The Iron Horse (1924)

Ik kan de mening van rick@themovies alleen maar delen. Een erg mooi en accuraat document over de verbinding van het oosten met het westen.

Er zitten vele verhalen binnen deze film: intriges, huurmoordenaars, romantiek, aanvallen van indianen, de Chinezen die veelal verantwoordelijk waren voor het harde werk.

Mijn eerste kennismaking met George O'Brien is in ieder geval een prettige. Geen overdreven expressies, zoals in vele stille films.

De muziek sluit naadloos bij de film aan. Tenminste... ik heb de gerestaureerde versie gezien met muziek van John Lanchberry. Wel waard om te noemen, want het is werkelijk een lust voor het oor.

Deze film is een waar document en het waard om nog eens te bekijken.

John Ford maakte deze godfather van de western met alle technieken die er in 1924 voor handen waren. De films uit de silent movie periode die ik zag, waren vooral studiofilms en veelal komedie. Niet alleen gaat Ford hier naar buiten, hij heeft ook heel veel aandacht voor de historische achtergrond en het authentieke van zijn verhaal. In de crew zaten enkele mensen die meewerkten aan de originele spoorweg en de twee locomotieven die je in de film ziet, zijn de originele machines.

Als film is dit zeker niet wat we ondertussen gewoon zijn. Ondanks Fords grootse blauwdruk, zou het al een wonder heten als er later geen betere westerns gemaakt zouden zijn, gezien de latere filmtechnieken en budgetten. Wel een compliment voor Ford is dat hij - zeker voor die tijd - zowel aandacht schenkt aan de grote landschappen en de actie op de voorgrond. Ook het gebruik van de gele kleur voor de dag en het blauw voor de nacht zijn veel aangenamer dan het standaard zwart-wit.

Moest je niet beter weten, zou je met momenten zweren dat de film opgenomen is in de tijd van het wilde westen zelf. Sommige westerns zijn beter dan deze film met een prachtige sfeer, maar het beeld van het echte Wilde Westen uit de 19e eeuw is in deze film subliem gedaan.

Knappe film dus, die enkel door z'n ouderdom en beperking in techniek en tempo geen volle score krijgt. Wel voor historisch oogpunt, maar niet als filmliefhebber.

Heel bijzondere kijkervaring, waarbij de verwondering de boventoon voerde. Het is moeilijk echt te kunnen genieten van een oude film als deze, maar het is wel erg interessant om eens te zien. Waarom deze vroege klassieker zo bekend is (geworden), wordt immers goed duidelijk. Het zijn vooral de grote omvang en de veelzijdigheid van het verhaal waarmee deze film zich van een hoop andere films uit die tijd onderscheidt. Op het moment dat volgens mij in (veel korte) films toch over het algemeen vaak kleine gebeurtenissen centraal stonden, durfde John Ford het aan om het eens bijzonder groot aan te pakken. Hij betrok het hele Amerikaanse landschap bij zijn film en maakte een western die vrij ver in het oosten begint, om vervolgens met het nieuwe spoor langzaam richting het westen toe te werken. Hierbij verschijnen geleidelijk aan steeds meer westernclichés op een mooie manier op het scherm, worden een aantal historische feiten aangesneden en is de muziek een goede ondersteuning.

Thomas Marsh: Poor dreamer - he's chasing a rainbow.

Lincoln: Yes, Tom - and some day men like you will be laying rails along that rainbow.

John Ford. Je moet je best doen om namen te bedenken die meer verbonden zijn met het western genre. ‘My name’s John Ford. I make Westerns’, luidt niet voor niets de bekende quote. Maar de meeste mensen denken dan toch aan The Searchers, The Grapes of Wrath, Stagecoach, My Darling Clementine of The Man Who Shot Liberty Valance. Inderdaad, niet de minste in dit genre. Maar The Iron Horse (1924) werd vijftien jaar voor Stagecoach gemaakt. Blijft dat overeind?

Ja en nee. Wat Ford hier doet is absoluut weer een mijlpaal in het westerngenre, maar wat later kleur, widescreen en muziek toevoegen aan juist een genre met weidse uitzichten als de western, is toch niet gering. Ik twijfel of de stomme film niet een ietwat beperkt vehikel is voor dit soort films. Het werkt wel, maar er mist tóch iets. Het is zeker een filmhistorisch document van grote waarde, ontegenzeggenlijk vakkundig gemaakt voor die tijd, maar echt grijpen deed het me niet.

De aanleg van de spoorwegen is interessant, maar hier moest ik mijn aandacht toch wel pro-actief bijhouden. Dat werd beloond, maar een 8 zit er net niet in.

3,5*

Vroege western van Ford met een verhaal dat ik al in grote lijnen kende van Union Pacific, dat over dezelfde episode uit de Amerikaanse geschiedenis gaat. The Iron Horse kent een aantal knappe actiescènes, en leuke momenten in de Hell on Wheels, maar een paar dingen stoorden me toch wel. Zo was de uiteindelijke confrontatie met Bauman teleurstellend- een soort worstel annex vuistgevecht. Eenzelfde soort gevecht hadden we ook al gezien met Jesson- was Davy soms zo'n beroerde schutter dat hij iedereen met de vuisten omlegt? En het begin verliep traag, met veel tekst en korte scenes die wat context aanstipten.
De onvermijdelijke romance wordt wat afgeraffeld, maar daar zullen weinigen om malen.

De productie van Fox die de naam van John Ford definitief op de kaart zette in het westerngenre. Samen met de minder bekende voorganger The Covered Wagon (1923) van Paramount wordt The Iron Horse gezien als de start van de ‘epic western’. Los van wat ‘epic’ ook moge betekenen, zie ik sowieso heel wat inhoudelijke parallellen tussen beide films.

The Covered Wagon: historisch afgebakende periode jaren 1840, belichten moeilijke weg van de karavaan, ‘anonieme’ pioniers staan centraal, driehoeksverhouding van de hoofdrollen

The Iron Horse: historisch afgebakende periode jaren 1860, belichten moeilijkheden bij aanleg spoorlijn, arbeiders staan centraal, driehoeksverhouding van de hoofdrollen

In de verdere vergelijking vind ik The Iron Horse wel wat te uitgesponnen om het helemaal boeiend te houden, o.a. met komisch bedoelde scènes (de drie musketiers) die helemaal niet grappig zijn. De schaar had hier m.i. van pas gekomen. The Covered Wagon is meer gebald, terwijl bij The Iron Horse de punch toch wat ontbreekt. En verder vind ik ook het liefdesverhaaltje van The Covered Wagon geloofwaardiger dan wat we in The Iron Horse te zien krijgen. Maar genoeg vergeleken nu.

In The Iron Horse krijgen we na de introductie al gauw een sterke dramatische scène waar de vader van George O'Brien vermoord wordt door de als Indiaan vermomde Deroux. Daarna zakt de spanningsboog evenwel in en krijgen we anderhalf uur lang vooral zicht op de gigantische onderneming wat betreft de aanleg van de transcontinentale spoorweg die het oosten met het westen zal verbinden. Op de productiewaarden van deze film valt alvast niets af te dingen. Massa’s figuranten worden ingezet, hetzij arbeiders, hetzij Indianen. De bouw van de spoorlijn brengt telkens een hele volksverhuis met zich mee en dat krijgen we dan ook letterlijk te zien, voor minder gaan we niet Alle moeilijkheden die gepaard gaan met het bouwen van de spoorlijn worden weergegeven: vijandige Indianen, werkonwillige arbeiders omwille van het uitblijven van ‘beef’ en ‘pay’, tegenstand van de rijke grondbezitter (Deroux). Vaak had ik ook wel het gevoel naar een reeks anekdotes te kijken, waarschijnlijk gebaseerd op ware gebeurtenissen die men per se wilde tonen. Zoals Buffalo Bill die 30 seconden acte de présence geeft, of het gebruik van de ‘Hell On Wheels’ die probleemloos switcht van saloon naar rechtszaal. De plot waarin O'Brien verwikkeld is met o.a. Madge Bellamy en Cyril Chadwick wordt er een beetje tussen geperst. Het laatste uur van de film komt er op dramatisch vlak wat meer schwung en actie, wat het voorgaande enigszins compenseert, met een mooie symbolische finale al viel ook daar op dat de historiciteit van de realisatie van de spoorlijn volledig het persoonlijk verhaal van O Brien verdringt. Maar de werkelijke hoofdrol is dan ook weggelegd voor The Iron Horse, dus op dat vlak heeft de titel niet gelogen. En mijn respect voor de arbeiders die deze spectaculaire klus geklaard hebben, is alleen maar gestegen.