'Non', ou A Vã Glória de Mandar (1990)

Een oorlogsfilm van de Oliveira, dat is even met de wenkbrouwen fronsen. Vooral bij de actiescenes die er vrij rommelig uitzien. de Oliveira zegt er zelf over dat de oorlogscenes juist zo historisch correct mogelijk zijn gefilmd en dat hij wat tegenvallers had, waardoor hij niet het juiste aantal figuranten kon inzetten, maar dat praat het nog niet helemaal goed. Compensatie is er natuurlijk wel.
In de vorm van vaste gasten Cintra en Doria die onverstoord hun personages gestalte geven. (ja, ze spelen er meer dan 1) en een paar geweldige mystieke momenten. Ook de oorlogscenes hebben op hun beste momenten iets poetisch waardoor de rommeligheid wat minder stoort. Een scene waarin een tegenstander in afrika huilend met een bebloede buik loopt zorgde zelfs voor regelrechte huiver van mijn kant.
Verder is de film eigenlijk een grote mijmering over de geschiedenis van Portugal en haar oorlogs en kolonisatie verleden.
Hierdoor wordt het al snel wat fragmentarisch en is het ook niet zo stijlvast. De balans tussen serieus en de oliveira's bekende gevoel voor humor is er niet altijd, waardoor de film de neiging heeft onbedoelt grappig te worden, terwijl dat in sommige scenes juist weer wel duidelijk de bedoeling was. Zeer ambitieus project dus deze film, die deels geslaagd is, en deels te groot is voor het budget van de film en de bescheiden verteller die de Oliveira in feite is.

Alhoewel zo bescheiden is hij trouwens helemaal niet. Toen hem gevraagd werd wat hem nog steeds drijft films te maken was zijn antwoord: A va gloria de mandar

Hierboven staat al een zeer goed stukje over deze film, maar zal er nog wat eigen observaties aan toevoegen. Het is inderdaad wel een aparte film voor de Oliveira (of in het algemeen), met evenveel sterke als zwakke kanten. Zo opent de film met een vrij lange sequentie waarin de camera eerst een 360 graden cirkel rond een majestueuze boom trekt om vervolgens een militair konvooi te volgen. Dit alles begeleid door vervreemdende muziek... het deed me erg denken aan iets dat door Apichatpong Weerasethakul gefilmd zou kunnen zijn. Daarna gaat de film echter over in een monoloog/lezing over de militaire geschiedenis van Portugal... halverwege nog onderbroken door een fantasy sequentie, wat wederom goed past in de stijl van de Thaise collega, maar misschien nog meer iets weg had van Fellini. Ik kan dus zeggen dat ik geboeid heb zitten kijken, maar het effect dat de film bijna overkomt als een college, doet toch wel erg afbreuk aan de cinematische ervaring vond ik... het past wel in de traditie van de Portugese cinema, of in de invloed van Straub-Huillet op dit type arthouse film, maar het stond voor mij dit keer toch een wat diepere inleving in de weg. Voor de openingsscène en toch wel een groot aantal andere momenten krijgt deze film zeker een voldoende. Ook zeker een aanrader voor liefhebbers van de Oliveira, maar verder valt deze lastig te verkopen