Sudba Cheloveka (1959)

Debuutfilm van Sergei Bondarchuk, die onsterfelijk werd door zijn eposverfilming van Oorlog & Vrede. Die film zou er nooit gekomen zijn, als zijn debuut niet zo'n gigantisch succes en lof wist te verwerven in de USSR en daarbuiten.

De handtekening van Bondarchuk is hier al fier aanwezig. Poëtische mono- en dialogen en wegdromerijen, panoramische shots boordevol mensen (en oorlogsgeweld), en zwart-wit fotografie met beeldenkracht en -trucjes die net dat ietsjes meer impact geven aan het verhaal.

Zuurpruimen en critici zullen vallen over de vele ongeloofwaardigheden, de film is niets anders dan verschillende fragmenten uit de Russische geschiedenishoofdstukken omtrent de Tweede Wereldoorlog, deze keer meegemaakt door slechts 1 persoon. Gedurfd, terwijl velen de werkelijke geschiedenis van Russische krijgsgevangenen hier niet in terug zien, wat Bondarchuk dan weer van lafheid werd verweten.

Veel tragiek en theatrale momenten. En nog nooit werd een concentratiekamp zo mooi (ja, dat is het juiste woord) en daardoor hartverscheurend in beeld gebracht.

Helaas is juist het fragmentarische karakter van de film debet aan de algehele wauw-, shock- en tranenfactor. Als dit niet zijn debuutfilm was geweest, zou het ongetwijfeld geleid hebben (denk aan financiën) tot een coherenter geheel.

Vreemd dat nog maar een handjevol mensen dit hebben gezien. Daar dient verandering in te komen. Pakketservice!

Normaal is dat Russische sociaal-realisme niet echt een grote pré, maar wat werkte bij Als de Kraanvogels Overvliegen werkt ook hier.

Filmisch sociaal-realisme met overdonderende beelden, niet in de laatste plaats door één scene die duidelijk laat zien wat er met de Joden gebeurde in de vernietigingkampen.

Geen aangename ontspannende film - wel één van de allerbeste Sovjet WO2-films.

Mooie film.

Vooral omdat het er visueel zo gelikt uitziet. Erg mooie lichtinvallen en contrasten en natuurlijk fijne camerabewegingen, erg Russisch. Inhoudelijk was het wat minder, vrij standaard en wat typisch WOII gebeuren wat we wel kennen uit Russische oorlogsfilms. Verhaaltje verloopt verder aardig, de moeite waard, maar nergens echt groots. Het theatrale acteren zo hier en daar is wel jammer, vooral Bondarchuk zelf acteerde niet echt subtiel.

Maar al met al wel de moeite waard. 3.5*

War and Peace is de enige echt bekende film van Sergei Bondarchuk, maar dat was zo'n bijzondere ervaring dat ik ook wel naar het andere werk van deze regisseur benieuwd was. Met dank aan de pakketservice kunnen zien. Net als Bondarchuks epos is Het Lot van een Mens (zoals de Nederlandse titel luidt) vooral een vidueel opvallende film, al moet ik wel de kanttekening plaatsen dat het allemaal veel minder vloeiend in elkaar gemonteerd is en soms het gevoel overheerst dat we nog naar een beginnende regisseur zitten te kijken die wat camerastandpunten uitprobeert. Gelukkig stoort dit niet al te veel en zitten er veel schitterende shots tussen. Het is ook een typisch Russische film, visueel gezien. Die a-symetrische shots met vaak getitelte kaders, gemixed met extreme, dramatische close-ups doen me sterk denken aan Eisenstein en veel van zijn opvolgers. War and Peace had net wat meer dat eigen gevoel. Voor een debuut is dat echter geen schande.

Wel jammer dat het verhaal nooit echt speciaal wordt. De gruwelijkheden van de oorlog blijven gemakkelijk voor boeiende materie zorgen, maar tegelijkertijd heb ik ze al zo vaak in een film gezien dat ook dergelijke elementen gewoon origineel gebracht moeten worden om echt voor een sterke film te zorgen. Vooral de eerste helft van Het Lot van een Mens voelt aan als een Greatest Hits collectie van oorloghorror, zonder dat er een interessant verhaal aan toegevoegd is om het meer te laten worden dan zo'n collectie. We zien slechts de hoofdpersoon naar alles kijken met een blik alsof er hele diepe gedachten door hem heen gaan. Ergens knaagt het hier ook dat Bondarchuk zichzelf de hoofdrol gaf. Zijn hoofdpersoon is te wijs, te heldhaftig, te volhoudend, te zielig; kortom te perfect. In feite castte Bondarchuk zichzelf hier als de ideale Russische man, wat nog eens bevestigd wordt door een eindtekstje die de perfecte Russische man beschrijft. Het heeft iets ijdels. Natuurlijk had hij ook de hoofdrol in War and Peace, maar daar pakte het wat beter uit. Hoe dan ook, na het zien van een veel oorlogsfilms kan het verhaal van Sokolov gewoon niet verrassen. Boeien doet het wel, maar iets meer originaliteit kan geen kwaad.

Ik wil verder ook niet te hard zijn. Het is duidelijk een met liefde gemaakte film en veel shots en losse scènes zijn het aanzien meer dan waard. Als geheel vind ik het echter gewoon niet bijzonder indrukwekkend.

3*

Er zijn films waarvan ik na een week nadat ik ze gezien heb al niet meer weet waar het over ging. Er zijn echter ook films zoals "Die Brücke" en deze film, beiden uit 1959 waarvan ik mij na pakweg veertig jaar exact de beelden nog kan herinneren. Een goed teken uiteraard, want dan heeft de film destijds gewoon indruk op je gemaakt.
Het sterkste van deze film zijn de beelden van Andrei in krijgsgevangenschap, waarin hij echt door een hel moest. Best geloofwaardig allemaal want 58% van de Russische krijgsgevangenen stierf in gevangenschap. Hoe dat kwam, dat liet deze film duidelijk zien. Alleen de sterksten konden overleven. Een van de beste scènes vond ik die scène dat Andrei zich bij de sadistische kampcommandant Müller moest melden omdat hij zich beklaagd had over het mensonterende werk dat de gevangenen moesten verrichten. Andrei had zich er helemaal mee verzoend dat hij zou worden doodgeschoten, wat de kampcommandant ook inderdaad van plan was. Zijn houding - hij weigerde te drinken op de Duitse overwinning, maar wenste wel te drinken op zijn eigen dood - dwong respect bij "Müller" af die hem hiervoor het leven spaarde. Op het moment dat Andrei naar de uitgang liep - het spannendste moment - hoorde je Andrei als het ware denken: "Zou Müller mij nu in de rug schieten of niet". Hij deed het dus niet.
Memorabel is oa ook die scène waar de gevangenen door drie poorten moesten. Een poort leidde na het crematorium, die uiteraard bestemd was voor de Joodse gevangenen. En dit allemaal onder begeleiding van muziek. Sadisme ten voeten uit.
Tot zover het uitstekende deel van de film. Het gedeelte dat kwam na Alexei's succesvolle tweede vluchtpoging vond ik duidelijk minder. De Russische propaganda kwam hier duidelijk om de hoek kijken. Niet zo vreemd eigenlijk voor een film uit 1959 toen de communistische dictatuur in de Sowjet Unie op het hoogtepunt van hun macht was. Kritiek op hoe de Sowjet Unie destijds met hun eigen soldaten en met Duitse krijgsgevangenen omging was taboe.
Niettemin is dit voor mij toch een van de betere oorlogsfilms, hoewel hij toch niet in de buurt komt van de uitstekende Duitse (anti)oorlogsfilm "Die Brücke" uit datzelfde jaar. Daarvoor vond ik het laatste gedeelte van dit debuut van Bondarchuk te zwak.

4,0*

Stiekem ben ik toch wel verrast door deze prachtige film. Wel heel andere koek dan de (ook vaak geweldige) Slowaakse oorlogsfilms die ik recentelijk zag. Hier toch véél meer en/of opzichtigere propaganda, maar aan de andere kant ook wel geweldig camerawerk dat zeer spanningsverhogend werkt of gewoonweg mooi of apart oogt.

Inderdaad overheerst de propaganda wat teveel na de tweede ontsnappingspoging. Maar de scène waarin Sokolov zich in een opwelling opwerpt als 'de verloren vader' van het jochie en zo weer een doel aan zijn leven weet te geven, vond ik dan weer erg ontroerend, net als het einde van de film.

Regisseurs kunnen vaak beter zelf niet in hun eigen films acteren en ook hier geldt dit. Bondarchuk doet het niet slecht, maar beter had ook zeker wel gekund.