The Naked Civil Servant (1975)

Heel wat jaren geleden dat ik deze film voor het eerst zag. Zag er wat tegenop om 'm nog eens te zien omdat ik me herinnerde dat ik het helemaal geen komedie vond maar erg somberstemmend allemaal. Dat bleek nu mee te vallen, al blijft het een treurig leven van Quentin Crisp gezien de agressie die hij ontmoet alleen door hoe hij zich kleedt en gezien dat hij met de wetenschap leeft nooit de liefde van zijn leven te zullen ontmoeten. Maar tegelijk een moedig leven, je niet laten kennen ondanks alle vooroordelen leven zoals jij het wilt. Erg aardig aan deze film vond ik dat de hoofdpersoon niet als een wat ordinair type of extravagante travestiet wordt neergezet maar als iemand met klasse en dat voor een film uit 1975 over een behoorlijk vrouwelijke man!

De grote doorbraak van John Hurt. Een tv-drama (/komedie) over een nogal flamboyante homoseksueel. Quentin Crisp himself introduceert de verfilming van zijn leven in de eerste minuut. John Hurt lijkt als twee druppels water, zowel lichamelijk als de gehele lichaamshouding en stem. Verbazingwekkend spel (wat hem ook wat belangrijke prijzen opleverde).

Ondanks dat het tv-drama goedkoop oogt en een aantal vervelende nietszeggende momenten kent, is het genieten geblazen door veel sterke scenes. En John Hurt is Crisp. Crisps 'wijsheden' worden als humoristische stille cinema tussentitels uitgesproken, waaronder de dag dat de Tweede Wereldoorlog uitbrak: "When the war was declared, I bought two pounds of henna". En de uitspraak (die bij de eerste uitzending werd gecensureerd, lees: verwijderd): "Sexual intercourse is a poor substitute for masturbation."

Fijne humor doordrenkt het overigens 'zielige' leven van Crisp, die zichzelf bestempelde als a naked civil servant, hij verdiende zijn geld als model op de kunstacademie. Ook al had hij veel moeite 'een man die op een bus wacht' uit te beelden. 3,5*

In 1975 is dit verhaal op film waarschijnlijk een doorbraak geweest: een 'vrouwelijke' homoseksuele man die in oorlogstijd voor zijn geaardheid uitkomt. We zien hem vooral als een ongelukkige klaploper die van situatie naar situatie zwalkt op een verbazingwekkende passieve manier. Behalve dan wanneer hij van perversie beschuldigd wordt. De film neemt af en toe wat afstand en kent momenten van mondainheid en bitterheid. Zo nu en dan lijken de beelden uit de tijd van de stomme film te komen. John Hurt speelt een prachtrol.

Deze lag al een tijdje op de "stapel" ik was eigenlijk al weer vergeten dat John Hurt die onlangs overleden is de hoofdrol speelde. Dit is zijn doorbraak rol.

Het viel me wat tegen. Het is duidelijk voor TV gemaakt en wat weinig kleurrijk en mij iets te keurig gefilmd. Uiteraard een belangrijke film geweest in die tijd. Maar je zit met terugwerkende kracht tegen de beperking van de Britse censuur aan te kijken. Wel erg goed geacteerd uiteraard, maar dat was voor mij niet voldoende.

Ik ben overigens wel van mening dat deze door Eye vertoond zou moeten worden als eerbetoon aan John Hurt. En niet Alien en Jackie zoals ze nu van plan zijn te doen. Dat is leuk voor de kassa, maar sneu voor een filmmuseum.

Als film oogt het als een inwisselbaar televisiedrama met theatraal acteerwerk en een fragmentarische opbouw van losstaande gebeurtenissen, maar John Hurt is subliem als homo-icoon Quentin Crisp. Van een mannelijke prostituee naar een professioneel naaktmodel, terwijl hij rondhangt bij de 'beau monde' van kunstminnende progressievelingen. Hurt zet hem neer als een gevoelige en door de liefde getekende romanticus, die op zijn eigen manier - zoals met een 'vrouwelijke stijlkeuze' - de strijd aangaat met kleinburgerlijkheid en de seksuele repressie van de jaren dertig en veertig. De prijs die hij als openlijke homoseksueel moet betalen is hoog: als het niet leidt tot gewelddadige conflicten met wildvreemde mannen op straat, dan wordt hij in intieme liefdesrelaties wel gekleineerd, vernederd en onderdrukt. Toch straalt Quentin Crisp vooral een eigen kracht uit door hoe hij met scherpe witticisms en een recalcitrante levenshouding, de intolerantie van de uitgesproken meerderheid blootlegt en ze soms zelfs ontmantelt.

The hit (1984), deze en 1984 lijken mij de meest geschikte films voor een John Hurt herdenking. 1984 lijkt me ook prima getimed. Natuurlijk is Alien een mooie film. Maar dat is niet echt een hoofdrol van John Hurt.

Deze film dateert uit een tijd dat men nog niet doorhad dat "homoseksualiteit" veel met psychologie te maken heeft. Of lieer, dat men dat nog minder doorhad dan vandaag. Want op de dag dat men dat voldoende doorheeft, wacht ik eigenlijk nog altijd...

Ik snap je punt niet, want de film gaat juist over iemand die niet anders kan dan zichzelf zijn en daar de prijs voor betaalt omdat de maatschappij dat niet tolereert.

Zichzelf zijn... Wat is dat, Donkerwoud? En wie bepaalt dat, wie je 'zelf' bent? En vanaf wanneer? En waarom? Al dat soort vragen komen volgens mij veel te weinig aan bod...

Zo bezien klinkt wat ik zeg inderdaad als iets wat thuishoort op een tegeltje of een Chinees gelukskoekje. Altijd een hekel gehad aan holle opmerkingen als 'terug bij jezelf komen' of 'jezelf zijn'.

Volgens mij is de teneur van deze film nu juist dat men destijds meende dat homoseksualiteit een psychologische/psychische/neurotische 'oorzaak' had. Vanwaar trouwens jouw aanhalingstekens? Ik begrijp je niet.

Overigens kan ik je wel een definitie geven van 'jezelf zijn', als je dat op prijs stelt.