Westfront 1918: Vier von der Infanterie (1930)

Sterke anti-oorlogsfilm, niet voor niets al snel verboden door de nazi's. Een vergelijking met All Quiet on the Western Front is onvermijdelijk, die film vond ik ook erg sterk maar daar waar in die film de dialogen soms gekunsteld aanvoelen zijn die in Westfront 1918 overtuigender. Sowieso dat alle soldaten in hun eigen taal praten is een grote plus. Veel facetten van WO I komen ook aan bod: de kameraadschap aan het front, de modder en het ongedierte in de loopgraven, de vele zinloze doden, de desillusie tijdens het verlof en gevallen van shellshock- destijds vaak gezien als lafheid. Knap camerawerk ook, met name in de loopgraven en als er een frontale aanval komt van de Fransen, en behoorlijk realistisch met het neerdalende stof na elke granaatinslag.

Of Pabst de beste regisseur van zijn tijd was zoals iemand hierboven stelt weet ik niet, er zijn wel een aantal contenders, maar feit is dat hij onterecht een beetje in de vergetelheid is geraakt.

Pacifistisch oorlogsdrama speelt zich af aan het Franse front in het laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog en volgt de ontwikkelingen rond vier soldaten met verschillende achtergrond die het klappen van de zweep kennen. Heeft opvallend veel overeenkomsten met All Quiet on the Western Front dat vrijwel op hetzelfde moment in de maak was in Hollywood en heeft vele indrukwekkende momenten, maar Pabst dikt de pacifistische boodschap iets teveel aan. Hoewel hij er in slaagt om zijn camera te bevrijden van de grootste technische beperkingen die een geluidsfilm hem destijds oplegde, kan dit qua geluid en montage niet tippen aan All Quiet on the Western Front.

Dit is Georg Wilhelm Pabst indrukwekkende anti-oorlogsfilm naar het boek van Ernst Johannsen en het is geproduceerd in hetzelfde jaar als het eveneens indrukwekkende "All Quiet on the Western Front" van Lew Milestone, die ik tien jaar eerder heb gezien.

In dit verhaal draait het om Vier Duitse infanteristen, te weten Beierse (Fritz Kampers), Karl (Gustav Diessl), de luitenant (Claus Clausen) en de Student (Hans-Joachim Möbis), in de laatste maanden van de Eerste Wereldoorlog. Ze krijgen verlof en gaan uit naar een klein Frans dorp vlakbij het front, waar ze verzorgd en vertroeteld worden door de Franse Yvette (Jackie Monnier) en waar ze proberen hun ellende te vergeten, tot ze weer als kanonnenvlees de loopgraven ingestuurd worden.

"Westfront 1918" vertelt over het leven in de loopgraven aan Duitse zijde, waar dezelfde smerigheid en nutteloosheid heerst als aan de Franse zijde. De modder, schuilkelders die dreigen in te storten (werd ook één keer beangstigend in beeld gebracht als drie soldaten vast komen te zitten in een kleine luchtzak van een ingestorte schuilkelder), dreigende wolken mosterdgas, explosies, sluipschuttervuur ​​en de jammerende invalide en gewonde soldaten, ze zijn er allemaal. Met een beperkt budget biedt Georg Wilhelm Pabst een indrukwekkende reconstructie van tijd en plaats. Zijn baanbrekende gebruik van mobiele camera's flitst over de loopgraven en de pure uitputting van de uitputtingsoorlog wordt goed vastgelegd. En hij deinst niet terug. In één scène loopt de held de Student, die lopend en onder beschieting een bericht heeft gebracht naar de Duitse leiding van de artillerie omdat die hun eigen troepen bestoken met kanonnenvuur, langs medesoldaten die houten kruisen maken voor de graven van de gevallenen. Ondanks een paar expressionistische trekjes is dit een realistische film gemaakt in een tijd dat Hitler in opkomst was en op het punt stond om Europa weer op zijn kop te zetten.

De film wordt in twee helften verdeeld door een soort van circa tien minuten durende pauze, waarin de soldaten naar diverse entertainers gaan kijken zoals een zingende sexy caberetdanseres waarbij regelmatig haar benen in close-up te zien zijn (dat was destijds erotisch), een tweederangs clown en diverse muzikanten zoals een André Rieu-achtige violist (hij doet ook samen met de clown een komische act). Hoewel de eerste helft (die circa 30 minuten duurt) traag is, heeft het zeker zijn momenten zoals de opening van het verhaal met het verlof van de Duitse soldaten in het klein Frans dorp waar soldaat Beierse koffie "neger Schweiß" noemt en waar de Student verliefd wordt op de Franse Yvette. In deze eerste helft draait het ook vooral om de Student en maken we ook steeds meer kennis met Karl, die vooral in de tweede helft de aandacht krijgt.

Want in het begin van de tweede helft gaat Karl met verlof naar huis in Duitsland en ontdekt hij dat het leven thuis niet gemakkelijk is. In Duitsland is voedsel namelijk schaars en de vrouwen staan daarvoor de hele dag in de rij (zoals de moeder van Karl gespeeld door Else Heller) of ze worden gedwongen tot sekswerk om te overleven (zoals de vrouw van Karl). Want als Karl stilletjes zijn woning binnenkomt om zijn vrouw te verrassen, betrapt hij zijn vrouw (Hanna Hoessrich) in bed met een andere man. Karl wordt daardoor ook woedend (richt ook zijn geweer op beiden) en negeert zijn vrouw gedurende zijn verlof en praat ook niet met haar tot frustratie van zijn vrouw die zegt er niets aan te kunnen doen.

In de tweede helft bouwt de spanning op, is er meer dialoog en kruipen we wat verder in de hoofden van de personages. Ook laat Georg Wilhelm Pabst dan zien wat hij met licht en schaduw kan doen, door ons angstaanjagende beelden te laten zien van de oorlog in de loopgraven, lichaamsdelen (o.a. de uitstekende hand van de Student die tijdens een gevecht met een Franse soldaat wordt gedood) en de gezichten die ze observeren. Het wordt met name indrukwekkend en tragisch als Karl terug aan het front is na circa 70 minuten, want vanaf dan krijg je eigenlijk alleen maar oorlog en ellende te zien en met de vier hoofdrolspelers loopt het ook niet goed af.

Zo komt tijdens het verlof van Karl de Student om het leven tijdens een gevecht met een Franse soldaat. Het gevecht tussen hun krijg je ook te zien, maar niet zijn dood, want dat krijg je pas te weten als Karl terug is aan het front en vraagt waar de Student is. Hij krijgt dan van Beierse te horen dat de Student gedood is en naderhand treft Karl hem ook dood aan in een bomkrater en zien we daar zijn hand uitsteken boven het water en de zand. Als het Franse leger op het einde aan grootschalige aanval uitvoert (dan zien we ook wat Franse tanks in beeld), wordt Beierse gedood, raakt Karl zwaar gewond en draait de luitenant mentaal en geestelijk helemaal door. Karl komt dan in een veldhospitaal terecht (waar je ook gruwelijke beelden van te zien krijgt), waar hij uiteindelijk bezwijkt aan zijn verwondingen. Vlak voor zijn dood verbeeld hij zijn vrouw te zien en zegt hij met zijn laatste woorden:

"Wir sind alle schuldig."

Daarna zien we nog wat beelden van het veldhospitaal, waarna we groot in beeld "Ende?!" te zien krijgen en de film na circa 96 minuten afgelopen is.

De cast deed het uitstekend en vooral Hans-Joachim Möbis (die waarschijnlijk is omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog) als de Student en Gustav Diessl als Karl. Maar ook Jackie Monnier in de rol van het Frans meisje Yvette deed het verdienstelijk en zij praat ook gewoon Frans terwijl de rest Duits praat. Ze wordt ook hartverscheurend bij de gedachte dat hij terug moet keren naar de loopgraven wat ze niet wilt. Als Karl terugkeert naar de loopgraven, nadat hij een bericht heeft gebracht naar de Duitse leiding van de artillerie en hij daarna stiekem naar Yvette gaat, zien ze elkaar ook niet meer en ook wordt Yvette door de oorlogsdreiging op een gegeven moment geëvacueerd naar een andere plaats.

Net zoals "All Quiet on the Western Front" is dit eveneens een indrukwekkende anti-oorlogsfilm en dat ondanks dat beide films inmiddels bijna 100 jaar oud zijn.