Fahim (2019)

Gelukkig dat ik geen linkse moraalridder ben, anders zou ik wel héél verontwaardigd zijn door dit crypto-racistisch fabeltje over een oliedomme Bengladees die als running gag steeds 'bon appétit!' roept, maar even achterlijk is in zijn moedertaal, steeds te laat komt, maar ja, dat is nu eenmaal hun cultuur, kirren de zelfgenoegzame Franse messiassen. Wel genoten van het ongelofelijke contrast tussen de acteurs die met dezelfde onbeholpen naïviteit spelen alsof ze voor het eerst in een schooltoneel mogen meedoen en ploert Depardieu, die zich er als een karwei doorheen walst en duidelijk niets dan misprijzen heeft voor de productie. Kan de meubelen echter niet redden. Anderhalve ster, en dan ben ik nog mild.

Dit is ongetwijfeld de beste schaakfilm die ik ooit heb gezien. Al was het alleen maar, omdat het de enige die me nu voor de geest staat.

Deze film zag ik toevallig voorbijkomen op "Film 1" en leek me wel een leuke feelgood-film waarin een elfjarige schaaktalent, te weten Fahim Mohammad (Assad Ahmed), vlucht met zijn vader Nura (Mizanur Rahaman) van Bangladesh naar Frankrijk, waar hij een beroemde schaakmeester hoopt te ontmoeten. De film is gebaseerd op het boek "Un roi clandestin", dat Fahim Mohammad schreef met zijn schaakleraar Xavier Parmentier, die in 2016 overleed (krijg je na het einde van de film te weten).

In de eerste scènes van "Fahim" wordt de politieke en maatschappelijke context van het waargebeurde verhaal geschetst, dat begint in 2011. Na de beelden (de meesten daarvan zijn echte beelden) van gewelddadige protesten in Dhaka, de hoofdstad van Bangladesh, wordt in een paar scènes duidelijk gemaakt dat vader Nura, een gerespecteerde officier van de brandweer, opgepakt dreigt te worden en zijn gezin dus in gevaar is. Intussen weet de elfjarige Fahim op straat iedere schaakpartij te winnen. De twee vluchten naar Parijs in Frankrijk. “Om een echte grootmeester te ontmoeten”, zo wordt Fahim voorgehouden, maar de ware reden is vele malen schrijnender.

Vader en zoon belanden namelijk in een chaotisch asielzoekerscentrum, waar ze mogen blijven tijdens de asielprocedure. En naarmate de maanden verstrijken, gaat Fahim naar school en leert hij in razend tempo Frans spreken en wordt hij opgenomen in het schaakklasje van de lompe maar bevlogen schaakdocent Xavier Parmentier (Gérard Depardieu), die ooit een veelbelovende schaker was. Aanvankelijk moet Sylvain niets weten van het pientere joch, maar Fahim is zo ontwapenend, dat zelfs deze oude mopperpot voor zijn charmes (en vooral zijn talent) smelt.

Nura daarentegen krijgt het Frans maar niet onder de knie en blijft o.a. volhouden dat "Bon appétit" iets betekent als "Tot ziens" en ook verwart hij het woordje "klote" met iets anders. Als hij met Fahim bij de schaakklas aankomt, zegt hij

"Deze club is klote?"

Dat was best komisch om te zien (de kinderen in de schaakklas moesten er ook om lachen) en de komische situaties die in "Fahim" vanuit cultuurverschillen ontstaan, doen soms denken aan een andere Franse film, namelijk de betere Komedie / Drama film "Intouchables (2011)". Ook kan hij geen baan vinden (op straat verkoopt hij wanhopig rozen en Eiffeltorentjes van plastic), loopt hij vast in alle procedures en wordt hij bedonderd door zijn tolk, een sympathisant van de regering in het thuisland, die opzettelijk verkeerd vertaalt om de asielaanvraag te dwarsbomen. Van de wijze waarop de procedure voor het aanvragen van asiel verloopt, valt je mond open.

Eigenlijk vertelt "Fahim" twee verhalen. Enerzijds een aangenaam maar weinig diepgravend feelgood-avontuur van een jong schaaktalent en zijn norse leraar die steeds nader tot elkaar komen. Anderzijds een schrijnend, maatschappijkritisch betoog over onrecht en willekeur binnen de migratieregelgeving. Zo toont "Fahim" weinig verhullend de armoedige tentenkampen voor vluchtelingen in de buitenwijken van Parijs. De dag dat Fahim in Marseille nationaal kampioen schaken tot twaalf jaar wordt, is ook de dag dat zijn vader wordt uitgezet. Tot de Franse premier zich persoonlijk met de zaak bemoeit. Want natuurlijk is er voor kampioenen of uitzonderlijke talenten wel plaats in Frankrijk. Zodoende loopt het verhaal van Fahim en zijn familie loopt goed af en is het gezin in 2015 in Frankrijk herenigd.

"Fahim" bevat een aantal mooie opnames (o.a. die van Bangladesh in de eerste circa 13 minuten) en de chemie tussen Poetin aanhanger Gérard Depardieu en Assad Ahmed is dik in orde. Ook Isabelle Nanty is als de vriendelijke, zorgzame en behulpzame secretaresse Mathilde van de schaakklas een fijne toevoeging aan de cast. En verder vond ik Eléonore Gurrey als "OFPRA" (Office Français de Protection des Réfugiés et Apatrides) medewerkster, die steeds aanwezig is bij het aanvragen van een verblijfsvergunning, wel een mooie vrouw om naar te kijken.

Als schaakfilm schiet "Fahim" eigenlijk te kort, omdat het aantal scènes die aan de denksport gewijd zijn zijn te schaars, niet spannend en fragmentarisch zijn om daar voldoening uit te halen. "Fahim" is gewoon een is een leuke en aardige feelgood-film met een aangenaam nuchtere toon, waarin de lach zeker aanwezig is, maar de traan voor een hardnekkig bittere nasmaak zorgt.