Citizenfour (2014)

Ik ben het met bovenstaand bericht eens. Erg boeiend en belangrijk onderwerp, maar de uitwerking is echt gortdroog met saaie stemmen en heel veel tekst in beeld waar een voice-over een stuk vlotter zou zijn geweest. Dit samen met een zit van bijna 2 uur is wat mij betreft te lang. Ik heb de docu in 2 dagen bekeken, was er na een uur de eerste keer wel klaar mee. Gelukkig is het onderwerp wel boeiend genoeg dat het nog een beetje uit te kijken was. Ze zijn alleen vergeten dat het ook een beetje kijkbaar moet zijn.

2*

Gelukkig wordt het inderdaad gortdroog gebracht, want het gaat hier immers puur om de (zeer belangwekkende) inhoud. Die is bij vlagen nogal technisch van aard en vraagt wel wat interesse van de kijker.

Maar toch blij dat ze het op deze manier hebben aangepakt ipv allerlei flauwe intermezzo's, animaties of zijstraatjes die in feite niet ter zake doen.

Enige minpuntje is dat alles uit deze docu nog wel erg recent behoorlijk groot in het nieuws is geweest dus eigenlijk niet heel veel schokkends brengt, maar van mijn kant had ik Snowden zelf eigenlijk nooit echt zien praten, alleen over gelezen.

Toch wel onder de indruk van hem. Zo'n jonge gozer maar je ziet en hoort aan alles aan hem hoe intelligent hij is. Mooie kerel.

Wellicht dat deze docu over een aantal jaren veel meer impact heeft dan nu.

Het is jammer dat eigenlijk alles wat in de documentaire verteld wordt door het nieuws al uitgebreid behandeld is. Daar is het Poitras kennelijk ook niet om te doen (ze heeft zelf meegeholpen alles de wereld in te helpen alvorens deze documentaire in elkaar te zetten) en ze biedt daarnaast dan ook een bijzonder interessant portret van de aanloop naar alle onthullingen en hoe die periode door de mensen achter de schermen beleefd werd. Dat helpt en maakt Citizenfour een hoogst noodzakelijk werk dat het hoogste bestaansrecht heeft. Maar toch is het balen dat de feiten die worden genoemd je al zo bekend zijn, waardoor de documentaire toch wat van zijn impact verliest.

Ja, dit verhaal heeft al veel aandacht gekregen in de media. Je zou kunnen zeggen dat het daardoor impact verliest, maar eerlijk gezegd vind ik het los daarvan nog steeds vrij indrukwekkend. Ik bedoel, hoeveel documentaires bestaan er waarin je iemand van een inlichtingendienst gefilmd ziet worden terwijl hij zijn werkgever op groteske wijze verraad? Gewoon al dat simpele gegeven maakt dit al de moeite waard. Zeker omdat de paranoia voelbaar is. Je voelt de wereld rond Snowden en de journalisten verkleinen, ondanks dat ze steeds in dezelfde hotelkamer zitten.

Vond Snowden ook wel een boeiend figuur. Je kunt je eigen mening vormen over of wat hij gedaan heeft goed is en je kunt ook je eigen mening vormen over in hoeverre de overheid gerechtvaardigd is in privacyschending, maar het spreekt op z'n minst aan dat Snowden uit gewetenswroeging lijkt te handelen. Misschien is het gewoon een kwestie van selectieve montage, maar de film weet dit beeld nooit te weerleggen en lijkt nooit onoprecht.

Natuurlijk had Poitras het geluk op het juiste moment op de juiste plaats te zijn (vanuit filmisch oogpunt dan, vanuit persoonlijk oogpunt wellicht wat minder), maar ze heeft niettemin een strakke, spannende film gemaakt over een belangrijk onderwerp. Ze durft de materie ook uit te diepen, wat ook wel fijn is, zelfs al kiest ze resoluut voor één kant. Dat laatste is verdedigbaar omdat ze zelf een speler is in verhaal. Dat voegde ook een extra laag toe. De documentaire heeft waarschijnlijk een meer urgente sfeer juist omdat Poitras geen buitenstaander is.

Een film als CitizenFour zal waarschijnlijk grotendeels beoordeelt worden aan de hand van wat iemand van de acties van Edward Snowden vindt, maar als film op zich is het toch minstens bijzonder.

4*

De noemer 'gortdroog' vind ik hier helemaal niet terecht: docu kijkt geweldig weg, en dat ondanks dat de kijker voor een groot deel de chronologie al weet. Sfeertje deed me denken aan All The President's Men (daar wordt ook nog naar verwezen trouwens]: veel paranoia, geheime coderingen, verknipte briefjes, anonieme bronnen... zelfs wanneer je weet hoe het verloop van zaken zal zijn, is er best wat spanning.

Ook wel interessant is dat voor de verandering de documentairemaker (maakster) nu eens niet naar het nieuws toegaat, maar dat het nieuws naar haar toekomt. Best bijzonder ook dat ze vlak nadat ze hem ontmoeten meteen beginnen met filmen, dat neemt een bepaalde vooropgezetheid weg... geregisseerd is het nergens, gezond chaotisch wel. Ze wisten ongeveer wel waar ze aan begonnen, maar duidelijk niet helemaal.. de importantie van de informatie overvalt de interviewers behoorlijk, wat voor een mooie dynamiek tussen de gesprekspartners zorgt.

Inhoudelijk heb ik er meer moeite mee. Potrais neemt duidelijk stelling in (een stelling waar ik het grotendeels mee eens ben, maar dat terzijde), maar ze had af en toe wel wat meer advocaat van de duivel mogen spelen. De systemen zoals opgezet zijn zwaar onethisch in de uitvoering, maar zullen met een ander doel zijn opgezet: het voorkomen van aanslagen, het signaleren van verdachten etc. In hoeverre zijn ze daarin geslaagd? Heeft het afluisteren van (bepaalde) personen nut gehad? Inboeten aan privacy met als resultaat een veiligere wereld, bestaat zoiets in dit geval? Waarom kiezen de inlichtingendiensten voor een sleepnetmethode ipv gericht afluisteren? Het zijn vragen die gesteld hadden moeten worden, al was het alleen maar om een genuanceerdere docu af te leveren. Deze onderwerpen werden bijvoorbeeld wel behandeld door Nieuwsuur een half jaar geleden en Snowden had daar prima antwoorden op, die juist vóór de stellingname in deze docu pleiten.

3,5*

'k vond het wel eens interessant om deze docu gezien te hebben. 'k wist een beetje waarover het ging, maar het was wel eens nuttig om deze te bekijken. De is een redelijk rechtlijnige docu die vooral veel gesprekken bevat, maar toch werd het boeiend gebracht.

De moeite om gezien te hebben.

Uitstekende documentaire over Edward Snowden die documenten lekt waaruit blijkt dat de NSA iedereen bespioneerd. Uiteraard is de privacy-kwestie omtrent deze lek interessant, maar deze documentaire is vooral boeiend als live registratie van een klokkenluider op het moment dat hij de klok luidt. Hierdoor kijkt het geheel redelijk spannend weg.

Alleen al het besef dat je nu de 'live' beelden ziet van wat destijds naar buiten werd gebracht over Snowden, vind ik erg interessant (zoals de onthulling in de hotelkamer in Hongkong). Ondanks de 'saaiheid' van filmen en montage heeft de docu een sluimerende spanning, wetende wat er boven het hoofd van Snowden hangt en gezien zijn lef en intelligentie. Opsmuk zou misschien zelfs misstaan in zo'n realistisch relaas.

Ik begrijp de positie van de filmmaakster maar vind het jammer dat op slechts enkele zinnetjes na, geen aandacht is voor de redenen waarom instellingen zoals de NSA informatie verzamelen. De tussen neus en lippen door gebrachte, letterlijke uitspraak dat de dataverzameling een doel is - (het is een middel..) - vind ik dan ook getuigen van een soort tunnelvisie waar meerderen last van leken te hebben.

Voor zover een nooit volledig geïnformeerde burger als ik kan oordelen, schaar ik de acties van Snowden net zoveel onder een vorm van hoogverraad als onder heldendom, zo niet meer. Inlichtingendiensten zouden daarbij nooit hun echte troef kunnen uitspelen (real time bekend maken hoeveel opgepakt worden, aanslagen verijdeld, etc.). De vraag zou dan ook rijzen welk aantal voldoende is om de gigantische dataverzameling en -opslag te rechtvaardigen, maar da's een discussie los hiervan.

Buiten dat soort opvattingen om is het een sterke docu die ook nog eens een goede schets geeft van de moderne tijdgeest (de privacy-versus-veiligheidskwestie).

Belangrijk werk. Vorige week zag ik Snowden, en nog meer dan de gedramatiseerde bio van Stone ademt Citizenfour urgentie. Nog steeds, want terwijl de man vastzit in Moskou, gaat het debat over privacy gewoon door.

Waar Snowden in retrospectief een beetje een reconstructie is van de documentaire, zit je in Citizenfour met je oog op de 'actie'. Ik hoor mensen dat saai noemen, zelf vond ik het waanzinnig interessant te kunnen zien hoe de echte klokkenluider (en niet Gordon-Llevitt) uitleg gaf, nieuws verwerkte etc. Dat een en ander zich dan afspeelt in een doodnormaal hotelkamertje geeft de docu een haast claustrofobisch sfeertje. Op een gegeven moment gaat er in het hotel een alarm af, en voel je de spanning: is er iets aan de hand? is het maar een test?

Naast het verhaal van Snowden zelf krijg je ook een goed inkijkje in de juridische en journalistieke verwikkelingen die na de onthullingen plaatsvonden. Is Snowden wel te verdedigen, en hoe moet dat dan gerealiseerd worden? Hoe kunnen journalisten als Glenn Greenwald (the Guardian) en Laura Poitras (de documentairemaakster) hun werk uitoefenen zonder zelf ook de adem van de NSA en de Amerikaanse overheid in hun nek te moeten voelen? Het zijn zaken die in de film onderbelicht bleven, omdat daar niet de periode ná Snowden's vlucht uit de VS, maar de periode daarvoor nadruk krijgt. Ook zien we in Stone's gedramatiseerde versie in mijn ogen te veel van de relatie tussen Snowden en Lindsay Mills. In Citizenfour is die romantische factor nagenoeg verdwenen, en dat zag ik persoonlijk als een groot voordeel voor de scherpte en het realistische gehalte dat de docu uitdroeg.

Wél vond ik dat het niveau na de gesprekken in de hotelkamer wat achteruit ging. De montage werkt dan niet altijd mee, met soms wat doelloze beelden en weinig begrijpelijke overgangen. De materie wordt daarnaast niet altijd even prikkelend gebracht, maar dat is ook niet de insteek van Poitras geweest. Citizenfour draait echt om de relevantie van de inhoud. Ik zou hem iedereen aanbevelen, en dan niet omdat de docu zo waanzinnig in elkaar steekt, maar omdat ze tot denken aanzet, en inzicht verschaft in een kwestie die iedere zichzelf respecterende burger aangaat.

Net geen 4*.

Klokkenluiders, moderne technologie en de gevolgen voor de rechtstaat. Meer dan genoeg materiaal voor een relevant tijdsdocument over de rol die Edward Snowden heeft gespeeld in het lekken van informatie over de verregaande macht van inlichtingsdiensten als NSA. Belangrijk is het vast wel, maar erg interessant is het niet meer voor een kijker in 2017. Edward Snowden zit een beetje op een laptop te pielen en legt uit waarom het van cruciaal belang is dat de kijker hem serieus neemt. In onbegrijpelijk vakjargon - voor de leek zoals ik- legt hij uit hoe individuele vrijheden in gevaar komen door de manier waarop de Amerikaanse inlichtingendiensten moderne technologie inzetten. Op de soundtrack klinken omineuze muziekjes en een dreigende vertelster om ons ervan te doordringen hoe urgent het getoonde allemaal is. Een beetje gemakzuchtig en populistisch, maar ik heb te weinig kennis over de materie om er zinnige uitspraken over te mogen doen. Voor wat het waard is: Snowden lijkt me een aardige kerel.

Laura Poitras stond sinds haar kritische documentaire My Country My Country (2006) op een ‘watch list’ bij de Amerikaanse overheid en verhuisde zelfs naar Berlijn om zo weinig mogelijk last van intimidatie te hebben. Precies om die reden besloot klokkenluider Edward Snowden, een IT-er die in dienst van de overheid programma’s schreef die tot doel hadden om ongemerkt op gigantische schaal privédata van nietsvermoedende, onschuldige burgers te verzamelen, haar hulp te vragen bij de publicatie van de gevoelige informatie en de bewijsstukken die hij daarvoor had vergaard. Poitras filmde de gesprekken die Snowden met The Guardian-journalist Glenn Greenwald waarin de strategie wordt bepaald waarmee de informatie naar buiten komt. Het gegeven mag dan statisch zijn en niet iedereen zal de technische details helemaal begrijpen, maar wie een idee wil krijgen van wie Edward Snowden was en is mag dit niet missen. En het is bij vlagen bijzonder spannend.