De Leugen (2010)

In theorie leek dit misschien een interessant project, maar in de praktijk blijkt het een pijnlijke mislukking. Eigenlijk kon je al van tevoren bedenken dat de combinatie van documentaire film en zingende personages gewoon niet werkt; sterker nog, het blijkt nergens op te slaan, en levert alleen maar plaatsvervangende schaamte bij de kijker (nou ja, bij deze kijker althans) op, met als absoluut dieptepunt Halsema voor de spiegel. Het was toch wel handig geweest als de 'zangers' in ieder geval een beetje talent hadden gehad.

Die hele paspoort-affaire is in principe natuurlijk heel interessant, waarin niet alleen alle hoofdrolspelers hun eigen persoonlijke en politieke motieven hadden, maar waarmee ook een veelzeggend beeld te schetsen zou zijn van het sociale en politieke klimaat in het huidige Nederland. Maar hoe kun je nu zonder overgang, zonder kader, het 'objectieve' van een documentaire combineren met het subjectieve karakter van een lied? Ja, politiek wordt bedreven door mensen van vlees en bloed, en met emoties, maar op deze manier vormgegeven, plakken de liedjes als wezensvreemde aanhangsels aan een documentaire, waarvan de meest interessante beelden bestaan uit televisieregistraties van o.m. kamerdebatten en persconferenties. En die kenden we al.

Waarom is dit project doorgezet als belangrijke hoofdpersonen slechts gedeeltelijk (Böhler en Hirsi Ali weigerden te zingen) of helemaal niet (Lousewies van der Laan) meewerkten? En waar zijn degenen die het balletje aan het rollen brachten: de koene reporters van 'Zembla'?

In de film merkt een redacteur van de 'Volkskrant' - ik meen Chris Rutenfrans - op dat in Nederland asielzoekers vooral behoeftig en zielig moeten zijn, en zich niet moeten opstellen als autonome figuren met tegendraadse meningen en eigen plannen, want dat wordt niet gewaardeerd. Dát is een interessante constatering, maar dat wordt ons alleen medegedeeld.

Die behoeftigheid en zieligheid komen in ieder geval wel aan bod in de vorm van het Afghaanse gezin, waarvan de leden klagen dat je met de waarheid vertellen Nederland niet binnenkomt, maar met leugens wel. Dit wordt nog een keer letterlijk herhaald, dus het zal wel een belangrijke boodschap van de film zijn. Het is ook een mening waarvan destijds in verschillende varianten veelvuldig door de vox populi in het radio-programma 'Stand.nl' kond is gedaan. Goed dat het nog maar weer eens gezegd wordt, hoor!

Van de hele affaire zou je natuurlijk wel een échte musical of speelfilm kunnen maken, met professionele acteurs en/of zangers. Dan creëer je de afstand die nodig is om daarmee juist dichter op de toch algemeen-menselijke drijfveren waarmee de zaak volzit - sociaal-cultureel, politiek, emotioneel en zelfs erotisch (Halsema en Verdonk constateerden terecht de mannelijke fascinatie voor de charmes van Hirsi Ali) - te kruipen.

Bijzondere documentaire, met zelfs een heuse spanningsopbouw.

Afwisselend, entertaining, schokkend.

De hardste schreeuwers dat Ayaan een leugenaar is, komen zelf ook allesbehalve eerlijk over.

Ik heb eindelijk ontdekt waar Femke Halsema NIET erg goed in is en dat is zingen, verder slaat ze zoals gewoonlijk de spijker elke keer op de kop.

De dansende lijfwachten van Verdonk waren wel gênant, toen had ik wel even zoiets van: veel gekker moet het niet worden.

Nog gênanter was Verdonk die een "patatje zonder" ging halen bij snackbar de Vrijheid, en nog even als grap om een bereklauw vroeg.

Hilbrand Nawijn die een Iraanse vraagt of ze ook hutspot kan maken, die daar bevestigend op reageert, en vervolgens de opmerking "Goed zo!" van Nawijn. Je zou hem toch....

Het gênantst van alles, vanzelfsprekend, de geheime afspraakjes, de handtekening van Ayaan, de val van Balkenende II, het vertrek van Ayaan, oftwel het hele gedoe om een asielzoeker die gelogen heeft, alsof dat zo'n zeldzaamheid is.

Tegelijkertijd: Een familie baalt dat ze de waarheid gezegd hebben want blijkbaar heeft hun eerlijkheid hen niet geholpen aan een verblijfsvergunning.

Zang toont kwetsbare kant van hoofdrolspelers in Ayaan-drama

Op 11 mei 2006 'onthulde' actualiteitenrubriek Zembla dat VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali met een valse identiteit het Nederlanderschap had verkregen. De dag erop maakte minister Rita Verdonk van Vreemdelingenzaken bekend dat ze hier onderzoek naar zou doen. Daarop volgden de ontwikkelingen elkaar in een rap tempo op. Binnen enkele dagen zegde Hirsi Ali haar Kamerzetel op, kondigde haar vertrek uit Nederland aan en maakte Verdonk bekend dat ze Hirsi Ali haar paspoort zou ontnemen.

Over deze affaire maakte Robert Oey, partner van oud-GroenLinks-leider Femke Halsema, een intrigerende documentaire, De leugen. Niet alleen intrigerend, maar vooral ook zeer opvallend en vernieuwend. Oey reconstrueert niet alleen van dag tot dag wat er gebeurde, hij laat de hoofdrolspelers er ook op terugblikken in bijzondere interviews én in zang. En dan volgt hij ook nog een gezin van asielzoekers die zich erover beklagen dat ze al jaren in een procedure zitten, terwijl anderen met leugenachtige verhalen al wel tot Nederland zijn toegelaten.

Het reconstructiegedeelte is uiteindelijk het minst interessant. Wat deze docu echt boeiend en heel bijzonder maakt, is het menselijke aspect. Daarvoor is de zang ook zo nuttig. Het maakt mensen als Verdonk en Halsema heel kwetsbaar en laat nu eens vooral hun menselijke kant zien. Halsema was de grootste verdediger van Hirsi Ali, omdat ze vond dat Verdonk onnodig rigoureus te werk ging. Ze beschuldigde Verdonk ervan de affaire te misbruiken in een poging in de VVD nog populairder te worden met het lijsttrekkerschap als lonkend perspectief. Daarom is het zo bijzonder dat Verdonk nota bene meewerkt aan een documentaire van Halsema's partner. Dat betekent dat hij er goed in slaagde haar vertrouwen te winnen.

Over het eindresultaat hoeft Verdonk absoluut niet ontevreden te zijn. Juist omdat Oey vooral geïnteresseerd lijkt in de drijfveren van de hoofdrolspelers, gaat het er minder om wie gelijk heeft en wie niet. Verdonk krijgt ruim de kans haar kant van het verhaal te vertellen. En op sommige momenten raak je ervan overtuigd dat zij vindt dat ze écht niet anders kon. Daarmee kan je het oneens blijven, dat doet er in deze film niet zo toe, maar Oey weet overtuigend te laten zien dat ook Verdonk haar moeiten had en bovenal dat ze heel eenzaam was. Een van de indrukwekkendste scènes is wanneer zij vertelt dat haar zoon en dochter in hun studentenkring niet wilden vertellen wie hun moeder was.

Wie uit deze docu onverwacht slecht naar voren komt, is de echte hoofdrolspeler: Ayaan. Om te beginnen is het al jammer dat haar bijdrage aan de film zo minimaal is. Dat zal Oey echt niet zelf zo voor ogen hebben gehad. Maar zowel Verdonk als Halsema schetsen een weinig positief beeld van deze voorvechtser van het moslima-feminisme. Op momenten komt ze als ronduit egocentrisch over. Een intrigant is ze zelfs soms, wanneer ze Halsema voor haar karretje spant (ze suggereerst dat Verdonk haar ware achternaam kent, omdat die in haar emailadres is verwerkt), een beroemd moment in een debat met Verdonk waar Halsema al snel spijt van kreeg.

De hele documentaire speelt nadrukkelijk in Nederland. De film is ruimschoots gelardeerd met typisch Nederlandse beelden. Dat vergroot de herkenbaarheid, al heeft de film dit niet per se nodig. Mooi is het overigens wel, want Oey is in staat met zijn camera te schilderen. Hij weet van een kraan en een streekbus nog een poëtisch plaatje te schieten.

Dat hij het verhaal van Ayaan afzet tegen asielzoekers die zeggen dat ze nog altijd wachten op een verblijfsvergunning, omdat ze altijd zo eerlijk zijn geweest, is het gewaagdste deel van de docu. Daarin is niets anders dan een aanklacht te zien. Oey doet op deze manier namelijk geen millimeter af aan de leugens waarmee Ayaan Nederland binnenkwam. Hij suggereert op geen enkel moment dat dat allemaal niet zo erg was. Op die manier weet je als kijker zeker niet met een bevooroordeelde regisseur te maken te hebben. En dat heeft dit precaire onderwerp zeker nodig.

Hilbrand Nawijn . Wat een gast is dat ook. Ik mis hem.

Verder niet echt een boeiende docu met nogal weinig nieuws onder de zon en dat de regisseur de vent is van Femke maakt het ook wat merkwaardig, al heeft ze er zelden mooier uitgezien dan hier .

Dat zingen en dansen is op zich wel geinig vanwege de originaliteitsfactor maar voegt in wezen ook niet echt iets wezenlijks toe aan het hele onderwerp.

Best aardig, maar het is ergens ook een redelijk doorsnee docu met de zangnummers als gimmick. Vond dat op zich wel een aardige vondst, maar het hangt er wel een beetje bij. Het meeste was me wel bekend, alleen de rol van Weisglas bijvoorbeeld wat minder. Maar interessant om een van de meest ergernisopwekkende momenten uit de Nederlandse politiek van de laatste tien jaar weer eens op een rij te zien.

3.0*