Zamok (1994)

Vanavond te zien in EYE (Amsterdam)

Absoluut meesterwerk. Binnen de kortste keer zit je als kijker in net zo'n labyrint als landmeter K, die nog met een zeker optimisme door de sneeuw en ijzige kou ploetert in de hoop iets te begrijpen van de wereld waarin hij terecht gekomen is en hoe hij een rechtvaardiging van zijn bestaan kan bewerkstelligen. Daarvoor moet hij in het slot zijn, denkt hij, maar hoe kom je daar.

Denk niet dat de hierboven genoemde synopsis de lading van deze film dekt. Daarvoor moet je zelf afdalen in het labyrinth dat de regisseur gemaakt heeft op basis van het (onvoltooide ) boek van Franz Kafka. De beelden, het licht en de al even vervreemdende en haast hallucinerende muziek zijn prachtig. Als je er eenmaal inzit kom je ogen en oren tekort en hoop je dat K. de uitgang (en de liefde) vind, terwijl je weet dat dit niet zal gebeuren. Ik vrees alleen dat de meeste mensen deze film na vijf minuten voor gezien houden. Maar ik heb ademloos zitten kijken. Nu kijken wat Michael Haneke er een paar jaar later van gemaakt heeft.

Vrij aardige Kafka-verfilming, al is het werk van Kafka niet altijd even makkelijk verteerbaar. Dat geldt ook voor Het Kasteel, en deze Zamok-verfilming - vergelijkbaar als bij Het Proces is ook hier een soort van strijd tussen een individu en een ondoorgrondelijke, onbegrijpbare bureaucratie. K is landmeter en komt in een dorpje terecht, alwaar hij naar het kasteel wil, waar de beslissingen worden genomen. Niet dat hij echt bedreigd wordt of echt onvriendelijk wordt bejegend, maar hij wordt door een cast aan karakters van het kastje naar de muur gestuurd. Balabanov weet op zich de surreële waanzin van Kafka goed te verfilmen, met niet onvriendelijke maar ook onbetrouwbare en compleet nutteloze dorpelingen. Ook als hij aan de vrouw raakt in het dorp wordt het niet veel beter of minder surrealistisch. Maar het blijft toch ook een beetje een verstikkende exercitie, die per constructie nergens heen gaat. Balabanov is hier ook nog vrij boekgetrouw en de naargeestigheid van z'n latere werk is niet echt aanwezig, en dat vind ik stiekem wel een beetje jammer. Alsnog wel een voldoende voor Zamok.