe doen als immoreel en monsterlijk, dat spreekt.

3,25*