Sommaren med Monika (1953)

Zwakke Bergman, met een afgezaagd en voorspelbaar verhaal. Mooie beelden wel (van de lucht, van het water, en van Monika ) maar die redden de film niet, ik vond hem vaak nogal vervelend en ouderwets. Het is wel mooi wat er gebeurt, maar zo simplistisch dat het me weinig deed. De structuur deed me trouwens denken aan Requiem for a Dream, grappig wel eigenlijk. 2.5 *, met een halfje extra voor de cinematografie .

Een eenvoudig liefdesverhaal, maar met een donkere rand.

Anders dan ik verwacht had, in ieder geval minder zomers dan ik verwacht had.

Het was een prachtige zomer, wordt er gezegd, terwijl er amper 3 scenes aan voorbij gingen waarop ze aan het rollebollen waren. Het had ook een middag kunnen zijn, bij wijze van spreken.

De personages spreken me niet zo aan, vandaar dat ik alles beetje op afstandje gadesloeg. Wel een mooi tijdsbeeld en een bepaalde kijk op het leven en de relaties van de jeugd toen.

De eerste film van Bergman die mij echt kon bekoren en niet in het minst door het voortreffelijk spel van Harriet Andersson. Zonder haar acteren zou deze film voor mij een stuk minder ogen. Haar spel vond ik in esthetische zin een lust voor het oog. De naakt-bad-scene vond ik zeer mooi en volgens mij was Bergman zijn tijd hiermee ook ver vooruit. Ik kan mij geen naaktscenes voor de geest halen van films die vóór 1953 gemaakt zijn.

Zeer mooi in deze film waren ook de prachtige shots van landschappen, de zee en de stadsbeelden van Stockholm. Wat mij gelijk opviel was dat het verkeer toen nog links reed. Dat veranderde pas in 1967 dacht ik.

Ook gaf deze film een mooi tijdsbeeld van de jaren vijftig. Ik moest gelijk aan mijn eigen jeugd denken. En wat werd er toen gepaft zeg. En dan te bedenken dat er in onze kroegen sinds gisteren niet meer gerookt mag worden.

Maar nogmaals; "Sommaren med Monika" heb ik ervaren als een zeer mooie Bergman waar ik erg veel van heb genoten.

4,0*

Sommaren med Monika is een goede vroege Bergman, die in tegenstelling tot veel van zijn films erg toegankelijk is en een simpel, maar leuk verhaal heeft.

Harriet Andersson is het grote pluspunt hier en acteert ondanks haar jeugdige leeftijd al zeer volwassen. Bergman weet hier een lekkere zomerse sfeer te scheppen, waarin het in eerste instantie erg verliefde jonge stelletje helemaal in op kan gaan. Fijne shots van de weide lucht, de zee en het zomerse landschap en een leuk stel, die ik het geluk best gunde.

Dat het richting het einde alsnog misgaat tussen de twee, zag je al van ver aankomen, maar voelde alsnog vervelend. Het is het typische voorbeeld van een relatie, die een zomerse vakantieliefde is, waar men elkaar liefheeft en ziet op de meest fijne momenten en waar men bij tegenslag, in dit geval de vrouw, al vrij snel het bijltje erbij neer gooit. Al met al best een prettige wegkijker. Niet top, maar wel bovengemiddeld goed.

3,5*

In het begin zit Harry in hetzelfde café als enkele oude dronkenlappen. Het gevaar bestaat dat hij later zoals hen zal worden zonder ooit iets interessants meegemaakt te hebben. Dan verschijnt Monika en doet zich plots de mogelijkheid voor om wel iets mee te maken. Adolescenten volgen vaak hun hart in plaats van hun verstand. Ze ontdekken de romantiek en willen één zomer vol passie beleven zonder zich wat aan te trekken van de toekomst of van hun verantwoordelijkheden. Allebei willen ze voor een tijdje ontsnappen aan hun kleurloze bestaan in de arbeidersklasse.

In het middendeel neemt Bergman de tijd om de schoonheid te laten zien van het zonlicht dat van achter de wolken komt en gereflecteerd wordt in het water van de Baltische Zee. Het eindigt niet met "en ze leefden nog lang en gelukkig". In plaats daarvan wordt Harry geconfronteerd met de pijnlijke gevolgen. Je kunt Monika als een femme fatale zien, maar het grootste deel van de tijd kun je met haar als gevoelsmens meeleven. Haar nymfomane gedrag is uitlegbaar als reactie op de mishandeling door haar vader en de ongewenste intimiteiten op het werk. Pas wanneer ze Harry bedriegt met Lelle - de echte schurk in het verhaal - gaat ze te ver.

Harriet Anderson levert een bijzondere acteerprestatie als het volksmeisje dat ongeremd, impulsief en wispelturig is. Het beetje bloot dat erin voorkomt, deed destijds stof opwaaien maar stelt naar huidige normen weinig voor. Kort voor het einde doorbreekt ze de vierde muur. Bergman laat reeds zijn gave zien om gelaagde personages te creëren die aan zichzelf en aan hun omgeving willen ontsnappen maar daar nooit helemaal in slagen.

Een grimmig begin, bijna als een neorealistische film, daarna een prachtig lyrisch middenstuk waarvan je al aanvoelt dat het niet goed kan blijven gaan zo zonder geld, zonder werk, zonder dak boven het hoofd, twee hippies vijftien jaar avant la lettre, samen on the road. Ik weet niet eens of wat ik nu ga zeggen ook werkelijk het geval was, maar ondanks het gekunstelde kauwgom-kauwen en de incontinentieluier waar ze in het begin van het verblijf op het bootje in rondloopt kan ik me goed voorstellen dat Harriet Andersson een sexsymbool werd, in ieder geval voor heel wat jongens bij wie het bloed kroop waar het wel gaan móést in die benauwende jaren vijftig. Dat ze zich op het einde niet conformeert aan enige norm –noch aan die van de maatschappij als plichtsgetrouwe moeder, noch die van de kijker als aaibaar meisje– maakt haar alleen maar rebelser, intenser, ongrijpbaarder en sterker.
        Nu natuurlijk niet meer zo schokkend en vernieuwend als in 1953, maar –zoals bij wel meer "oude" films geldt– voor wie zich kan inleven in de situatie en identificeren met de personages kan dit nog altijd een emotionele en aansprekende ervaring zijn – het leven anno 2019 is ruimtelijker geworden en biedt de moderne mens veel vrijheid, maar nog altijd zijn er banden die knellen en een sociale druk die meekijkt over de schouder van wie eigenlijk zijn eigen pad wil volgen.
        Ik moest ook wel denken aan De geschiedenis van twee aardige mensen van Koos Speenhoff uit 1910, in 1969 opnieuw opgenomen door Frans Halsema. Maar met dat duo liep het wel heel anders af.

Lente, zomer, herfst en winter met Monika. Zweedse gevoelslyriek boordevol intieme en dromerige romantiek die bij wijlen sterk deed denken aan Vigo's L'Atalante. Twee verliefde tieners voelen zich onderdrukt en vluchten weg in een kleine motorboot. Ze belanden in een soort droomwereld alwaar de realiteit niet of nauwelijks doorsijpelt. Verstoppen is echter zinloos, en meerdere negatieve aanvaringen met de 'buitenwereld' leiden uiteindelijk tot hun onvermijdelijke terugkeer. Het einde vormt een goed voorbeeld van verblinding door nostalgie en het lot van het gebroken koppel is bijgevolg onduidelijk. Enkele scènes bevatten naaktheid; toepasselijk gezien de tekenen van rebellie en de drang naar vrijheid. Bergman maakt ruimte voor stiltes, waardoor geluid meer impact heeft. Verder mooie landschapsbeelden, overtuigend acteerwerk en zonder meer een interessante weergave van 'coping' en reactiepatronen.

Moonrise Kingdom voor volwassenen. Ingmar Bergman heeft later wat meer zwaardere films gemaakt, maar deze is nog vrij luchtig. Het onderwerp is daartegen wel gelaagd. Twee jongeren die zweven tussen tiener en volwassen worden, willen weg uit hun leven waarin de zon amper lijkt te schijnen. Een baas die dagelijks op de vingers tikt of een vader die drinkt. Het begin van een zomer waarin alles mogelijk lijkt, leven van dag tot dag. Maar het leven werkt zo niet natuurlijk en dat ontdekken de twee gaandeweg. Al zal die bewuste zomer nooit vergeten worden.

De film is wat minder zwaar, maar toegegeven dat de latere Bergman films visueel interessanter zijn. Toch zijn hier regelmatig prachtige shots en weet hij het licht mooi te bespelen in de zwart/wit setting. De prachtige Harriet Andersson doet sowieso de zon schijnen. Ironisch dat haar (beperkte) naaktscène in de film er net voor zorgde dat dit de meest succesvolle Bergman in de VS zou zijn. Bergman was ook verkocht, want hij had tijdens deze periode een relatie met Andersson. Bergman schreef deze film op maat van haar. Dat helpt en zie je ook aan het charisma van Harriet in de film.