Notturno (2020)

Vanaf 3 december in de bioscoop (Cinéart)

Fraaie documentaire, getuigenissen, scenes uit het dagelijks leven in Midden Oosten, de slachtoffers, overleveraars, soldaten. Prachtig wat betreft fotografie en stilering in vaak lange observerende shots.

Documentaire is over een periode van vier jaar gefilmd in de grensgebieden van landen die een centrale rol speelden in de strijd tegen IS. Hoewel we zo nu en dan in de verte machinegeschut horen (o.a. in een luchtige scène op een terrasje in de stad) is de vijand onzichtbaar. De stilte overheerst wanneer verschillende burgers proberen iets van hun oude leven op te pakken, maar de oorlog heeft diepe sporen achter gelaten in de spookstadjes en de natuur. Het relaas van een jager die 's nachts over een door brandende olievelden verlichte meren probeert eenden te vangen, is van een ongekende visuele schoonheid. De beelden van mannelijke gevangenen tijdens en kort na hun pauze in de buitenlucht zijn confronterend. Niet alle vignetten zijn even interessant, maar de therapeutische sessies met kinderen, die aan de hand van hun samen gemaakte collage van tekeningen vertellen over de gruwelijkheden die ze hebben gezien of doorstaan, maken veruit het meeste indruk.

Een film van gruwelijke schoonheid. Normaliter hou ik niet zo van documentaires zonder vertelstem omdat ik documentaires kijk om informatie te krijgen, maar hier spreken de beelden zelf en laat het ontbreken van infomatie je juist effectief het rauwe leven in het Midden-Oosten als het ware zelf ervaren zonder te worden afgeleid door een vertelstem. De film gaat over de eindeloze (burger)oorlogen in dit deel van de wereld maar laat niet het oorlogsgeweld zien: we zien juist de leegte en stilte die erop volgt of die het geweld anticipeert en zo bijna letterlijk een doodse stilte is. Het zijn beelden van ontreddering en verlatenheid, van vernietiging en wanhoop (waardoor ook voelbaar wordt dat religie de laatste houvast is). Net als bv. de films van Loznitsa zuigt de film je de hel op Aarde binnen waarvan je stilletjes hoopt dat die voor ons ver vandaan blijft.