The Terminal Man (1974)

Vreemd en vergeten.

Deze zeldzame SF-thriller kent naast mooi camerawerk en een sinistere sfeer soms ook een beetje vreemde montage. Met name tijdens de unheimische operatie van de hoofdpersoon, die wordt afgewisseld met een dialoog tussen een toeschouwende arts en andere medewerkers. Het komt de griezeligheid van deze uitgebreide sequence echter wel ten goede. Het heeft vreemd genoeg lang geduurd dat deze vergeten klassieker uit de Warner-stal een release kreeg.

Goed.

Echt heel echt goed is deze Crichton-verfilming helaas niet. Eerste uur speelt in het ziekenhuis, inclusief een veel te lang gerekte operatie. Pas als George Segal er tussenuit knijpt begint de pret, zeker omdat wij weten dat de agressie remmende operatie een tegengesteld effect heeft bereikt. Kwaliteit gaat daarmee alsnog flink omhoog. En met de laatste scenes weet de film zelfs nog helemaal jaren zeventig top te eindigen, jammer dat er niet een iets betere film voor zat.

Raiders of the limbic system

Enkele hersenchirurgen voeren een revolutionaire operatie uit op Harry Benson, een man die na een auto-ongeluk gewelddadig gedrag vertoont. De implant van een computertje zouden de wetenschappers in staat moeten stellen om zijn gedrag te controleren. Gekleed in pakken die aan astronauten doen denken, verkennen ze onontgonnen gebied, het menselijk brein. Dat de operatie uiteindelijk nog een erg onaangenaam staartje zal krijgen was te voorspellen.

Komt wat in de buurt van Cronenberg films, maar ook van Kubricks A Clockwork Orange, want ook hier volgt men de doctrine dat het kwaad in de mens op medische wijze kan bestreden worden door te prutsen met de hersenen. Benson is in dit opzicht zelf een slachtoffer geworden van onwetendheid, en zijn schokkend gedrag op het einde heeft hij zelf niet meer in de hand.

Kon boeiend zijn, maar de film vond ik saai gebracht, suf geacteerd en zonder spanning. In andere handen was dit zonder meer een cultfilm geworden. De kale decors herinneren me wel sterk aan mijn jeugd. Geen gezelligheid of stemmigheid, alles was functioneel in die jaren. We leven in een andere wereld.

The Terminal Man is de adaptie van het gelijknamige boek van Michael Crighton uitgevoerd door regisseur Mike Hodges (Get Carter (1971), Flash Gordon (1980)). De film houdt zich bezig met kunstmatige intelligentie. Een actueel onderwerp waarover jaren geleden in films ook al het nodige te doen was. Crighton regisseerde eerder al Westworld (1973) gebaseerd op zijn eigen boek. In die film werd de visie van Crighton al duidelijk. Van de samensmelting van mens en machine is hij geen voorstander.

Ook in The Terminal Man is men kritisch over de fratsen die wetenschap en techniek ten behoeve van het menselijke welzijn uithalen. Hoofdpersonage Harry Benson (George Segal) lijdt zelfs aan een paranoïde waan over machines die de wereldheerschappij overnemen. De film vertelt van een wetenschappelijke poging om Harry te vrijwaren van aanvallen van razernij. Oncontroleerbare aanvallen die gepaard gaan met heftige geweldsuitbarstingen. De poging heeft betrekking op een elektronisch hersenimplantaat dat bij Harry wordt ingebracht teneinde de aanvallen af te remmen. Het implantaat slokt als het ware de razende emoties op als die vrijkomen. De operatie wordt behoorlijk minutieus gevolgd en duurt echt minutenlang. Michael Crighton was zelf ooit praktiserend arts en dat is te zien.

Het verhaal wordt langzaam opgebouwd en culmineert in het laatste stuk. De sfeer in de film is tamelijk naargeestig. Het kille steriele interieur van het ziekenhuis reflecteert de kille wereld die de vooruitgang de mens heeft gebracht. Het kleurgebruik is daarnaast ook nog eens hard en grauw en stemt niet vrolijk. Een heuse muzikale achtergrond ontbreekt. Er gebeurt ook niet bijster veel. Het zou me niet verbazen als kijkers de film als saai kwalificeren. Ik vond het echter een indringende en heerlijk zwaarmoedige exercitie die in een langzaam tempo heel zorgvuldig geregisseerd en met veel oog voor detail voorbijtrok.

Als het laatste deel van de film een aanvang neemt, de slepende pas en het ziekenhuis worden verlaten en de indringende sfeer iets afneemt, is dat welhaast een opluchting. De toegenomen levendigheid en (bloedige) actie alsmede de verandering van locatie vormen een mooi contrast met de eerdere film en halen de kijker succesvol uit de bedrukte gemoedstoestand waarin hij verzonken is geraakt. De acties van Harry en de jacht op hem vinden in een hogere versnelling plaats en zijn spannend. Het laatste stuk film beviel me eveneens goed.