De top 100 van... (top 150 van live action jeugdfilms/Baggerman)

Ik ben ook bijna klaar, arno74, maar een korte vakantie en werk, werk en nog eens werk kwamen er steeds tussendoor. Nu moet ik straks weer naar het buitenland en kan ik dus de boel niet presenteren. Wacht dus niet op mij, maar presenteer gewoon als je er klaar voor bent. Bij mij wordt het een Top 125 Tsjechoslowaakse films.

Het is wel meer werk dan ik van tevoren had ingeschat.

Nou, het lijkt er toch van te komen. Hopelijk kan ik vanaf morgen mijn Top 125 Tsjechoslowakije presenteren.

Cool! Ben benieuwd!

De Tsjechoslowakije Top 125 van Baggerman

=====================================

Na de visuele pracht in films van Mochizuki Rokuro’s Japanse lijst en Onderhonds Groot-China top 200 is het mijn beurt met een lijst van een wat bescheidener filmland: Tsjechoslowakije. (of eigenlijk: filmlanden, want inmiddels is het land gesplitst in de Tsjechische Republiek en Slowakije)

Toch zou ik durven stellen dat –zeker historisch gezien- de twee landen samen zeker qua invloed en belangrijkheid binnen de top tien van Europa staan. Voornamelijk komt dit door de Tsjechoslowaakse New Wave van jaren 1962-1970, die worden gezien als de gloriedagen van de Tsjechoslowaakse cinema. Als gevolg van de destalinisatie in het land in die tijd kwamen deze filmmakers daar eindelijk in contact met buitenlandse films, wat hen inspireerde tot een ander soort cinema dan het socialistisch realisme wat tot dan toe de mores was.

Helaas ging de botte bijl er na de Sovjet-inval na 1968 weer in en werden veel films uit die periode verboden. Filmmakers kregen niet meer de vrijheid om te maken wat ze zelf wilden, maar kregen projecten toegeschoven. Toch hoeft dit niet noodzakelijkerwijs alleen maar slechte films op te leveren en ook uit tijd zijn er best nog leuke films voor diegenen die daar interesse in heeft, net als de films na de Fluwelen Revolutie.

Zit er nog verschil tussen de Tsjechische cinema en die uit Slowakije (behalve de gesproken taal)? Ja. Heel grofweg kenmerkt de Slowaakse cinema zich met (in verhouding) veel drama in vaak een plattelandssetting en veel aandacht voor volkstraditie. In de Tsjechische cinema is veel meer aandacht voor een typische zwartgallige humor. Ik heb de Tsjechische film gelabelled met ‘CZ’ en de Slowaakse met ‘SK’ in de lijst, al zal men wellicht uren kunnen debatteren over de juiste labelling. Over mijn nummer 1 kan dat bijvoorbeeld. De Tsjechen vinden dat een Tsjechische film, de Slowaken en typisch Slowaakse!

Gedurende het samenstellen van de lijst vroeg ik me bij mezelf af waarom ik de films uit deze regio zo leuk vind? Als kind tijdens de Koude Oorlog ben ik altijd erg nieuwsgierig geweest naar het leven achter het IJzeren Gordijn. Hier werd toch altijd een beetje een vijandsbeeld geschapen en het enige wat ik vanuit die regionen zelf kon zien waren de jeugdfilms die toch wel af en toe hier werden uitgezonden. Die vond ik eigenlijk altijd erg mooi en de mensen daarin leken me aardig en normaal en deze inkijkjes maakten me alleen nog maar nieuwsgieriger!

Later kwam ik natuurlijk meer te weten over wat zich daar afspeelde (al is dat óók weer gekleurd) en nù heb ik tenminste ook de kans om films voor volwassenen te zien. Waarom dan vooral Tsjechoslowakije en veel minder de andere Oostbloklanden? Dat komt natuurlijk vooral door de Tsjechoslowaakse New Wave, een ontzettend boeiende stroming die eerder speels en stout was dan een bijtende openlijke aanklacht tegen het communistische regime. Men wist kunstzinnig mild-komieke observaties van de menselijke kleinheid te registreren, niet alleen de ontmaskerde idealen van het communisme (die noodzakelijkerwijs uitmondden in opportunisme en carrièrezucht), maar óók de zwakke moraal van het kapitalistische Westen of van het Tsjechoslowakije uit vervlogen tijden.

De Tsjechoslowaakse cinema blinkt wat mij betreft niet uit in het visuele, maar meer in de duidelijk zichtbare lol van het maken van films. Die uit zich in vindingrijkheid in de speelse, vaak absurde plots, in de begeleidende muziek en de knullerige special effects die tòch vaak goed werken. Dáár vind ik mijn plezier, naast de inkijkjes in een totaal andere leefwereld.

Omdat ik als sorteervolgorde op MovieMeter heb gekozen voor 'nieuwste bericht bovenaan', is de gepresenteerde lijst steeds met de hoogst genoteerde bovenaan.

Ik heb mijn best gedaan op de presentatie en die is anders (en minder fraai) dan die van Mochizuki Rokuro en Onderhond. Het was soms moeilijk om mooie stills te vinden. Vaak heb ik uit mijn eigen dvd-collectie moeten putten, maar het aantal Tsjechoslowaakse op bluray en in de Criterion collectie zijn op twee handen te tellen, dus moeten jullie het met de kwaliteit doen zoals die straks wordt opgediend. Veel films zijn zelfs alleen maar via de pindakaasboer te krijgen, waardoor mijn stills er in vergelijking met die van de lijsten Mochizuki Rokuro en Onderhond uitzien als die van een amateur. Wel heb ik t.b.v. de uniformiteit net als mijn voorgangers de breedte van 700 pixels aangehouden. Als extraatje (en om mezelf een bèètje te onderscheiden) plaats ik ook de filmposters, omdat deze vaak toch wel erg mooi en kunstzinnig zijn. Ik reserveer voor iedere film een apart ‘bericht’ om alles goed af te bakenen en zal ieder dag 15 films ‘presenteren’ en op de laatste dag de top 5. In totaal 9 dagen ben ik dus klaar.

Nog even de inmiddels bekende disclaimer: dit is een persoonlijke lijst en die kan dus volledig verschillen van andermans smaak! Voor de echte Tsjechoslowakije filmkenner zal ik vast cruciale films niet hebben opgenomen (er staat niets in van voor 1950, dus jammer voor de fans van Vasta Burian, Gustav Machatý of Hedy Lamarr), hetzij omdat ik ze domweg niet heb gezien of omdat ik ze zelf niet goed genoeg vond.

Nu genoeg geluld. Tijd voor de lijst. Hopelijk vinden jullie er wat aan en zelfs als ik maar één zieltje kan winnen voor het bekijken van maar één film uit deze regio dan heb ik het niet voor niets gedaan!

Zou leuk zijn, die Spaanse en Tsjechoslowaakse en Latijns-Amerikaanse lijst.

Zal wellicht iets meer gebruiken uit de Spaanse en Latijns-Amerikaanse lijst (vooral latijns amerika fan hier), maar als er een Tsjechoslowaakse film bijzit met een leuk plot wil ik die zeker ook wel zien.

Marketa Lazarova ook van die tijd?

Interessant, ben benieuwd. Temeer omdat ik nog nooit een Tsjechoslowaakse film gezien heb, en ook geen idee heb wat ik me er precies bij voor moet stellen.

Ja. De film is zelfs uitgeroepen tot beste film aller tijden (van eigen bodem).

Dat zieltje heb je nu al gewonnen. Ik krijg altijd zin in films, door dit soort projecten. Ik ben erg benieuwd naar de lijst en er zullen zeker wat tips voor me tussen zitten.

125. The Inheritance or Fuckoffguysgoodday (Dedictví aneb Kurvahosigutntág)

Vera Chytilová 1993 CZ

120 mins

Comedy

Bolek Polivka mag toch wel dè Tsjechische acteur van de periode 1985 – 2005 genoemd worden. Hij speelt eigenlijk altijd onbehouwen kwibussen en in deze film bereikt hij hiermee wel het absolute toppunt: irritanter kan niet en hij ziet er niet uit! De pas overleden Vera Chytilová is (zover mij bekend) de enige vrouwelijke Tsjechische New Wave regisseur van betekenis. De andere regisseuses die ik ken uit haar generatie (Marie Polednáková, Vera Plivova-Simkova en Drahomira Kralova) houden zich vooral bezig met het maken van (verdienstelijke) jeugdfilms.

https://c1.staticflickr.com/1/657/22311960729_9bab746fed_b.jpg

124. Joachim, Put It in the Machine (Jáchyme, Hod’ho do Stroje!)

Oldrich Lipsky 1974 CZ

95 mins

Comedy

Oldrich Lipsky vind ik persoonlijk één van de meest interessante en over het hoofd geziene Tsjechische regisseurs. Al de films die hij heeft gemaakt zijn komedies en deze hebben vaak een erg kolderiek script. Deze schreef hij vaak zelf of samen met anderen, zoals de heren vooraan op de het plaatje, Zdenek Sverák (links) en Ladislav Smoljak (de wat op Herman Finkers lijkende man rechts), die samen voor vele scripts verantwoordelijk zijn. Lipsky’s films bevatten altijd leuke gekkigheden, die goed werken ondanks de beperkingen waarmee men moest werken. Hij maakte ook veelvuldig gebruik van het vele animatietalent dat er in de CSSR rondliep, zoals Jiri Trnka en Jan Svankmajer.

Tot slot bij deze film nog één keer name-dropping en een naam die ik nog vaker ga herhalen: Zdenek Liska, een geweldig componist die zeker in één adem genoemd mag worden met grote componisten van filmmuziek als John Williams en Ennio Morricone. Hij had alleen de pech te moeten werken achter het ijzeren gordijn. Van nog 17 andere films in deze lijst schreef hij de muziek.

https://c2.staticflickr.com/6/5765/21876056764_d041ce4acc_b.jpg

123. Zelary

Ondrej Trojan 2003 CZ

150 mins

Romantiek / Drama

De laatste Tsjechische Oscargenomineerde film. Deze speelfilm is een drama over de botsing van twee verschillende werelden en twee verschillende mensen. De ontmaskerde verzetsheldin Eliska is gedwongen haar stadse leven achter zich te laten en Hana te worden, de vrouw van een bergbewoner in een afgelegen bergdorpje waar de tijd al 150 jaar stilstaat. Ik vond het een mooi oorlogsdrama. Het uitzicht in de film wordt geenszins belemmerd door de mooie Anna Geislerová (hieronder natuurlijk rechts ).

https://c2.staticflickr.com/6/5793/22509884851_b3ac0a589e_b.jpg

Dat is nogal een stuk tekst bij het ontbijt...

Fijn - ik zit er klaar voor.

Dat is best een lastige. Ik sla de Tsjecho-Slowaakse cinema ook hoog aan (hoger dan de Poolse en Hongaarse in elk geval), maar dat is dan eigenlijk alleen gebaseerd op die ene periode. Hoewel er nog wel films uit de regio doordruppelen is dat mondjesmaat (wat ik zie in elk geval). De tweedeling die je maakt (zwartgallige humor resp. plattelandsdrama) herken ik in elk geval wel. Waar het land zich dan verder in kenmerkt is de animatie. Naast Svankmajer zijn dat natuurlijk de Jaren 50 films van Karel Zeman, De Jaren 60 output van Zdenek Miler (Molletje) en in de Jaren 70 Pat e Mat (Buurman & Buurman). Hopelijk heb je de ruimte gevonden die shorts ook een plekje te geven, al is het er maar 1 om er aandacht aan te geven.

Dan is het vast een goede film, was erger mocht het andersom geweest zijn

Olé!

Geeft niet, ik zou zeggen "kom maar op!". Hoeveel doe je er per dag? edit: daar zijn de eerste al!

122. Kooky (Kuky Se Vrací)

Jan Sverák 2010 CZ

95 mins

Animatie / Familie

Jan Sverák is de zoon van de eerder genoemde Zdenek Sverák. Vader Sverák schrijft veel van de scripts en acteert veel in de films van zoonlief. Het script van Kooky werd echter door Jan zelf geschreven en zijn zoon speelt de hoofdrol. It’s all in the family! Hoewel Sveráks films met de tijd wat mij betreft minder worden, heeft Kooky nog wel zo zijn charme. Houterige (typisch Tsjechische) animatie zonder enige mimiek, maar toch best leuk en schattig.

https://c1.staticflickr.com/1/762/22310850120_36a5913dc1_b.jpg

121. The Deserter and the Nomads (Zbehovia a Pútnici)

Juraj Jakubisko 1968 SK

120 mins

Drama

Als er één regisseur hier over het hoofd wordt gezien dan is het de Slowaak Jakubisko wel. Zijn stijl doet denken aan Paradjanov, Kusterica, Fellini, Greenaway, Jodorowsky en Arrabal Ondanks dat ik sommige van zijn films qua plot niet altijd even sterk vind, zien zijn films zien er altijd erg verzorgd uit en vervelen ze daardoor niet snel. Na zijn drie vrij experimentele films uit de jaren zestig werd Jakubisko zoals velen op een zijspoor gezet (documentaires) en mocht hij pas vanaf eind jaren zeventig weer aan de slag met drama’s en sprookjes waarvan Perinbaba (Frau Holle) wel een bekende is. Na de Fluwelen Revolutie kon hij weer als vanouds aan de slag en hij schijnt nu nog bezig te zijn met een epos over de vroeg Slavische cultuur.

Deze film van hem staat wel hoog aangeschreven, maar is onmogelijk te verkrijgen en bij mijn weten alleen te zien in een onooglijke TV-rip en ziet er dan nòg mooi en verzorgd gemaakt uit. Liefhebbers van Jodorowsky, Corkidi en Arrabal zullen deze film ook waarderen.

https://c2.staticflickr.com/6/5775/22311954499_d05caf7b98_b.jpg

120. The White Lady (Bílá Paní) Zdenek Podskalský 1965 CZ

93 mins

Komedie / Fantasy

Echt een product van de Praagse Lente deze film en wel één van de dapperste en met het meeste kritiek daarin. Gebaseerd op een echt spookverhaal (dat van de witte dame Perchta van Rožmberk, die schijnt te worden gezien in een aantal kastelen in Tsjechië) wordt de draak gestoken met de communistische systeem, de bewindslieden van toen en het soms blind volgen van de massa. Sterk aan de film - en de redding van de film en de makers waaronder de crème de la crème van het Tsjechische acteursgilde zoals Hrusinský, Brodský, Kopecký en Mensik- is dat niet alleen de communistische leiders een veeg uit de pan krijgen. De kritiek is multi-interpreteerbaar en is vast zo uitgelegd nadat de Praagse Lente weer de kop was ingedrukt (daar velen gewoon mochten doorwerken, terwijl vele regisseurs lang niets mochten meer mochten maken).

https://c2.staticflickr.com/6/5744/22310867390_5ebeacf1ce_b.jpg

119. Frau Holle (Perinbaba)

Juraj Jakubisko 1985 SK

89 mins

Fantasy

Ooit op ‘De Duitser’ gezien en toen vond ik de film al prachtig. Jakubisko gebruikt vrouw Holle in een leuk sprookje dat ik niet kende. We zien Fellini's vrouw Giulietta Masina in de hoofdrol in deze film. Fellini noemde Jakubisko a 'real brother' en zei over hem: "In Jakubisko's films gebeurt het irrationele, het wonderlijke en fabelachtige alsof het natuurlijk is, maar lang niet iedereen heeft Jakubisko's gave om ons het wonderlijke, onverwachte en fabelachtige te làten zien en zelfs dat in het alledaagse".

https://c1.staticflickr.com/1/755/22312212340_d53c34cfca_b.jpg

118. Dissolved and Effused (Rozpustený a Vypustený)

Ladislav Smoljak 1985 CZ

85 mins

Comedy/Misdaad

Typisch Tsjechische flauw geinige komedie van het duo Smoljak en Sverak. Het is een op het oog standaard detectivefilm die al gauw ontspoort in het absurde. Ziet er verder mooi authentiek en verzorgd uit.

https://c1.staticflickr.com/1/730/22511461211_7c0de17b08_b.jpg

Voor dat eerste: ja, sorry! Maar ik ben niet beledigd als mensen het lekker overslaan.

Ik wil er 15 per dag doen; 8 in de ochtend en 7 's avonds.

Vandaag ben ik overdag helaas niet in staat om te reageren op vragen en opmerkingen.

Haha, ja ik heb NU al spijt! Ik heb héél lang 'De Hand' van Jiri Trnka in de lijst gehouden, maar later besloten toch alleen voor langspeelfilms te gaan. Daarna wilde ik in mijn intro nog dat benoemen en plaatjes van 'Molletje' en 'Pat en Mat' erbij zetten, maar het was al zo'n lijvig stuk...

Animatie is inderdaad wel iets waarin deze regio excelleert, vooral de shorts. Er staat wel zat in de lijst.

Begint goed, ik zie nou al twee interessante films ertussen staan. Na het werk maar even verder spitten .

Mooi Baggerman!

Interesse is alvast gewekt met Kooky

Voor mij nog geen bekende titels, maar ik hoop dat ene zieltje te zijn dat toch zeker één film hiervan kan opsteken. Deze top inspireert alvast. Leuke lijst alvast Baggerman!

Prachtig dit .

En je hebt zelf geen enkele binding met Tsjechie/ Slowakije naast interesse?

Van Jakubisko tot nu toe alleen Birds, Orphans and Fools (3,5) gezien, maar hij staat wel al tijden op de radar hier. Heb zelfs nog twee DVD's van em in de collectie die al een paar jaar nog ongezien zijn...

Van deze selectie zag ik alleen Kuky Se Vrací (3,5)... vrij vroeg toen die "uit" kwam, maar was verbaasd dat die twee jaar later alsnog in de Nederlandse bioscopen verscheen. Daarmee misschien wel de meest 'high profile' films uit deze streek van de afgelopen jaren. En ook terecht, gewoon een leuke film. Het verhaal had alleen voor mijn smaak nog net ietsje cooler uitgewerkt kunnen worden...

Dissolved and Effused had ik nog niet van gehoord en spreekt me ook erg aan. Als "ze" daar iets goed kunnen is het wel Kafkaëske absurditeit, en daar lijkt deze wel een beetje bij aan te sluiten. Recent zag ik nog de short Josef Kilián (te vinden op de Second Run dvd van the White Dove) dat ook wel een meesterwerkje is op dit gebied, hopelijk komt die ergens hoog nog langs in de lijst

vergeet ook Jiří Barta en Jirí Trnka niet als het om feature-animatie regisseurs gaat.

Als ik zou moeten kiezen tussen Tsjechen, Hongaren of Polen (toch wel de oude Oostblok landen die er toe doen op film gebied. Roemenië mag nog genoemd worden, maar dan toch vooral om de recente new wave en wellicht Lucian Pintilie waar ik slechts één film van zag), dan vind ik het toch lastig kiezen.

Beide andere landen kennen bijvoorbeeld ook een sterke traditie van animatie (in Polen bijvoorbeeld Jan Lenica en Walerian Borowczyk met veel korte films, net als Svankmajer van grote invloed op Terry Gilliam en de Quay Brothers en daardoor voor mij al niet los van elkaar te beoordelen. In Hongarije bijvoorbeeld Marcell Jankovics).

En de Poolse new wave loopt voor op die van de Tsjechen waarbij de grootste namen al snel vluchtte naar Frankrijk en Engeland waardoor Polen een beetje van de troon viel. Maar dan zijn daar nog steeds veel interessante namen die eigenlijk nog meer ontdekking verdienen zoals Krzysztof Zanussi en Tadeusz Konwicki (RIP). Zeker geen onbelangrijk filmland! Hongaarse cinema maakt dan weer gemiddeld gesproken nét wat meer indruk op me (misschien de over het algemeen iets somberdere toon die em dat doet). En alle drie de landen zijn fenomenaal wat betreft de cameramensen, de muziek en andere technische aspecten. Allemaal vaklui!

Daar is het dan. Mooi dat deze regio in het zonnetje wordt gezet. Hongarije en Polen zijn ook van die landen die inderdaad talloze vakmensen afleveren. Je ziet ze zo vaak opduiken in buitenlandse producties. Landen met een echte filmtraditie. Zou zelf niet snel een voorkeur kunnen uitspreken, maar laten we het verder gewoon over Tsjechoslowakije hebben.

Tot nu toe enkel Bílá Paní (1965) gezien, maar dat was geen succes (2.0*). Moet me vooral nog eens in de animatie verdiepen en heb ook zo goed als geen recente films uit Tsjechië of Slowakije gezien, maar daar lijkt het helaas ook wat voorbij te zijn wat betreft films... Of ik heb ze steeds over het hoofd gezien. Qua smaak liggen Baggerman en ik volgens mij mijlenver uiteen, maar misschien dat ik toch nog een enkele tip kan opdoen.

Kooky (2010) ziet er heel geinig uit, net even de trailer gezien. Een jeugdfilm zo nu en dan vind ik altijd leuk. Maar dat is toch geen animatie, ik bedoel het is toch niet getekend?

Mijn probleem blijft wel die véél te lange lijst aan films die ik nog wil zien, maar kooky gaat er i.i.g. op.

Een andere Tsjechoslowaak die mijn nog zien lijst al heeft bereikt is Happy End (1967), ik vermoed dat ie nog wel zal komen in je top 100. Ik zag onlangs de Spaanse short Larutanatural / La Ruta Natural (2004) die volgens sommigen door die film geïnspireerd was en volgens anderen regelrecht plagiaat was, maar die short was goed genoeg om mijn interesse voor Happy End (1967) te wekken.

Dit is een opmerking die ik vaker heb gezien en toch redelijk onbegrijpelijk vind. Naast tekeningen kan je ook poppen animeren, of klei of uitgeknipte sjablonen enz enz. Kooky vermengt live-action cinema met poppen animatie (in de breedste zin van het woord "pop").

Ah, animatie in die zin. Voor mij staat animatie gelijk aan tekenfilm, vandaar. Maar dat zie ik dus te nauw.