Fando y Lis (1968)

Ik had wel een half uur nodig om in het sfeertje van deze film te komen. Vooral een onrijp debuut. Bij momenten (en dan vooral als het verhaal er echt compleet niet meer toe lijkt te doen) fascinerend en intrigerend. Maar niet altijd helaas.

3.0*

Zeer beklemmende film, die een diepe indruk heeft achtergelaten. Ook voor het eerst dat een surrealistische film bij mij zoiets kan bewerkstelligen, al is Fando y Lis meer magisch realistisch dan puur surrealistisch. Sommige shots deden me sterk denken aan de schilderijen van Willink.

Naast de intrigerende en soms beklemmende beelden, was de symboliek ook verrassend sterk. Alleen al de prachtige cartoons waarmee de hoofdstukken begonnen, hadden een Jeroen Bosch-achtige uitstraling vol dubbelzinnigheden. Aangevuld met de mythe van Tar schiep dit een soort Middeleeuwse mystieke sfeer.

Verder was de soundtrack bijzonder sterk gekozen, het acteerwerk waanzinnig goed en de algehele afwerking, voor een 40 jaar oude film, bovengemiddeld. Aanrader. 4,5*

Fando y Lis is een ijzersterk debuut van de surrealist Jodorowsky. De basis van zijn bekendere films wordt hier krachtig neergezet. Ideeën, symboliek en elementen van deze film zouden allemaal terugkomen in Holy Mountain en in meerdere mate El Topo.

Maar toch is Fando y Lis krachtiger, ruwer en ongepolijster.

Het is een werkelijk onbegrijpelijke lawine van beelden geworden, die allemaal op je netvlies blijven hangen. Verhaaltechnisch is het dan ook niet na te vertellen, behalve dat Fando en Lis op zoek zijn naar hun beloofde land, Tar.

Wat voor een land Tar wel mag zijn en wie de personen (herrineringen?) zijn die ze onderweg tegenkomen, is en blijft een vraagteken. Want zelfs in het audiocommentaar, dat op de OOP DVD van Fantoma staat, kan Jodorowsky niet duidelijk maken wat hij er nou mee bedoeld.

Maar dat maakt allemaal niet uit, deze vloedgolf weet namelijk meteen een plek te bemachtingen in mijn top tien.

5*

Fando y Lis kwam vooral op mij over als een product van zijn tijd. Dit soort gekke, semi-experimentele pessimistische arthouseproducties waren toch wel enigszins een rage in de jaren '60. Niettemin deed deze me nog het meest denken aan Un Chien Andalou en L'Age d'Or van Luis Buñuel. Een zelfde gehalte aan surrealisme, al speelt Jodorowsky hier naar mijn gevoel wat meer op de grote lach, waardoor het soms ook weer wat weg heeft van Monty Python. Dat laatste wordt ook wat ondersteund door het gevoel dat dit soms meer een verzameling absurde sketches leek. Ja, de film heeft een verhaallijn rond een zoektocht naar iets heiligs (net als Monty Python and the Holy Grail toevallig genoeg), maar het voelt uiteindelijk vooral als een excuus aan om vreemde dingen te laten gebeuren en merkwaardige personages aan te voeren.

Ik mocht dit wel, veel scènes zijn toch echt wel grappig, zoals dat zingen en dansen op het kerkhof, dat blinde tikspel en Lis die plotseling bevalt van een hoop varkens. Er zijn ook een aantal wat meer sinistere momenten die overtuigen, zoals de herinnering aan de dood van Fando's vader (als ik het goed interpreteer), maar het blijft boven alles een rariteitenkabinet. Net als het latere El Topo stikt het tevens weer van de symboliek, waarvan ik bij minstens de helft het gevoel heb dat het niet werkelijk iets betekend. Jodorowsky doet me meer denken aan een schilder als Dali dan aan een verhalenverteller. Hij lijkt beelden te bedenken en die filmisch te willen tonen, waarbij het verhaal slechts een excuus is om alles aan elkaar te breien.

Dat levert hier wel een wat wisselvallige film op. De constante droomsfeer die Un Chien Andalou en L'Age d'Or bij mij opriepen blijft hier achterwege. Het zijn meer losse, overtuigende momenten, tussen wat saaie tussenstukken en het geheel wil nog wel eens amateuristisch aanvoelen, waardoor het wat aan impact verliest. Het is meer een vermakelijke surrealistisch project dan een briljante. Het mist ook wat de mystiek van El Topo. Maar het is meer dan een alleraardigst begin van een carrière.
3,5*

Jodorowsky moet een innemende persoonlijkheid zijn. Hij trekt in het weekend de woestijn in met dozijnen aan figuranten. En dan niet alleen filmstudenten, maar mensen van alle leeftijden, die hij nog de gekste dingen laat doen. Erg interessant, al is het duidelijk dat hij nog zoekende is, maar wel heel duidelijk een product van de tijd. In de loop van de film gaat het echter wreken, dat de film nergens naartoe gaat (overigens een euvel dat ik bij El Topo en Santa Sangre terugzie). Van de spanningsboog moet hij het niet hebben. Toch een interessant vehikel.

Ook deze eerste film van Jodorowsky gaat over de reis die een man onderneemt naar verlichting, in dit geval betreft het op symbolische wijze de zoektocht in de woestijn tussen de ruïnes van de vervallen wereld naar de mythische stad Tar waar men kennis van de geheimen des levens en gelukzaligheid vindt. Veel vooruitgang wordt niet geboekt: de suggestie is dat de hemel van Tar slechts in of na de dood wordt bereikt terwijl men op Aarde geketend blijft aan pijn, conflict en zonde. De film zit vol symboliek over de dood en seksualiteit waarbij op surrealistische wijze allerlei onderbewuste driften en angsten uit de psychoanalyse aan bod lijken te komen. Ook is er een doorlopende thematische draad over poppen in allerlei vormen waarbij ook Fando’s verloofde Lis die met hem mee reist als verlamde vrouw zelf als een pop is en waarbij seksueel misbruik aldoor op de loer ligt; in combinatie met het andere thema lijkt de suggestie te zijn dat we als poppen of marionetten op zoek zijn naar vrijheid zoals dat Lis in Tar c.q. in hun dromen genezen zal zijn (welke vrijheid of verlossing echter slechts in Tar c.q. de dood wordt gevonden).

De film oogt als absurdistisch theater of door onder meer Godard geïnspireerde experimentele film en lijkt, ondanks de surrealistische symboliek en consistente verhaallijn, dat niveau nergens te ontstijgen: Jodorowsky lijkt hier nog op zoek naar zijn eigen stijl en bereikt nog nergens de genialiteit van El Topo (Film, 1970) of La Montaña Sagrada (Film, 1973).