Vitalina Varela (2019)

Zeker een goede film, prachtige donkere fotografie, weinig decor en een cinematografisch zowel als inhoudelijk interessant portret.

De kwaliteit is dus zonder meer hoog, maar je moet wel erg wakker en in de mood zijn voor slow cinema. Als dit Costa's gebruikelijke vertelwijze is zie ik als een berg tegen op tegen zijn andere werk.

Twee stijlkenmerken drukken hun stempel op Vitalina Varela. De eerste is het werken vanuit een donkere achtergrond. De tweede, helaas niet eerder benoemd in dit topic, is dat de camera stil staat. Twee uur film en slechts twee keer een camerabeweging: beide keren betreft het een lullige 90-graden pan wanneer een personage een hoek om slaat. (NB: Vergelijkingen met Bela Tarr gaan in het geheel niet op, want Tarr is in mijn ogen juist op z'n best als de camera beweegt.)

Deze twee stijlkenmerken hebben hetzelfde effect, namelijk een verbinding leggen met de schilderkunst. Met name Caravaggio lijkt mij een inspiratiebron. De pose van de hoofdrolspeler die op de poster staat afgebeeld (twee keer komt dit terug) past eveneens in dit plaatje. Een ander shot beeldt haar af in een fel belichte deuropening, die hiermee iets van een vergulde lijst krijgt.

Voor mij zijn er twee problemen met Vitalina Varela. Of eigenlijk drie. De eerste is dat ik geen liefhebber ben van deze strikt statische cameravoering. De tweede dat niet alleen het verteltempo traag ligt maar dat ook de personages traag bewegen of soms alleen stil staan. Dit komt erg kunstmatig over (op de Parkinson-pastoor na, daarbij past het). Het derde probleem is dat de weinige tekst die gesproken wordt niet altijd goed te begrijpen is. Ik snap dat Vitalina door haar man op Kaapverdië is achtergelaten zonder duidelijke reden, maar dat had het uitgangspunt van de vertelling moeten zijn, waarna de protagoniste en de kijker vervolgens op zoek gaan naar het waarom. Nu kom je er als kijker geleidelijk achter dát dit zo is en vervolgens is het eigenlijk afgelopen.

Al met al niet de fijne vorm van slow cinema dit.

Dit is weer zo’n typische arthouse-film van het genre ‘zelfs het kijken naar het opdrogen van verf is spannender’ en ik zeg er maar meteen bij dat ik niet zo’n fan van dit genre ben. De regisseur lijkt elke prikkeling van de kijker te hebben willen vermijden: niet alleen kijken we telkens minutenlang naar hetzelfde statische beeld waarin niets gebeurt en niets wordt gezegd, maar de film is ook pikdonker zonder enige kleur met meestal alleen een verlicht zwart gezicht dat zo als die op schilderijen van Rembrandt uit de duisternis opdoemt. De film is echter geen schilderij van Rembrandt en kent geen enkele variatie in dit ‘spel’ met licht en donker. Het ergste is nog dat de film ook intellectueel niet prikkelt: wat we zien of wat er wordt gezegd is niet intellectueel, paradoxaal, onheilspellend of anderszins interessant. Iemand in de krottenwijk is gestorven en vervolgens kijk je simpelweg twee uur lang naar teneergeslagen, rouwende, peinzende, fluisterende gezichten die, als ze wat zeggen, benadrukken dat hun leven (ik neem aan: het leven in de krottenwijk) moeilijk is. Daarom zal de film ook zo donker zijn alsof de wijk zonder elctriciteit wekenlang in een zonsverduistering zit: dit zijn mensen die ‘leven in de schaduw’ want hun leven is niet makkelijk en niemand kijkt naar ze om (met alleen in het slot van de film opeens daglicht, waarschijnlijk om aan te geven dat het leven toch doorgaat).

Sorry, ik zal een hoop ‘betekenis’ (of is het gevoeligheid?) hebben gemist maar ik kon hier helemaal niets mee…

Het donkere beeld vond ik beslist niet storend bij de sublieme blu-ray uitgave van Second Run. Alle details waren zelfs in het donker nog heel goed zichtbaar. De rust en traagheid waren een verademing en zorgden voor twee uur ontspanning en kijkgenot en kwamen het intense medeleven met de hoofdpersoon alleen maar ten goede. Ik kon mijn ogen niet droog houden. Inderdaad geen film voor liefhebbers van snelle en flitsende beelden, want die zullen dit prachtige schouwspel waarschijnlijk nog geen vijf minuten kunnen uitzitten.

Even twijfelde ik of ik nog naar het startscherm zat te kijken, maar het was wel degelijk begonnen. Traag, statisch en donker zijn de stijlkenmerken. Mooie beelden? Ja, bijvoorbeeld van regen op een dak, maar overweldigend is het niet. Het is meer slaapverwekkend dan kunstzinnig. Uiteraard heeft hij ook een prijs gewonnen: DE Gouden Luipaard - op de dvd-doos staat het foute lidwoord.