HyperNormalisation (2016)

De politieke machten achter de politieke onvrede

Adam Curtis weet met zijn nieuwste essayistische documentaire een tegendraads horrorverhaal te vertellen waar niets is wat het lijkt. De bloeddorstige kolonel Khadaffi was - behalve knetterzot- vooral een willig slachtoffer van een westerse machtspolitiek die hem neersabelde, op een schild hees toen het nodig was en even hard liet vallen toen zijn oppositie aan macht won. Ondertussen was Assad (de vader) bezig met een antikoloniale beweging om zelfmoordterroristen in te zetten tegen westerse doelen; een strategie die zijn vruchten afwierp in de burgeroorlog in Libanon. Een wrange ontwikkeling die Assad (de zoon) flink zou bijten met de rampsituatie waarin het hedendaagse Syrië zich momenteel bevindt.

Tegelijkertijd raken de banken, het bedrijfsleven en de politiek van elkaar vervreemd. Om nog enige invloed te blijven behouden, kiest de Amerikaanse politiek voor politieke strategieën die raakvlakken hebben met hoe Rusland het postcommunistische bestel wist te verkopen. Het ‘HyperNormalization’ uit de titel is een politieke strategie om idealistische tegenbewegingen in te kapselen in de invloedssfeer van de dominante machten. Dus door ogenschijnlijk de ruimte te bieden voor verzet (demonstreren, stemmen meningen uiten, zekere mate van persvrijheid), maar door tegelijkertijd steeds tegenstrijdige verhalen de wereld in te helpen om de scheidslijn tussen feit en fictie onduidelijk te maken. Die overheidsinmenging creëert bij de burgers het gevoel van een cynische lethargie: een positie waarvan uit het onmogelijk lijkt om veranderingen aan te brengen in het systeem van de heersende machten.

Volgens Curtis verklaart dat concept van ‘hypernormalisatie’ de manier waarop de 21e-eeuwse conflicten in en rond het Midden-Oosten zijn gevoerd. Een machtspolitiek van het zaaien van verwarring (o.a. door de misinformatie rond UFO’s, of hoe er met een dictator als Khadaffi is omgesprongen). Chaos en onduidelijkheid creëren, onduidelijke politieke vriendschappen en vijandschappen aangaan, zodat de burgers duidelijke verhalen krijgen waarmee zij moeilijk te duiden, complexe thema's eenvoudig kunnen behappen. Een rookgordijn van leugens en manipulaties onder het mom van een vrije, liberale en open samenleving.

En al die dromerige idealisten met hun countercultuur? Eerst de verzetsliederen van een Patti Smith en de feministische/marxistische periode van een Jane Fonda. Daarna een soortgelijke idealistische cultus rond hackers, programmeurs en computeractivisten die nieuwe geloofssystemen ontwierpen rond de opkomst van de nieuwe technologie. Volgens Curtis zijn zij - ondanks hun naïeve pogingen om zich af te zetten tegen de status quo- diep verankerd in het geglobaliseerde, kapitalistische systeem. Waarin mensen los gezongen worden van een verantwoordelijkheidsgevoel en een realiteitsbesef van en over de wereld om hen heen. Waar de politieke realiteit een soort activisme oproept dat over randzaken gaat en iedereen in zijn/haar eigen bubbel terechtkomt; zonder dat de uitwisseling van ideeën tot vruchtbare oplossingen leidt om het systeem van binnenuit te veranderen.

En dan verschijnt Trump als de idiote clown om het machtigste land te gaan leiden. Net als de Brexit wordt het fenomeen weggelachen, maar de figuur weet stormenderhand de harten en hoofden te beroeren van ontevreden burgers. Een ontwikkeling waar het establishment in het algemeen en de linkse politiek in het bijzonder, geen adequate oplossingen voor hebben. Elk verzet tegen Trump verdwijnt in dezelfde bubbel van gelijkgestemden die een andere werkelijkheidsbeleving hebben dan de mogelijke stemmers op de populist. De westerse politiek is afgezwakt door het falen om mee te ontwikkelen met de macht van de markt en de razendsnelle opkomst van nieuwe technologieën. Het biedt geen invloed op terreinen die van invloed zijn op ons dagelijkse leven, terwijl de politiek zelf een façade is geworden om zijn eigen relevantie te bewijzen met simpele verhalen die angst inboezemen, ontroeren of hoop bieden. Het machtssysteem zelf blijft echter onveranderd.

Adam Curtis doet zelf een tikkeltje wat hij de politici verwijt die hij aanhaalt: rechtlijnigheid en coherentie scheppen in complexe geopolitieke materie. Ik heb niet de kennis paraat om zijn verhaal te bevestigen of te ontkrachten, maar hij lijkt een blinde vlek te hebben naar de feministische stromingen en emancipatiegolven die de westerse maatschappijen blijvend hebben veranderd. In die zin zit er een seksistische ondertoon in hoe hij verzandt in louter cynisme over koddige figuren als Jane Fonda/Patti Smith. Volgens mij zou je best een interessante tegen documentaire kunnen maken over de manier waarop liberale waarden en emancipatiegolven vanuit het westen zelfs op de meest onverwachte plekken dingen in gang hebben gezet.

Desalniettemin weet de Britse documentairemaker wederom met de associatieve montage en de ingewikkelde lijntjes die hij uitzet, te prikkelen om voorbij je eigen vooroordelen en politieke overtuigingen na te blijven denken. Na het zien van deze documentaire zie ik een hele andere Khadaffi voor mij dan de despotische malloot waar ik hem altijd voor hield, meer als een tragische figuur die door andere machten tot zijn ondergang is gebracht. Curtis heeft natuurlijk ook de werkelijkheid niet in pacht, maar zijn intellectueel prikkelende werkjes zijn een aardig tegengeluid op hoe het geopolitieke gebeuren meestal tot ons komt in hap en snap nieuwsfeitjes. Ook 'HyperNormalisation' (2016) stimuleert om verbanden te gaan zien die misschien niet zo evident lijken als je in eerste instantie zou vermoeden.

Nice one !

Het hypnotiserende Bitter Lake beviel me beter, misschien omdat die docu van Curtis de chaotische werkelijkheid op al even chaotische wijze bracht? In Hypernormalisation brengt Curtis zijn visie op uiteenlopende onderwerpen als de Arabische lente, Putin, supercomputers, Occupy, Prozac, Khadaffi, Jane Fonda, UFO's, Brexit en HyperSpace als ware het een soort afgerond, intergeconnecteerd verhaal waarvan hij allang alle ins en outs af weet, met zoveel zekerheid poneert hij zijn stellingen. Zoals Donkerwoud hierboven al stelt, in zijn impressionante review:

Wat overblijft is overigens wel een interessant geheel, want ik heb bijna 3 uur geboeid gekeken.

Nog niet halverwege, maar Curtis heeft alweer meer te zeggen dan veel andere politieke commentatoren. Ontleedt bijvoorbeeld met speels gemak de relatie tussen de VS en Ghaddafi in de '80s.

Deze docu geeft stiekem best wat duidelijkheid over de invasie van Rusland in Oekraïne in 2022, 6 jaar na de docu. Zoals eerder vermeld ziet Adam Curtis iets te snel verbanden tussen dingen, maar zijn laatste 40 minuten zijn haarfijn. Zeker met betrekking tot Poetin. Non-lineaire oorlogsvoering. Chaos creëren zonder achterliggend plan. Willekeurige aanvallen, willekeurige toespraken, retoriek die alle kanten opschiet. En Poetin weet dondersgoed dat niemand hem gelooft, maar het boeit hem niet. Dit wordt uitstekend toegelicht in het eerste gedeelte van de film wanneer het begrip Hypernormalisation in de Sovjet-unie voor het eerst opduikt.

In Oktober komt er een nieuwe documentaire uit van Adam Curtis over het leven in Rusland tussen 1985 en 1999 (het jaar voordat Poetin President werd). Deze keer zonder voice- over.

Maar de echte ster van deze docu is Khadaffi. Ik wist wel iets over hem, maar dat zijn rol in de geschiedenis zo tragisch was is verbazingwekkend.

In een tijd waarin media meer dan ooit aandacht besteden aan samenzweringstheorieën, valt het niet meer om waanzinnige paranoia te onderscheiden van nauwkeurig onderzocht en onderbouwde historische analyse. Maar dit is het werk van drievoudig BAFTA-winnaar Adam Curtis en de analyse is zo nauwkeurig dat het niet mee zal vallen om de opzienbarende inhoud van deze documentaire inhoudelijk te weerleggen. In 1975 is er een financiële crisis in New York en een ontmoeting tussen de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger en de Syrische president Hafez al-Assad. Deze twee gebeurtenissen zijn nog altijd de politieke machtsverhoudingen wereldwijd. Ook Ayatollah Khomeini, Muammar al-Qaddafi, Larry Fink, John Perry Barlow, Joseph Wiezenbaum, Akio Kashiwagi, Jess Marcum en Judea Pearl speelden een belangrijke rol in ons denken en doen sinds 1975. Je ontdekt hoe de actiethriller The Rock met Sean Connery en Nicolas Cage leidde tot de invasie van Irak en welke strategie er zit achter de tegenstrijdigheden van Donald Trump. Zeer overtuigend en sowieso stof tot nadenken en nabespreken. Niet te missen dus!

Hier voor iedereen gratis te zien.

HyperNormalisation (2016) | Watch Free Documentaries Online - watchdocumentaries.com

Deze documentaire ook maar eens herzien van Adam Curtis. De laatste tijd merk ik steeds meer behoefte te hebben om verbanden te leggen met het verleden. De informatie en opinies die we momenteel te horen krijgen zijn dermate verwarrend, dat je het gevoel krijgt dat ze bewust verwarrend zijn.

En deze documentaire voldoet meer dan genoeg aan mijn behoeftes. Het verhaal rondom cyberspace sluit voor mij naadloos aan op de huidige tijd betreffende social media, AI en data. Enerzijds een geniale uitvinding met oneindig veel mogelijkheden, maar ook eentje met veel gevaren en vatbaar voor misbruik van bedrijven en politiek.

Het gedeelte van Khadaffi is met terugwerkende kracht zeer schokkend om te zien, maar ergens ook zo stompzinnig dat het lachwekkend is. Gek genoeg was Khadaffi zijn tijd ver vooruit. Het lijkt soms bijna op een karakter van Sacha Baron Cohen. De geschiedenis herhaalt zich vaak, maar nooit precies hetzelfde. Zo ook zijn er veel patronen te vinden met de afgelopen 25 jaar en zelfs met de huidige tijd. Ook de westerse bemoeienis met het Midden-Oosten is niet veel veranderd. Vaak instabiele regimes waarbij een groot gedeelte van het volk tegen de dictatuur strijdt zijn een gewillig doelwit van het westen, met als belangrijkste doel om zeer dreigend de kop in te drukken. Echter zijn dit niet altijd de landen waar de wereld zich daadwerkelijk zorgen om moet maken. En juist met de potentieel gevaarlijkste landen wordt een akkoord gesloten. Het hele thema rondom de hypernormalisation in de Sovjet-unie en Rusland is voor mij wel het meest verhelderende. Denk hierbij ook aan de huidige president van de Verenigde Staten. Het gaat helemaal niet meer om geloofwaardigheid of wie er nu precies gelijk heeft. En ergens ligt dat niet alleen maar aan de machthebbers, maar misschien ook wel aan het volk. De vraag is, willen mensen diep van binnen wel de waarheid weten? In mijn jongere jaren heb ik een korte fase gehad dat ik via YouTube best vatbaar was voor conspiracy. Specifiek ging dit om 9/11 en de groeiende overtuiging dat het een inside job geweest moet zijn. Later ben ik hier weer anders over na gaan denken, maar diep van binnen voel ik zeker nog een verlangen naar het onwaarschijnlijke. Overigens kun je dit soort opvattingen over het gehele politieke spectrum beschouwen.

Voor degene die net als mij wat in de knoop zitten in 2025 betreffende media, (geo)politiek en opvattingen onder het volk, is dit een verhelderende documentaire. Maar laat je ook hier niet teveel lijden door de documentairemaker zijn visie en probeer zelf ook alles een beetje te laten inzakken en schrijf het hier van je af. Geheel gratis te bekijken op YouTube. Overigens moest ik ook heel erg grinniken om Jane Fonda in de Amerikaanse "Nederland in beweging". De enige waarheid is een fit lichaam, een goede haarlijn en ambities.