1945 (2017)

Wat een prachtige, kleine film!

Langzaamaan wordt duidelijk hoe het verleden van verschillende dorpelingen voedsel geeft aan allerlei verhalen die in gang worden gezet door de komst van een Joodse vader en zoon met twee koffers als bagage. Een piepklein gegeven met relatief grote consequenties.

Menig dorpeling begint zich af te vragen waar h/zij was en wat h/zij deed, toen de Duitsers .... en toen de Russen ... met de Joden. Thema's als schuld en schuldgevoel krijgen vorm in de film. Vergoeilijken ('Ik was heus niet zo slecht'), angst ('Komt er nu wraak?'), weglopen ervan. Menselijke thema's die aan actualiteit niets verloren hebben.

De film plaatst zich nadrukkelijk in een filmgeschiedenis. De aankomst van de trein, de Z/W-beelden en de verfilmde tijd die parallel lijkt te open aan de kijktijd doen denken aan de film High Noon. Het thema van de vreemdeling die een gemeenschap 'wakker schudt' roept de film Teorema van Pasolini op. Er zijn mindere voorbeelden denkbaar.

Twee joodse mannen, vader en zoon, stappen uit de trein met twee grote koffers en laten die door een koetsier transporteren naar een boerendorp. Bijna een uur lang zien wij die mannen in doodse stilte achter die wagen lopen. Wat zou hier allemaal achter zitten? Voor de dorpelingen was het duidelijk. Ze zouden niet voor de lol naar het dorp komen. Daar zouden de dorpsbewoners gelijk in hebben maar het was toch voor heel iets anders dan ze verwacht hadden. Niettemin waren de bange vermoedens voor de dorpsbewoners genoeg om aan de bel te trekken. En wat er toen gebeurde, dat laat zich niet verklappen. Voldoende in ieder geval dat het voor mij een zeer boeiende en verrassende film zou opleveren waar ik tot het einde met open mond naar heb zitten kijken.

Enige kennis van de geschiedenis van Hongarije in de 2e Wereldoorlog en het cruciale jaar 1944 - zie Aktion Höss - is wel aan te bevelen. Dan weet je in ieder geval waar het handelen van de twee joden en de angst van de bewoners van het kleine dorp uit voort komt.

Ook het einde is om over na te denken. We zien de rook uit de schoorsteen van de stoomloc komen. Nadat de locomotief uit het zicht is verdwenen zien we alleen nog maar de rook symboliserende de rook uit een andere schoorsteen van een jaar geleden, 1944 dus.

Een schitterende film dus dit "Homecoming" die mij niet zo makkelijk loslaat. Uitermate geschikt om op de dag van de dodenherdenking te bekijken. Doet mij in ieder geval veel meer dan alleen maar twee minuten stilte.

5.0*

De film gaat over het interessante en belangrijke feit dat vooraanstaande mensen c.q. complete dorpen medeplichtig zijn aan de massamoord op Joden tijdens de Duitse bezetting door gretig Joden aan te geven – uit antisemitisme en/of opportunisme – om zo de huizen en bezittingen van Joden te bemachtigen. Maar dat is dan ook alles wat de film weet te brengen; qua narratief toont de film de paniek, de schuldgevoelens en de verdeeldheid die na het einde van de oorlog in zo’n dorp uitbreken als twee Joden naar het dorp komen omdat men vreest dat de Joden hun eigendommen komen terugeisen.

De film is sfeervol en lijkt realistisch: zo zal het inderdaad zijn geweest in 1945 in een Hongaars dorp. Maar het is helaas een typische filmhuisfilm dus er is praktisch geen actie of dramatische ontwikkeling en is het moeilijk om zelfs de 91 minuten wakker te blijven: in feite is er slechts een anticlimax aan het einde als dan blijkt dat de Joden slechts de overblijfselen van hun geliefden willen komen begraven hetgeen wel weer een emotionele climax qua ontroering geeft. En het bevestigt de kwaadaardigheid van de dorpelingen die zelf zijn wat antisemieten Joden verwijten (namelijk dat ze geld en eigenbelang boven mensen en menselijkheid plaatsen). De film lijkt ook nog te willen zeggen dat het niet uitmaakt of er een Duitse, een Russische of geen bezetting is qua vreemdelingenhaat: ‘iedereen is gelijk zolang het maar echte Hongaren zijn’, waarmee de regisseur denk ik ook een sneer wil uitdelen naar hedendaags Hongarije.

In de nazomer van 1945 arriveren twee orthodoxe Joden in een klein Hongaars dorpje. De nieuwkomers handelen bedachtzaam, gereserveerd: het leed dat ze meedragen vraagt om een gepast stilzwijgen. Voor de bewoners vertelt het plotse bezoek een heel ander verhaal. Terwijl de Joden met paard en wagen de omgeving intrekken, pakken donkere wolken zich samen boven een verzwegen dorpsgeschiedenis.

Voor Homecoming (1945) werkte regisseur Ferenc Török (Moscow Square) intensief samen met Gabor T. Szanto, de romanschrijver wiens kortverhaal aan de basis van de film stond. Szanto’s retrospectief (Hazatérés, 2004) op de Hongaarse verwerking van WO II verkent de grenzen van collectieve schuld: waar vervaagt de rol van het individu, en wordt een complete gemeenschap verantwoordelijk? Is verzoening überhaupt mogelijk als er zoveel afwijkende perspectieven op een verwrongen verleden zijn? Török toont de recente geschiedenis nooit direct. Wat we meekrijgen over het oorlogsverleden wordt bemiddeld door de dorpsbewoners. Stuk voor stuk geven ze hun eigen betekenis aan het bezoek van de Joden. De waarheid is het domein van de herinnering – nu al.

volledig stuk

Wat een saaie film! Traag en voorspelbaar.

In augustus 1945 maakt een klein, Hongaars dorp zich op voor een verlovingsfeest. Het nieuws dat Samuel, een joodse man, en zijn zoon onderweg zijn naar het dorpje zorgt voor grote onrust, vooral bij een groepje mannen dat geprofiteerd heeft van de deportatie van de Joden uit hun eigen gemeenschap. Net als hun medebewoners moeten zij hun oorlogsverleden onder ogen zien en gespannen wacht iedereen af wat de twee Joodse mannen komen doen. Regisseur en co-scenarist Ferenc Török toont Samuel en zijn zoon altijd in beweging: zelfverzekerd, vastberaden en met een neutrale blik die niets verraadt over de redenen voor hun bezoek. Iván Angelusz maakt dan ook grote indruk in zijn vrijwel zwijgende rol als Samuel, maar de rest van de cast is even sterk. Het slot van de film heeft een sterke symboliek die er toe bijdraagt dat je deze film niet snel zult vergeten. Uitstekend camerawerk van Elemér Ragályi en een spaarzame, maar passende score van Tibor Szemzö.

Beklemmende film over een dorpsgemeenschap, waar slechte gewetens een geruchtencircuit op gang brengen wanneer kort na de oorlog twee onbekende, joodse mannen aankomen op het station. De gevolgen zijn dramatisch.

Een film met een aantal verrassende wendingen. Ondanks het tragische verhaal zorgt de verhouding tussen het gedrag van vreemdelingen enerzijds en de dorpelingen anderzijds achteraf bezien voor een kostelijk geheel. Een drama met een vette knipoog en veel symboliek. Mede door de fraaie cinematografie een echte aanrader.

Mooie film, die helaas na een goed uur haar spankracht helemaal kwijtraakt. Maar dat eerste uur is geweldig. Mooie beelden met contrastrijk zwart-wit (al had de hete zomerdag in kleur ook goed gevangen kunnen worden), soms fijn gebruik van zoom en lekkere mysterieuze dromerige muziek die je nooit helemaal kan plaatsen. En het is prettig dat er geen moeilijke melodramatiek in zit, de emoties zijn vrij ingetogen en voelen echt. Ook de sfeer in het dorp is goed getroffen, zowel het vrolijke in het begin als daarna als het bericht van de Joden komt. Eens bekend is wat ze er komen doen is de film ook klaar en krijgt nog een reprise van een halfuur waarin mensen ineens hypocriet gaan doen tegen de sterke man in het dorp. Maar mensen vervallen dan in ook wat in stereotypen en nemen overhaast rare beslissingen, vooral bedoeld om de film vooruit te helpen lijkt het.

Ik weet ook niet helemaal waar de regisseur staat. Diegenen die weliswaar hypocriet zijn maar menen goed te doen zijn een zwakke zoon, een dronkenlap en wat ander weinig prominenten. Die maak je normaal niet tot diegenen die je boodschap moeten dragen. Toch denk ik niet dat de sympathie bij de sterke man (en hoofdfiguur van de film) ligt, ook al zal ook niet alle kritiek voor hem zijn. Sowieso wordt hij geweldig gespeeld.

En dan is er nog wel een geweldig laatste shot, met de roet uit de stoomlocomotief als metafoor voor de aswolken van Auschwitz die symbolisch nog lang blijven hangen boven Hongarije. 3,5*.

Mooi om de ontwikkeling te zien van verschillende personages in reactie op de aankomst van

twee personen in hun dorp, als onwelkome indringers in hun bestaan bij fraaie zwart-wit beelden

en aldoor bij tussenpozen stiekeme bijna plagerige muziek die een naderend onheil lijkt te

verkondigen.

Interessante film over een onderwerp dat minder aan bod komt over de Tweede Wereldoorlog. Het leed en lijden is voor vele joden niet achter de rug wanneer ze de concentratiekampen overleefd hebben. Ook voor de talloze dorpen waar men meezeulde met de nazi’s of zelf het heft in handen namen om joden aan te geven, waren het onzekere tijden.

Wat ze joden vaak clichématig verweten, bezondigden ze zich vaak zelf aan. Wanneer eigendommen en woningen geconfisqueerd konden worden, waren mensenlevens vaak niet veel meer waard. In dit Hongaarse dorp komt de angst en twijfel sterk naar boven wanneer twee joden het dorp binnenkomen. De film geeft een sterk en sereen portret weer van deze gebeurtenis.

Mooie zwartwitbeelden en de ondersteunende muziek gaven een soort van dreiging weer. Prima acteerwerk alvast. Ook het einde is zoals hier al verteld symbolisch geslaagd.