Abre los Ojos (1997)

“Abre los Ojos!”

Fantastische film. Abre los Ojos is een originele, mysterieuze en soms bevreemdende kijkervaring. De film hangt een beetje tussen een psychologische thriller, een persoonlijk drama en sci-fi in, en door de regie van Amenábar hangt er de hele tijd een dromerige, bijna hallucinerende sfeer.

Wat is echt? En wat niet? Amenábar speelt ermee, maar neemt de kijker en de personages wel serieus. Op het einde passen alle puzzelstukjes en dat laat zien hoe vernuftig het script in elkaar steekt. Door Abre los Ojos heb ik ook een ‘mental note’ gemaakt om meer films met Penélope Cruz te gaan kijken. Cruz combineert pure schoonheid, sensualiteit, charisma en acteertalent, en tilt haar scènes moeiteloos naar een hoger niveau. En gelukkig heeft Abre los Ojos nog veel meer te bieden.

Alle lof aan de regisseur die zijn score zelf componeert. Na The Others is dit de tweede film van Alejandro Aménabar die haar kracht mede haalt uit de melodramatische, nergens écht oversentimentele geluidsband. Wat doet het verlies van ons 'echte' uiterlijk met ons als we zo op dat ideaalbeeld gesteld zijn? Als startpunt voor de plot van Abre los ojos is die ene vraag even eenvoudig als effectief. Zo effectief zelfs dat de invulling van het mystery/thriller-element bijna tegen gaat staan.

Zeker gedurende het laatste halfuur klinkt de roep naar antwoorden steeds nadrukkelijker, wat uitmondt in een teleurstellende apotheose. Een scenario dat zo door uitleg gedreven wordt, verliest haar nuances. Dat is geen groot probleem als je film daarop geënt is. Hier had Amenábar echter meer kunnen winnen op drama-vlak. Niet voor niets is dit de beste vertolking van Penelope Cruz die ik tot nu toe zag.

Een haat-liefdeverhouding met de cinematografie (prachtige composities, maar ook een flets, wat gedateerd voorkomen) maakt dat ik uiteindelijk onder de 4* uitkom.

The others van Amenabar zag ik nog niet, maar hij zal zeer straf uit de hoek moeten komen om dit schitterende abre los ojos te overtreffen. Deze toont laat en blijken welk talent Amenabar was en nog steeds is. De vergelijking wordt hier gemaakt met Vanilla Sky, maar ook deze staat nog op mijn lijstje. Abre los ojos is een film die gaat over dromen en werkelijkheid, over nachtmerries, parallelle werelden en paranoïa. Genoeg stof dus om een mysterieus thrillerdrama te creëren.

Amenabar slaagt erin om dit alles op een sublieme manier in elkaar te verweven. Zo goed als alles past in elkaar en zorgt ervoor dat de film geen seconde verveelt. Realiteit en fictie wisselen elkaar af en het is voor de kijker moeilijk te ontwarren hoe nu precies de vork aan de steel zit. Maar ontoegankelijk of moeilijk om te volgen wordt het nooit. Montage, camerahantering en mooie beelden zijn top en vloeien moeiteloos in elkaar over.

Met de werkelijk adembenemende Penélope Cruz die met veel maturiteit en uitstraling speelt, is het genieten, maar ook Noriega laat het beste van zichzelf zien. Zijn personage is indringend en wekt weinig sympathie op. Zijn rol is echter uitstekend vervuld als enerzijds arrogante playboy en anderzijds een paranoïde verminkte man. Knap!

In het eerste deel zitten drie verhaallijnen verweven. In het heden vertelt César z’n herinneringen aan een psychiater. In het verleden zitten de gebeurtenissen rond het ongeval. Daartussen zitten korte droomfragmenten verwerkt, variërend van nachtmerrie tot wensdroom. De titel is het terugkerende zinnetje waarmee hij uit z’n slaap gewekt wordt. Voor het complexe vervolg zijn twee verklaringen mogelijk.

VERKLARING 1: Na drieënvijftig minuten ontwaakt César op straat. Al wat vanaf dan gebeurt, vindt enkel in z’n bewustzijn plaats, wanneer hij honderdachtenveertig jaar na z’n zelfmoord ontdooid is in het cryonismecentrum.

VERKLARING 2: César is gek. Het gesprek met de psychiater vindt echt plaats. Er is geen ongeval gebeurd; z'n gezicht is niet verminkt. Hij heeft Sofia vermoord. Zij zag eruit als Najwa Nimri. Penélope Cruz speelt een personage dat slechts in z'n verwarde geest bestaat.

Het masker is een centraal motief. In psychologische zin draagt César in het begin het masker van de populaire playboy, en laat hij pas later z’n ware, verminkte gelaat zien. Het is de omgekeerde versie van La Belle et la Bête. Met het masker op z’n achterhoofd krijgt hij een januskop die tegelijk naar het verleden en naar de toekomst kijkt. De twee vrouwen wisselen van gezicht. Penélope Cruz speelt een levend standbeeld met een geschminkt pantomimemasker.

Stilistisch valt het contrast op tussen de donkere scènes in de gevangenis en het felle zonlicht in het park, alsof hij zich het ene moment in de hel en dan in de hemel bevindt. Het letterlijke hoogtepunt vindt plaats op de Torre Picasso - destijds het hoogste gebouw in Madrid. Deze wolkenkrabber wordt eerst in kikkerperspectief getoond om de hoogte te benadrukken; daarna in vogelperspectief om het gevoel van hoogtevrees op te roepen.

Regisseur Alejandro Amenábar heeft een cameo na zesenveertig minuten in de badkamer. Fraaie rollen zijn er voor een getormenteerde Noriega, een beeldschone Cruz en een mesjogge Nimri.

Deel 2 van de Spaanse les na El Orfanato, en hier was ik toch wel erg nieuwsgierig naar omdat Vanilla Sky een bepaalde prikkel en emotie afgeeft. Zou Abre Los Ojos het zelfde doen en dezelfde kwaliteit hebben? De cijfers zeggen dat de Spaanse versie beter is, iets dat ik achteraf niet helemaal kan bevestigen.

Duidelijk is wel dat Vanilla Sky een één op één kopie van deze Abre Los Ojos betreft, met ditmaal Cesar als hoofdpersoon die het hele mysterie ondergaat. Andere overeenkomst uiteraard Penelope Cruz die in beide gevallen Sofia speelt. Pluspunt sowieso aan Abre ten opzichte van Vanilla is het karakter Cesar dat tegenover David bijna sympathiek te noemen is terwijl Cesar daar niet eens echt moeite voor hoeft te doen. Zeg maar gerust dat David een eikel is in Vanilla Sky. En tja....wat moet er eigenlijk gezegd worden over een film die ik door Vanilla Sky eigen al van haver tot gort ken..? Aan een vergelijking valt niet niet te ontkomen wat dat betreft.

Er wordt prima geacteerd en er zijn uiteraard kleine dingetjes die anders zijn ten opzichte van de remake. Prima wordt er opgebouwd qua sfeer tijdens de ontmaskering na de hersteloperatie en zo heeft Abre Los Ojos zeker een aantal sterke en fraaie punten waaronder de muziek die mysterieus van aard is. Toch weet Abre mij niet te raken zoals Vanilla dat wel doet. Is dat toch het stukje taal dat ontbreekt? Ik weet het niet. Voor mij is wel duidelijk dat de chemie beter is tussen de karakters, het voelt allemaal wat vlotter en soepeler aan. Zo oogt het mismaakte koppie van David ook iets beter dan die van Cesar. Al met al is Abre Los Ojos een iets te droge vertelling en komt niet aan die tragische en emotionele prikkel over verlies, verdriet en verlangen die Vanilla Sky bij tijd en wijlen wel heeft.

Desalniettemin zit Abre Los Ojos goed in elkaar, heeft sterke momenten, en ja, dan is er de vraag hoe ik de film gevonden had als ik deze eerst gezien had in plaats van Vanilla. Meegaan in de consensus dat Abre beter is doe ik dan ook niet. Met de tijd beide nog maar eens herkijken voor een definitief cijfer, tot dan een 3.5.

Interessante film. Dat ie een VS-remake heeft gekregen zegt op zich al genoeg over de potentie. En die is er zeker; Lynchiaans gespeel met droom en realiteit, mysterieuze zaken. Heerlijk.
Maar... de uitwerking is niet altijd even prettig. Wat mij het meeste stoorde was dat de romance wel heel erg op de voorgrond speelde en teveel tijd innam. Natuurlijk is dat de hele houvast en aanleiding (love makes the world go round...), maar de kracht van de film zit hem in de onverklaarbare zaken, daarom had ik liever gezien dat dáár meer de diepgang in gezocht werd, en niet weer de zoveelste semi-romantische scene die -wat mij betreft- niks toevoegt (overigens gek dat dit niet als genre genoemd wordt).
Beeldvorming is vaak wat lelijk en acteerwerk wat houterig. Maar als het verhaal krachtig genoeg is, is daar wel doorheen te kijken. Wat dat betreft begrijp ik de verfilming zeker, ook al levert dat zelden iets beters op (die heb ik 22 jaar geleden in de bios gezien, dus dat weet ik echt niet meer).
Toch een halfje eraf bij deze herziening.

Wow! Hier werd ik echt door omver geblazen! Boeiend van begin tot einde! Moet ik zeker nog eens opnieuw zien; absolute aanrader, echt!

Om dergelijke complexe breinkrakers te filmen moet je toch veel zelfvertrouwen hebben als regisseur... Als 24-jarige cineast zo'n film maken is een ware tour-de-force die van veel talent en visie getuigt, al neemt Amenabar wel erg veel hooi op de vork. Deze psychologische thriller gaat over een jonge womanizer, die vreselijk misvormd wordt in zijn gezicht na een car crash. De film kon vele kanten uitgaan, en eerst lijkt het alsof Abre los Ojos een soort Spaanse tegenhanger ging worden van Bogdanovich's drama Mask, maar daarna is de perceptie van Cesar op alles rondom hem niet meer betrouwbaar en belanden we in een Lynch-achtige nachtmerrie, waarin realiteit en droom amper nog van elkaar te onderscheiden zijn . De ontknoping dat er 150 jaar zijn voorbijgegaan tussen zijn ongeluk en zijn "ontwaken" vond ik ontgoochelend en bij het haar getrokken. Misschien waren er betere alternatieven... interessanter is de verklaring van versplinterde herinneringen door de schok van de crash,, maar alsnog werd ik probleemloos meegezogen in de verwarring op het scherm, en het acteerwerk is zonder meer prima.

Eindelijk de film in zijn geheel gezien, eerst maar een deel gezien jaren geleden. Het beviel me minder dan de Amerikaanse remake Vanilla Sky. Het leek eigenlijk een slap aftreksel, terwijl dit het origineel is. Hoeft dus niet altijd beter te zijn. In grote lijnen lijken ze scene voor scene op elkaar al vind ik de remake meer diepgang, emotie en visueel meer bevatten. De kleine details maken het af die hier ontbreken. Hierbij doel ik op de autoscene, de scene met Cesar, Sofia/Nuria in bed, de interactie tussen Cesar en Nuria (is in de remake wat uitgebreider en anders), de scene dat hij zijn gezicht ziet in de spiegel, dat het lelijke weer terug is, de moedervlek die je ziet als hij door heeft dat het wel degelijk Sofia is maken mij in Vanilla Sky veel meer indruk.

De personages zijn daarnaast wat minder aangenaam om naar te kijken, wat eendimensionaal. Sofia komt er ook minder in voor heb ik het idee en Nuria is een totaal leeg personage bijvoorbeeld.

Ik weet niet of het ook aan het Spaans ligt (een taal die ik niet beheers), maar het is echt alsof je luistert naar alleen maar gebrabbel. Geen intonatie, heel snel uitgesproken, geen woorden waar je iets van kan maken, alleen maar brabbel. Dat helpt niet mee waardoor er ook weinig emotie bij komt kijken. Je voelt het niet.

Doelbewust verwarrende en mysterieus in beeld gebrachte film door de Chileens-Spaanse regisseur Alejandro Amenábar, die hiermee duidelijk zijn voorliefde voor plotwendingen voorwaarts zet. De desbetreffende insteek is binnen Abre los Ojos echter dermate vergezocht dat het vooral een geforceerde en ietwat zwakke indruk maakt. De aanloop is niettemin degelijk, ondanks het matige acteerwerk van Eduardo Noriega. Veel zware emoties voelen onoprecht aan en zijn karakterontwikkeling met Penélope Cruz kent weinig hoogtepunten. Bij vlagen gelukkig sfeervol en onvoorspelbaar met een fijn gevoel voor rauwe sfeerzettingen, maar uiteindelijk toch wat teleurstellend.